بوکو حرام؛ از دعوت مسالمت‌آمیز تا جهاد مسلحانه
کتاب «بوکو حرام؛ از دعوت مسالمت‌آمیز تا جهاد مسلحانه» به قلم «سیدعلی نجات»، پژوهشگر جریان‌های اسلامی توسط مؤسسه ابرار معاصر تهران منتشر شد.
تاریخ انتشار : 1398/10/26
بازدید : 131
سال نشر : 0
تعداد جلد : 0
صفحات : 0

در پیشگفتار این کتاب آمده است: شكل‌گیری و رشد گروه‌های سلفی جهادی از دهه 1990، از معضلات و بحران‌های عمده بسیاری از كشورهای قاره آسیا و آفریقا بوده است. دراین‌میان، نیجریه، بزرگ‌ترین كشور مسلمان‌نشین قاره آفریقا، طی سه دهه گذشته از مهم‌ترین مناطق فعالیت گروه‌های سلفی جهادی بوده است. فعالیت گروه‌های افراطی در این كشور موجب شكل‌گیری بحران و همچنین تسری ناامنی و بی‌ثباتی به فراسوی مرزهای این كشور شده است.
اگرچه گروه‌های سلفی متعددی در نیجریه فعالیت می‌کنند، آنچه سبب برجسته شدن بوکو حرام شده، فجایع گسترده و جمعی مانند: آدم‌ربایی، تجاوز و افراط در به‌کارگیری خشونت علیه شهروندان است؛ سایر گروه‌ها اغلب فعالیت مسالمت‌آمیز دارند. البته بوکو حرام نیز در ابتدای شکل‌گیری در سال 2002 این‌گونه فعالیت می‌کرد؛ اما از سال 2009 و با کشته شدن محمد یوسف، رهبر این گروه، توسط نیروهای دولتی، اقدامات آنها وارد مرحله نظامی و استفاده از خشونت علیه مردم و دولت شد. درواقع، بوکو حرام در دوران رهبری ابوبكر شیكاو به‌سمت افراط‌‌ گرایی ستیزه‌جویانه و جهاد مسلحانه متمایل شد. در دوران رهبری جدید، دیگر فقط مراکز امنیتی و پلیس آماج حملات آنها نبوده‌اند، بلکه ترور مسئولان دولتی، سیاستمداران، عالمان مسلمان و مسیحی و رهبران مذهبی نیز مورد توجه قرار گرفته است. ایجاد دولت اسلامی در نیجریه ازطریق جهاد مسلحانه، اجرای شریعت اسلامی، و مقابله با آموزش غربی از اهداف مهم بوکو حرام به‌شمار می‌روند. این گروه از خطرناک‌ترین گروه‌های افراطی در آفریقاست که امروزه در بخش وسیعی از این قاره، از شمال نیجریه و شمال كامرون تا نیجر و چاد حضور دارد.
مطالب کتاب بوکو حرام در 220 صفحه و در قالب ده فصل سازماندهی و تنظیم شده است. در فصل اول با عنوان «تبارشناسی جریان سلفی‌گری جهادی»، پس از ارائه تعریف از سلفی‌گری و تقسیم‌بندی جریان‌های سلفی، نظریه‌پردازان اصلی این جریان و اندیشه‌ها و افکار آنها معرفی می‌شوند. در فصل دوم با عنوان «تحولات تاریخی و سیاسی نیجریه»، پس از بررسی ژئوپلیتیک و تحولات تاریخی این کشور، به ساختار حکومتی و مهم‌ترین وقایع تاریخی و سیاسی آن ازجمله ظهور بوکو حرام اشاره خواهد شد. در فصل سوم با عنوان «مبانی فكری و ایدئولوژیك بوکو حرام»، پس از تبیین ساختار فكری و رهنامه این گروه، مهم‌ترین و برجسته‌ترین اصول ایدئوژیك و شیوه آموزشی آن مورد واکاوی قرار می‌گیرد. در فصل چهارم با عنوان «تاریخچه و عوامل شكل‌گیری بوکو حرام»، پس از بررسی معنا و مفهوم بوکو حرام، تاریخچه، عوامل و ریشه‌های مهم شكل‌گیری این گروه بررسی می‌شوند. در فصل پنجم با عنوان «ساختار تشکیلاتی بوکو حرام»، پس از تبیین ویژگی ساختار سازمانی بوکو حرام و دلایل نزاع و شکاف در آن، به رهبران اصلی این گروه اشاره می‌شود. در فصل ششم با عنوان «وضعیت مالی و اقتصادی بوکو حرام»، منابع مالی و فعالیت‌های اقتصادی آن و شیوه‌های تأمین این منابع و میزان درآمد سالیانه گروه ارزیابی می‌شود.
در فصل هفتم با عنوان «بوکو حرام و گروه‌های سلفی جهادی»، ضمن معرفی کوتاه گروه‌های سلفی افراطی مرتبط با بوکو حرام، کیفیت و نوع اين روابط تحلیل می‌شود. در فصل هشتم با عنوان «عوامل موفقیت و شكست بوکو حرام»، پس از بررسی عوامل مؤثر بر افزایش فعالیت بوکو حرام، به عوامل ضعف و آسیب‌پذیری این گروه نیز اشاره می‌گردد.
در فصل نهم با عنوان «جنایت‌های بوکو حرام»، پس از بیان تاریخچه خشونت و تاكتیك‌های جدید بوکو حرام در عملیات‌های خود، جنایت‌ها و اقدامات تروریستی این گروه در سال‌های اخیر و نحوه عملكرد نیروهای امنیتی نیجریه برای مبارزه و مقابله با این گروه نیز شرح داده می‌شود. درنهایت، در فصل دهم با عنوان «بوکو حرام و اسلام‌هراسی»، ضمن اشاره به موج‌های چهارگانه اسلام‌هراسی، دلایل غیراسلامی بودن فعالیت‌های بوکو حرام براساس آیات و احادیث و همچنین مواضع و دیدگاه‌های علما درباره این گروه بررسی می‌شود. بخش پایانی کتاب نیز به نتیجه‌گیری و بیان یافته‌های پژوهش اختصاص دارد.

مرتبطات
داعش؛ خاورمیانه در آتش جهادگرایان
بربریت مدرن: تاملی بر اکنون و آینده داعش
خوارج و داعش؛ بررسی تطبیقی بر مبنای اندیشه های استاد مطهری
داعش القادرة على كلّ شيء
السلفيون والربيع العربي