تکفیر شیعه از منظر داعش و القاعده
غالب جهادی‌ها شیعیان را اهل بدعت و گمراهی می‌دانند و اقلیتی از جهادی نیز به دلیل مسائل سیاسی به این مسئله اهمیتی نمی‌دهند.
تاریخ انتشار : 1397/11/24
منبع : اختصاصی دبیرخانه کنگره ,

نویسنده: دکتر هیثم مزاحم

ترجمه و تلخیص: احمد ربیعی‌فر

در سال 2015م دو مسجد متعلق به انصار الله یمن (حوثی‌ها) در صنعا، پایتخت این کشور، هدف عملیات تروریستی قرار گرفت و نمازگزاران این دو مسجد که از مردم عادی بودند در این دو عملیات کشته شدند. پس از آن بود که شاخه القاعده در یمن با صدور بیانیه‌ای، هر گونه ارتباط با این دو اقدام تروریستی را نفی کرد.

القاعده یمن در بیانیه‌اش تأکید کرد: ما متعهد و ملتزم به دستورالعمل‌های ایمن الظواهری هستیم که بمب‌گذاری در مساجد و بازارها و اماکن حضور مردم عادی را جهت حفظ جان بی‌گناهان و  غلبه دادن منافع عامه نهی کرده است.

از جانب دیگر، این داعش بود که مسئولیت عملیات‌ها را که 140 کشته و 345 زخمی برجای گذاشت، بر عهده گرفت.

داعش در بیانیه خود، مساجد را آشیانه‌های رافضیان حوثی و مقر شرک آنها خوانده و آنان را «رؤوس ائمة الشرک» توصیف کرد.

این دو عملیات تروریستی در صنعا،  به موضوع بحث‌ها و نزاع‌هایی میان القاعده و داعش مبدل شد.

در همین رابطه،‌ ابوماریه القحطانی، مسئول شرعی جبهه النصره (شاخه القاعده در سوریه) گفت: «اختلاف ما با داعش سیاسی یا مبتنی بر امور اداری نیست، بلکه اختلافی فکری و منهجی است». چنان که ایمن الظواهری نیز همین مطلب را پیش از نیز اظهار کرده بود.

قحطانی پس از صورت گرفتن این دو عملیات تروریستی در صنعا، مواضعی را در صفحه توییتر خود اتخاذ کرد و از انصار الشریعه یمن (شاخه القاعده در این کشور) حمایت کرد. او در این خصوص نوشت: «برادران مجاهد ما در مسئله جان انسان‌ها احتیاط و حذر دارند... . اگر برادران ما برائت خود را از اینگونه اقدامات مخالف با دین و شریعت اعلام کنند و حکم شرعی این گونه اقدامات را بیان کنند، این جنایت‌های داعشی به عنوان اعمالی که با آن می‌توان به خدا نزدیک شد معرفی نمی‌گردد. چنان که یک دهه است که داعشی‌ها به تکفیر سیاسی روی‌ آورده‌اند و در بازارها بمب‌گذاری می‌کنند ولی هنوز به صورت صریح و آشکار، انکار و مقابله‌ای علیه آنان صورت نگرفته و فقط به نصیحت‌های پنهانی بسنده شده است».

قحطانی با انتقاد از مکتب سلفی جهادی در این خصوص نوشت: «مکتب جهادی دیر به آموزش فکری صحیح در این زمینه پرداخت و اکنون فهمید که خطا کرده و  به انتشار رسائل مشایخ جهادی در خصوص حرمت جان انسان‌ها و ضرورت برحذر بودن در این مسئله اقدام کرد. اما این اقدام پس از آن بود که افراط‌گرایی در این مکتب گسترش یافته بود و به عنوان یک منهج و روش، بسیاری از جوانان را به خود جذب کرده بود. گفتمان جهادی در نسخه عراقی‌اش از یک گفتمان ایمانی به یک گفتمان آتشین مبدل شده است که برخی نیز به تقلید از داعش در این زمینه پرداختند».

مولوی عبدالله، یکی از عناصر القاعده یمن نیز در صفحه توییتر خود نوشت: «مساجد اماکنی مختلط هستند و عموم مردم در آن حضور می‌یابند و هدف قرار دادن مساجد جایز نیست؛ چرا که خداوند متعال، حرمت جان مسلمان را بزرگ داشته و تعظیم کرده است. هدف قرار دادن مساجد به بهانه تترس، سخنی باطل است و هرکس که بخواهد مسئله تترس را به درستی بفهمد باید کلام ابن‌تیمیه را در این زمینه مطالعه کند. تترس به معنای پناه گرفتن کفار پشت سر مسلمانان است که طبق آن در صورتی که کفار برای در امان ماندن از مسلمانان، پشت سر عده‌ای از آنان پناه گرفته باشند، کشتن آن مسلمانان برای از بین بردن کفار بنا به نظر برخی از فقها جایز شمرده شده است».

اما در مقابل، عناصر داعشی نیز با اتخاذ مواضعی از این اقدام خود حمایت کردند.

برخی از انجمن‌های مجازی داعشی مقاله‌ای را که یکی از عناصر داعش به نام نوح نوشته بود منتشر ساختند که در رد بیانیه القاعده نوشته شده بود. در این بیانیه با حمایت از این دو عملیات و استشهادی خواندن این اقدامات جنایتکارانه، مساجد مورد هدف را آشیانه‌های شرک روافضی توصیف کرده بود که به سب امهات مؤمنین (همسران پیامبر) می‌پردازند. پس نه آن اماکن،‌ مسجد هستند و نه آن افراد،‌ انسان‌های بی‌گناه.

اکنون این سؤال پیش می‌آید که آیا واقعاً دیدگاه القاعده نسبت به شیعیان و زیدی‌ها با دیدگاه داعش تفاوت دارد؟

محمد علوش، یکی از کارشناسان جریان‌شناسی اسلامی و جهادی و مؤلف کتاب «داعش و اخواتها» در مورد تفاوت داعش و القاعده در تکفیر شیعه گفته است: «هنگامی که القاعده تأسیس شد، پرداختن به حکم شرعی شیعیان از اولویت‌های آن نبود، بلکه تمام هم و غم  القاعده این بود که چگونه در برابر تجاوز غربی ـ آمریکایی علیه جهان عرب صف‌آرایی کند. به همین دلیل در ادبیات این سازمان تا پیش از ظهور ابومصعب زرقاوی در عراق، چیزی در خصوص حکم شیعیان نمی‌یابیم.

زرقاوی اولین کسی بود که هدف قراردادن شیعیانی را که در فعالیت‌های سیاسی و انتخاباتی عراق در سال 2004م شرکت کرده بودند جایز شمرد و سپس این حُکم او به همه شیعیان سرایت کرد و رهبران القاعده عراق، با تمسک به کتاب‌های ابن‌تیمیه اقدام به تکفیر شیعیان کردند و مبتنی بر نظریات ابن‌تیمیه شیعه را به عنوان گروهی مرتد و مشرک مورد هدف قرار دادند».

علوش در ادامه می‌گوید: «بعدها داعش از رحم القاعده عراق زاده شد و همان نظریات زرقاوی را مطرح ساخته و آن را گسترش داد تا جایی که همه شیعیان را بلااستثنا تکفیر کرد. شیخ سعودی علی الخضیر، یکی از نظریه‌پردازان داعش که در زندان‌های سعودی است، شیعیان امروزه را در چهار گروه: روافض، اسماعیلیه، نصیریه و دروز می‌داند و در مورد آنان می‌گوید که ای شیعیان، معتقد به خداانگاری اهل‌بیت هستند و به آنان استغاثه می‌کنند و قبوری هستند. پس آنان مشرکانی کافر هستند نه مسلمان و هیچ فرقی هم میان عالمان و مقلدان و جاهلانشان نیست. همه آنها مشرکند و در عبادت غیر خدا هم معذور به جهل نیستند.

اما به نظر علوش، موضع القاعده نسبت به شیعه، همان است که ابومصعب سوری، یکی از نظریه‌پردازان مرکزی القاعده بیان کرده است. ابومصعب سوری در مسئله تکفیر شیعه قائل به تفصیل است و منکر اتفاق نظر میان جهادی‌ها در این خصوص است. ابو مصعب در این خصوص می‌گوید:‌ «همه این فرقه‌ها در دایره امت اسلامی قرار دارند که اهل قبله نامیده می‌شوند و جزو فرقه‌هایی هستند که روایت نبوی به آنها اشاره کرده و فرموده است که امت من 73 فرقه می‌شوند که تنها یک فرقه (که به عقیده او اهل سنت و جماعت هستند) اهل نجاتند و باقی در آتش هستند و اهل انحرافند».

غالب جهادی‌ها شیعیان را اهل بدعت و گمراهی می‌دانند و اقلیتی از جهادی نیز به دلیل مسائل سیاسی به این مسئله اهمیتی نمی‌دهند.

به عقیده علوش، در این مسئله (حکم و جایگاه شیعه) مسائل سیاسی با مسائل اعتقادی مخلوط شده و نزد اهل‌سنت به ویژه جهادی‌ها در این مسئله تداخلی میان مسائل سیاسی اعتقادی رخ داده است. در عین حال، اغلب فتاوای اهل‌سنت در مورد حکم شیعه، از آثار ابن‌تیمیه برداشت شده است و کسی که در فتاوای ابن‌تیمیه دقت کند، احکام مختلف و متفاوتی را در این زمینه خواهد یافت که باعث تحیر او می‌شود که در نهایت، نظر ابن‌تیمیه در مورد شیعه چیست؟

بر هیچ کس نیز پوشیده نیست که مرجع اصلی مبانی فکری القاعده و داعش، کتاب‌ها و مکتب فکری ابن‌تیمیه است که بعدها نیز توسط محمد بن‌عبدالوهاب در قالب وهابیت تبلور یافت.

موارد مرتبط
روایت زن تاجیک که از چنگال داعش به تاجیکستان بازگشت
لغو تابعیت، مهم ترین راه‌کار کشورهای اروپایی در برابر شهروندان داعشی خود
«دیلی بیست»: سخنرانی های «القاعده» همچنان بر روی سایت «فیسبوک» و «یوتیوب»
ارسال نظر