تکفیر اهل الشهادتین
تاریخ انتشار : 1397/2/13
بازدید : 94
سال نشر : 0
تعداد جلد : 0
صفحات : 0

تحولات فکری در عربستان
عربستان سعودی مهد جریان موسوم به وهابیت است و این سرزمین و تحولاتش عمیقا با مسائل دینی گره خورده است. عربستان به دلیل وجود شهرهای مکه و مدینه به عنوان سرزمین مقدس مسلمانان و محل انطلاق اسلام به تمام جهان به طور طبیعی مورد توجه مسلمانان است. اما بعد از شکلگیری اولین امپراطوری های اسلامی در حوزه جغرافیایی شامات، عراق و مدتی شمال آفریقا که قبایی ناراست از عنوان خلافت را بر تن داشتند، آرام آرام محوریت در تحولات سیاسی و فکری را از دست داد. جنبش وهابیت و احیا تفکر ابن تیمیه در منطقه نجد و سپس ظهور عربستان جدید با بن مایه اندیشه وهابی، مجددا این سرزمین را به متن بازی قدرت- دانش بازگرداند.
در دوران معاصر به دلیل پترودلارهای سعودی و نیز استفاده از اندیشه وهابیت به عنوان قدرت نرم در دیگر کشورهای اسلامی توسط عربستان، سلفی گری به عنوان بازیگر مهم در حوزه اندیشه جهان اسلام مطرح شد. از سوی دیگر این جریان ناظر به تحولات مختلف به شعبه و نحله های مختلف تقسیم شد. علیرغم اشتراکات زیاد در مسائل کلامی مانند توحید و شرک اما ناظر به برخی امور دیگر مانند مسائل زنان، انتخابات، جهاد و دیگر عناوین، نظرات متفاوتی دارند که سبب شکلگیری نحله های مختلف سلفی شده است.

تحولات عربستان در دهه 70 و 80 میلادی که تحت تاثیر موج اسلامگرایی در کل جهان عرب بود با عنوان صحوه الاسلامیه و یا بیداری اسلامی شناخته می شود. جریان صحوه طیف گسترده ای از گروه های اسلام گرا و عمدتا سلفی را شامل می شود که به وضع موجود در عربستان معترض بودند. یک سر این طیف از معترضین را کسانی با افکار افراطی، مشابه اخوان التوحید شکل می دادند و سوی دیگر جریانهای سلفی نزدیک به اخوان المسلیمن حضور داشتند. این تحولات سبب شد جریانهای سلفی مختلفی با عناوین سلفیه جامی، سلفیه مدخلی، سلفیه سروری و سلفیه حدادیه به وجود آیند. هر کدام از این جریان ها اولویت ها و آرمانهای خاص خود را دنیال می کردند و برای رهایی از وضع موجود نسخه ای حاضر و آماده داشتند. برخی بر طبل جهاد کوبیدن را راه چاره می دانستند و برخی دیگر مانند سلفیه علمی بر عنصر تزکیه فردی و پالایش متون حدیثی تاکید داشتند.


این جریان ها بی تردید محصول تحولات منطقه ای مانند اشغال کویت و اشغال افغانستان و پیدایش مسائل جدید و نیز اجتهادات مختلف برای یافتن پاسخ مشکلات از متون دینی است. شاید بتوان گفت به طور کلی این مواجه سنت با مدرنیته است که در منطقه بخش وسیعی از نظریه پردازی ها را تحت تاثیر قرار داده است. این تحولات به غیر از نحله های مختلف سلفی محصول دیگری نیز داشت و آن پیدایش نسلی از متفکران و اهل نظر بود که در سیر تحولات مرتب ایده ها و مبانی فکری خود را در بوته نقد می دید و ناگزیر به بازنگری در اصول خود می شد. به عنوان نمونه کسی مانند ترکی الدخیل که اکنون به عنوان یک چهره رسانه ای عرب مطرح و مدیر شبکه العربیه است و نیز مرکزی پژوهشی با نام المسبار را اداره می کند زمانی امام یک مسجد بود و به افغانستان برای جهاد عزیمت نمود و از یک چهره سلفی جهادی در قامت افغان العرب به یک چهره لیبرال مسلک تبدیل شده است. او دوست و همکاری دارد به نام منصور النقیدان که او نیز در قامت یک سلفی دو آتشه و رادیکال مطرح بود اما اکنون پس از سالها آزمون و خطا به یک فرد میانه رو تبدیل شده است. افرادی مانند سفر الحوالی و سلمان العوده که جریان الصحوه معمولا با نام آنان شناخته می شود را نیز می توان به لیست افراد در سیر تکامل و تحول اضافه کرد. دکتر شریف حاتم العونی نویسنده کتاب "تکفیر اهل الشهادتین" جز آن دسته از اندیشوران اهل سنت و اسلام گراست که به اصلی تحت عنوان "تجدید الفکر الدینی" باورمند هستند و این جریان نسبت هایی نیز با جریان الصحوه دارد با این تفاوت که میزان التزام به متون مقدس و نیز شخصیت هایی مانند ابن تیمیه بسیار بیشتر از جریان التجدید و یا همان بازسازی فکر دینی است. این طیف از اندیشمندان علیرغم داشتن دلبستگی های دینی در پی آشتی دادن مفاهیم دینی با ارزش های دنیای معاصر هستند به دین جهت در مواقع مختلف به ویژه در فرازهایی که متون کسانی مانند ابن تیمیه را خشن می دانند بی هیچ پروایی به نقد بنیادین او می پردازند در حالی که جریان صحوه به جای نقد ریشه ای بیشتر در پی تاویل و حفظ قداست اشخاص و متون آنان است او در کتاب تکفیر اهل الشهادتین به شدت دایره تکفیر در اسلام را تنگ می کند به گونه ای که تکفیر شیعه و زیدیه و اسماعیلیه توسط سلفی ها را نقد می کند و آن را نمی پذیرد. او حتی کسانی که نسبتهای ناروا به همسران پیامبر می دهند و یا صحابه را لعن میکنند را نیز از دایره اسلام خارج نمی داند.او را می توان یکی از معتدل ترین شخصیتهای فکری حال حاضر عربستان دانست.