مرحله جدید داعش: از ایدئولوژی تا استراتژی
دولت خلافت بغدادی از اواسط عملیات موصل و زمانی که احساس می شد که داعش توان مقابله را ندارد، فاز ایدئولوژیک جدیدی را آغاز کرد. در آن دوره دال مرکزی گفتمان داعش تمحیص و محنت بود. در نوشته ها و ویدئوها و پیام ها بیش از هر چیز بر مسئله ابتلاء و خالص شدن صفوف در دوره سختی و محنت تأکید می شد و به جنگ های احزاب و احد در دوره پیامبر اسلام صلوات الله علیه ارجاع داده می شد، به نظر می رسد این دوره تا آخرین مرحله شکست سرزمینی داعش در باغوز ادامه داشت.
تاریخ انتشار : 1398/4/19
منبع : اختصاصی دبیرخانه کنگره ,

یاسر قزوینی حائری – پژوهشگر رسانه های جریان های جهادی

اما با شکست در باغوز می توان تحول جدیدی را در گفتمان داعش رصد کرد. امری که با ظهور بغدادی کاملا نشان از مرحله جدیدی برای داعش داشت.

نشانه های این دوره جدید علاوه بر ظهور دیگربار بغدادی امور دیگری نیز بود. در این بین می توان به سلسله مقالاتی در هفته نامه النبا داعش اشاره کرد که استراتژی مرحله جدید داعش را در آستانه انتشار پیام تصویری بغدادی مشخص می کرد. دوره ای که در آن راهبرد دواعش جنگ و گریز در نظر گرفته می شود: حمله به شهر ها و اهداف مشخصی مانند ترور فرماندهان گروه های مخالف داعش مانند فرماندهان حشد عشایری در مناطق سنی نشین عراق و یا مختارهای مناطق مختلف سنی نشین و یا اتلاف زراعت نیروهای وابسته به نیروهای دولتی و حشد عشائری در عراق از طریق سوزاندن مزارع ایشان و یا حتی به آتش کشیدن خانه و کاشانه شان. این مرحله، به جز عراق در مناطقی مانند لیبی و نیجریه و مناطق مختلف افغانستان و سینای مصر و حتی پاکستان نیز به اجرا در آمد، هرچند عملیات هایی مانند عملیات سریلانکا و یا برخی از عملیات های انتحاری اخیر علیه شیعیان در حسینیه های مناطق مختلف افغانستان را می توان در ادامه استراتژی های سابق در نظر گرفت.

در این استراتژی جدید حفظ جان دواعش مهم است. در این مرحله چه بسا مانند مرحله نزاع خونین در موصل قرار نیست جان افراد در عملیات های انتحاری و انغماسی به سادگی از بین برود، بلکه از طریق جنگ و گریز، دواعش تلاش می کنند جان خود را نیز حفظ کنند. استفاده از بمب جاده ای و ترورهای شبانه با لباس های مبدل نیروهای دولتی از جمله تاکتیک هایی هستند که نشان از بازگشت به دوره پیشا تمکین دارند.

اما فاصله گذاری اصلی بین دو مرحله را بغدادی با پیام تصویری خود مشخص نمود. او در سخنان خود ابتدا از کشته شدگان داعشی در باغوز سخن گفت و مرحله جنگ در باغوز را پایان یافته تلقی کرد. او در این سخنرانی به خلاف بازه زمانی شکست موصل تا شکست باغوز مسئله ابتلاء و محنت و تمحیص را برجسته نساخت، بلکه از مفهوم مهم استنزاف سخن گفت که به نحوی تحول از ایدئولوژی مرحله جدید به استراتژی مرحله جدید بود. این مرحله، مرحله استنزاف است، مرحله ای که از سویی در ادامه سلسله عملیات های قبل از سخنان بغدادی می توان آن را مرحله انتقام گیری از آنچه علیه داعش تا باغوز شکل گرفته بود دانست. مرحله ای که داعش در آن دیگر بار به مثابه گروه مسلحی پنهانی اهداف مشخصی را مورد هدف قرار می دهد، و تلاش می کند آرام آرام دیگر بار دشمنان خود را چه از نظر ذهنی و چه از نظر عینی تضعیف نماید. استنزاف در سخن بغدادی به معنی به باد دادن پتانسیل های دشمن تا رمق نهایی دشمن است. در این بین آنچه مد نظر بغدادی است استنزاف در تمام عرصه ها می باشد. استنزاف در جان و مال و ثروت و اقتصاد و کشاورزی و .... استنزاف مانند خونریزی تدریجی است که آرام آرام رمق قربانی را از میان می برد.

این مرحله جدید با سری ویدئوهای والعاقبه للمتقین که از ولایات مختلف داعش به ویژه ولایت های اعلام شده پس از شکست باغوز و در سخنرانی تصویری بغدادی، بیش از پیش خود را نشان می دهد. این مجموعه تا کنون به جز از مناطق قدیمی تر، از مناطقی که پیش از این دواعش ادعای چندانی در آنجا نداشتند نیز منتشر شد. از آذربایجان و هند و پاکستان و ایران که تا کنون اداعای زیادی نسبت به آن نداشتند و قفقاز و شرق آسیا و غرب آفریقا و سینا و لیبی که برخی ولایاتی فعال بوده اما برخی ولایتی هستند که به تازگی فعالیتشان گسترش پید کرده است. در این بین شکل گیری ولایات ترکیه و وسط آفریقا که در فیلم بغدادی به نمایش در آمدند و شکل گیری ولایات پاکستان و هند که در مرحله بعد شکل گرفتند، نشانه هایی تازه اند. هرچند ولایاتی که پیش از این تفکیک شده بودند نیز در برخی مناطق تجمیع شده اند. در این بین شکل گیری ولایت عراق از مجموعه ولایات عراق و ولایت شام از مجموعه ولایات شام و ولایت لیبی از مجموع ولایات لیبی شامل فزان و طرابلس و برقه نیز شاخصی عمده است. این تجمیع ولایات در حالی صورت می گیرد که ولایتی مانند ولایت خراسان در مرحله جدید تفکیک شده است و دست کم ولایت پاکستان که پیش از این جزء ولایت خراسان تلقی می شد ظهور کرده است. این تقسیم بندی جدید بی گمان می تواند مسئله تحول توازن قدرت داعش در مناطقه مختلف را نشان دهند.

در این بین ویدئوهای والعاقبه للمتقین در کنار مطرح کردن مسئله انتقام و ادامه راه جهاد از منظر داعش تجدید بیعتی با بغدادی را نیز در بر دارند، گفتمانی قرائتی ایدئولوژیک از استراتژی استنزاف ارائه می دهد. در این فیلم ها، گروه های مختلفی که بر مبنای الزامات مرحله استنزاف به تهدید دشمان خود می پردازند، با بغدادی نیز بیعت می کنند. این مسئله با توجه به ظهور دوباره ابوبکر بغدادی گونه ای برجسته سازی خلافت بغدادی به نظر می رسد که پیش از این با این غلظت در رسانه های داعش دیده نمی شد. شاید نمایش این بیعت ها علاوه بر گونه ای بازیابی هویتی، به دلیل اختلافات شدید درونی جریان های داعشی نیز باشد

موارد مرتبط
روایت زن تاجیک که از چنگال داعش به تاجیکستان بازگشت
کُردهای سوریه چگونه به اینجا رسیدند؟
لغو تابعیت، مهم ترین راه‌کار کشورهای اروپایی در برابر شهروندان داعشی خود
ارسال نظر