دکترفرمانیان: القاعده و داعش تکفیری‌ترین گروه‌های افراطی در جهان اسلام هستند
پژوهشگر حوزه سلفی‌پژوهی وجریان‌های سلفی گفت: هر چه حضور انگلیس و آمریکا در منطقه بیشتر باشد، زمینه فعالیت جریان‌های سلفی بیشتر می‌شود؛ همچنین حاکمانی که جریان سکولاریستی را ترویج می‌دهند، به گسترش جریان‌های تکفیری کمک می‌کنند.
تاریخ انتشار : 1396/10/4

نشست علمی آموزشی «مبانی افراط‌گرایی و تکفیر در جهان اسلام و تأثیر عملکرد شیعه در آن» از سوی مرکز تخصصی حکمت اسلامی جامعه‌الزهرا(سلام‌الله‌علیها) در تالار بیداری اسلامی برگزار شد.

لزوم تربیت بانوان متخصص در نقد جریان‌های تکفیری و سلفی‌های جهان

حجت‌الاسلام‌و‌المسلمین دکتر «مهدی فرمانیان»، رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب در این نشست، عنوان کرد: یکی از مشکلات ما در ایران اسلامی این است که ما در میان بانوان، متخصص نقد سلفی‌های جهان نداریم.
وی تصریح کرد: امروز باید بانوانی در حوزه‌های علمیه تربیت شوند تا بتوانند در زمینه جریان‌های تکفیری و نقد سلفی‌ها تخصص داشته باشند و بتوانند در مناطق مختلف ایران به تبلیغ دین و پاسخ به شبهات در این زمینه بپردازند و با تفکرات جریان‌های تکفیری مبارزه کنند.

جریان‌های فکری عمده در اهل سنت

رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب با طرح این سؤال که چگونه مبانی تکفیر در جهان اسلام شکل گرفت، به سه جریان فکری عمده در اهل سنت که شامل اشاعره، ماتریدیه و اصحاب حدیث هستند، اشاره کرد و افزود: جریان فکری اشاعره در مناطق الازهر، شمال آفریقا، جنوب شرق آسیا، کشورهای عربی و غرب ایران ساکن هستند که ضد سلفی‌ها و ضد تکفیری‌ها هستند و امروز برای جامعه اسلامی و مبارزه با جریان‌های تکفیری فرصت هستند.

وی ادامه داد: ماتریدیه یکی دیگر از جریان‌های فکری مذاهب کلامی اهل ستن است که در شبه قاره هند، آسیای میانه، ترکیه و شرق ایران حنفی حضور دارند که اینها نیز ضد تکفیری‌ها و ضدسلفی‌ها هستند.

حجت الاسلام و المسلمین فرمانیان یادآور شد: بسیاری از مسلمانان تحت تفکرات ماتریدیه و یا اشاعره هستند که ضدسلفی و ضدوهابی هستند که برای مقابله با تکفیری‌ها فرصت محسوب می‌شوند.

وی به جریان فکری اصحاب حدیث اشاره کرد و گفت: اصحاب حدیث در طول تاریخ با اشاعره و ماتریدیه جنگیدند و با آنان مشکلات فراوان داشتند و از دل اصحاب حدیث، سلفیه بیرون آمده است.

رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب افزود: فردی به نام ابن تیمیه مکتب سلفیه را تأسیس کرد که از نظر فقهی، حنبلی و از نظر اعتقادی، اصحاب حدیثی بود، این فرد عقایدی ضد صوفیان و عرفا، ضد متکلمان و اشاعره، ضد فلاسفه و ضد شیعه داشت.

وی تصریح کرد: ابن تیمیه مبانی فکری ایجاد کرد که با عث ایجاد تکفیر مسلمانان شد، از جمله توحید را به عبادی، صفاتی و ربوبی تقسیم بندی کرد و مشکل کافران را توحید عبادی می‌دانست، همچنین مفهوم عبادت را توسعه و تغییر داد و نهایت محبت و نهایت ذلت را عبادت خواند، یعنی هر که نهایت محب و نهایت ذلت را برای غیرخدا قرار دهد، آن را عبادت کرده است.

حجت الاسلام و المسلمین فرمانیان تأکید کرد: ۱۲۸ فتوای تکفیری در کتاب ابن تیمیه وجود دارد و این چنین جریان تکفیر به صورت جدی در جهان اسلام آغاز شد.

وی با این پرسش که آیا با برداشت شخصی می‌توان دیگران را تکفیر و مدحور الدم کرد، عنوان کرد: متأسفانه ابن تیمیه کاری کرد که باعث ایجاد مشکلات زیاد در جهان اسلام شد؛ ابن تیمیه بر سنت ترکیّه تأکید داشت و تکفیر معین را به صورت وسیع در کتاب‌های خود منتشر کرد.

رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب با بیان اینکه به عقیده ابن تیمیه، تقلید از مذاهب اربعه حرام است، اظهار داشت: ما امروز گرفتار فتواهای ابن تیمیه هستیم، به طوریکه از ۲۵۰ سال گذشته تا به امروز، گرایش‌های سلفی متعددی در جهان اسلام تحت تأثیر افکار ابن تیمیه رشد کرده است.

القاعده و داعش تکفیری ترین گروه‌های افراطی در جهان اسلام هستند

حجت الاسلام و المسلمین فرمانیان در ادامه به انواع جریان‌های سلفیه معاصر اشاره کرد و افزود: شش جریان وهابیت، دیوبندیه(سپاه صحابه و طالبان)، اخوان المسلمین، سلفیه جهادی(القاعده و داعش)، سلفیه زیدی و سلفیه شیعی در سال‌های اخیر در جهان اسلام پدیدار شدند.

وی با بیان اینکه القاعده و داعش تکفیری ترین گروه‌های افراطی در جهان اسلام هستند، افزود: ما نباید تصور کنیم که اگر داعش از سوریه و عراق حذف شود، جریان‌های افراطی از بین می‌رود؛ اینها فکر هستند ما باید جلوی تفکر تکفیری را بگیریم.

افراط در تکفیر شاخصه تفکر وهابیت است

رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به جریان سلفی وهابیت، گفت: وهابیت از نظر فقهی حرف ابن تیمیه را قبول دارد، وهابی‌ها غیرمقلد هستند و خودشان به کتاب سنت مراجعه می‌کنند، به همین خاطر گاهی فتواهای عجیب می‌دهند.

وی ادامه داد: وهابی‌ها از نظر فقهی غیرمقلد هستند، اما تمایل به فقه حنبلی و معتقد به اتباع برای مردم عادی هستند؛ یعنی مردم عادی باید اتباع و پیروی کنند؛ از نظر اعتقادی اصحاب حدیثی و مدافع تفکر ابن تیمیه هستند و تمام افکار ابن تیمیه را پیاده می‌کنند.

حجت الاسلام و المسلمین فرمانیان اضافه کرد: افراط در تکفیر شاخصه تفکر وهابیت است، از دل وهابیت دو جریان فکری جامی یا درباری و سروری یا قطبی یا اخوانی به وجود آمد که گسترش فراوانی در جهان داشتند، به طوریکه امروز در بسیاری از شهرهای جهان مدرسه، حوزه و دانشگاه ایجاد کرده و تفکرات خود را گسترش می‌دهند.

امروز ده‌ها شبکه ماهواره‌ای در جهت ایجاد اختلاف میان مسلمانان فعالیت می‌کنند

وی در ادامه به جریان سلفی دیوبندیه اشاره و عنوان کرد: دیوبندیه از نظر فقهی، حنفی و مقلد هستند، مخالف تفکر وهابیت و دیگر سلفی‌ها در بحث تقلید و اجتهادند؛ از نظر کلامی، ماتریدیه و مخالف اصحاب حدیث هستند، تمایل به برخی از اعمال صوفیه و مخالف برخی از عقاید صوفیه و اعمال آنها دارند، تقسیم بندی توحید و شرک ابن تیمیه و مفهوم عبادت و شرک دانستن برخی از اعمال مسلمانان را قبول دارند.

رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب تصریح کرد: دیوبندیه ضد تکفیر مسلمانان و نگاه تند به شیعه دارند و از دل دیوبندیه سپاه صحابه و طالبان به وجود آمدند.

وی با بیان اینکه سپاه صحابه فعالیت خود را از سال ۱۹۸۵ در پاکستان آغاز کرد، گفت: دلیل سپاه صحابه در تکفیر و کشتن شیعه این است که شیعه به صحابه توهین می‌کند و هر که به صحابه توهین کند، به پیامبر اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) توهین کرده و حکم توهین به پیامبر گرامی اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) قتل است پس باید شیعیان را بکشیم.

حجت الاسلام و المسلمین فرمانیان تصریح کرد: توهین برخی افراد به مقدسات اهل سنت و انتشار آن در فضاهای مجازی بر تندروی سپاه صحابه می‌افزاید.

وی به فضای اختلاف میان شیعه و سنی اشاره کرد و تصریح کرد: امروز ده‌ها شبکه ماهواره ای در جهت ایجاد اختلاف میان مسلمانان در رسانه‌ها فعالیت می‌کنند که باعث تفرقه میان شیعیان و اهل سنت می‌شود.

رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب تأکید کرد: تقیه در این زمان به مراتب از زمان امام صادق(علیه‌السلام) شدید تر است، زیرا امروز هر سخن و رفتاری به سرعت در فضای مجازی منتشر می‌شود که ممکن است به ایجاد اختلاف منجر شود.

اخوان المسلمین از نظر فکری به وهابیت و از نظر سیاسی به شیعه نزدیک هستند

وی با اشاره به جریان سلفی «اخوان المسلمین»، افزود: این جریان گرایش به اجتهاد دارند، تقلید دیگر مذاهب را قبول دارند، تحت تفکرات ابن تیمیه هستند و تقسیم بندی توحید و شرک ابن تیمیه و مفهوم عبادت را قبول دارند و التقاطی از تفکر سلفیه و اشاعره و روشنفکری هستند.

حجت الاسلام و المسلمین فرمانیان گفت: اخوان المسلمین بسیاری مسائل مطرح شده توسط وهابیت را بدعت می‌دانند و مردم سالاری دینی شاخصه سیاسی تفکر اخوان المسلمین است.

وی ادامه داد: دو گروه اصلاح طلبی و قطبی در اخوان المسلمین فعالیت می‌کنند؛ آنان از نظر فکری به وهابیت نزدیک هستند، اما اندیشه سیاسی آنان به شیعه نزدیک است.

ظهور سیدقطب در مصر و تشکیل گروه‌های جماعه المسلمین و جماعه الجهاد

رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب یادآور شد: در مصر فردی به نام «سیدقطب» بود که در زمان جمال عبدالناصر به زندان افتاد و کتاب «معالم فی‌الطریق» را به نگارش درآورد که در آن کتاب آمده: «فرهنگ غرب فرهنگ جاهلی است و جاهلیت آن از زمان پیامبر گرامی اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) بدتر است» که ما هم معتقد به این مطلب هستیم، اما سیدقطب در کتاب خود نوشته: «ما دارالاسلام در جهان اسلام نداریم و همه دارالجاهلیت است و این که ما شهر‌های اسلامی نداریم و همه شهر‌ها شهر الجاهلیت هستند»، اما شیعه این را قبول ندارد.

وی یادآور شد: سیدقطب هیچ جا مسلمانان را تکفیر نکرده است، اما اتفاقی که افتاد این بود که خیلی از جوانان این کتاب را خواندند و جذب این کتاب شدند و تصمیم گرفتند که حکومت اسلامی تشکیل دهند و به دنبال آن،گروه‌های متعددی مانند جماعه المسلمین و جماعه الجهاد تشکیل شد.

سیر تاریخی توسعه مبانی سلفیه جهادی در کشورهای اسلامی

حجت الاسلام و المسلمین فرمانیان به جریان حضور و مهاجرت جوانان اخوان المسلمین، سلفی‌ها و دیوبندیه‌ها برای مقابله با شوروی به افغانستان و ورود آمریکا به این میدان اشاره و سیر تاریخی توسعه مبانی سلفیه جهادی را تبیین کرد.

وی افزود: جریان‌های سلفی در جهان اسلام پراکنده بودند که کنار هم جمع شدند و جبهه جهاد علیه صلیبیون و یهودی‌ها را ایجاد کردند که به القاعده مشهور شدند.

پژوهشگر و صاحب نظر در حوزه سلفی‌پژوهی وجریان‌های سلفی به جریان‌های ۱۱ سپتامبر و حمله آمریکا به عراق اشاره کرد و بیان داشت: پس از این جریان، اسامه بن لادن فتوا داد که همه به عراق بروید که سلفی‌های جهادی به سمت عراق حرکت کردند تا علیه مواضع آمریکا اقدام کنند؛ در این میان فردی به نام ابومصعب زرقاوی ظهور کرد که رهبر القاعده در عراق شد.

وی افزود: در آن زمان، در عراق شیعه عدو قریب شد و جنگ مذهبی ناخوانده در عراق به وجود آمد و جنگ داخلی و اختلاف بین مسلمانان زیاد شد؛ پس از آن نیز حضور جریان‌های سلفی در سوریه افزایش یافت.

تشکیل جبهه النصره و داعش در سال ۲۰۱۳

رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب عنوان کرد: در سال ۲۰۱۳ جبهه النصره و داعش شکل گرفت که قدرت شیعه را به چالش کشاند و با جبهه مقاومت مقابله می‌کرد.

وی یادآور شد: در سال ۲۰۱۴، ابوبکر البغدادی اعلام خلافت اسلامی کرد و بسیاری از القاعده ای‌ها به داعش پیوستند، از طرف دیگر رهبران القاعده اعتراض کردند، همچنین برخی رهبران فتوا دادند که به جبهه النصره بپیوندید.

حجت الاسلام و المسلمین فرمانیان تصریح کرد: جبهه النصره و داعش دو جریان سلفی هستند که با هم اختلافات زیادی دارند و کتاب‌های بسیاری علیه یکدیگر می‌نویسند.

وی گفت: امروز عده ای از اخوانی ها، وهابی‌ها و جماعه التبلیغ به داعش می‌پیوندند؛ از نگاه داعشی، همه مسلمانان حتی وهابی‌ها و القاعده و غیره کافر هستند، داعش با استناد به آیات و روایات، کشتن انسان‌ها را حکمی شرعی می‌دانند و انجام هر کار نادرستی را به آیات و روایات نسبت می‌دهند.

زمینه‌های فرهنگی تشکیل جریان‌های سلفیه

پژوهشگر حوزه سلفی‌پژوهی وجریان‌های سلفی در ادامه به زمینه‌های فرهنگی تشکیل جریان‌های تکفیری اشاره کرد و اظهار داشت: یکی از دلایل عمده این تفکر، نفوذ فرهنگ غرب و گسترش تفکرر اومانیسم و سکولاریسم بود.

وی یادآور شد: در اوایل انقلاب اسلامی نیز این جریان در ایران به وجود آمد، اما امام خمینی(ره) مردم را هدایت کردند و از مردم خواستند که اسلحه را زمین بگذارند و کار فرهنگی انجام دهند و بدین وسیله انقلاب اسلامی به وقوع پیوست، اما در آن طرف سیدقطب ظهور و نظریه‌پردازی کرد و تنها راه را اسلحه به دست گرفتن دانست.

حجت الاسلام و المسلمین فرمانیان افزود: گسترش جریان روشنفکری و حمایت از مبانی مدرنیته، قدرت‌یابی شیعه و گسترش تفکر آن به عنوان فکر رقیب، نظریه کسب و خلق افعال عباد و تأثیر آن در گسترش تفکر سلفیان، بیسوادی اقطاب صوفی و کاهش نفوذ آنان و گسترش بدعت‌ها و خرافات در میان عوام از دیگر عوامل ایجاد تفکرات سلفی در جهان اسلام بود.

زمینه‌های سیاسی تشکیل جریان‌های سلفیه

رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به زمینه‌های سیاسی دلایل این تفکر در دنیا گفت: فروپاشی امپراطوری عثمانی و عدم بارقه امید به بازگشت خلافت اسلامی و تأسیس اسرائیل در قلب جهان اسلام (قبله اول مسلمانان و فضل شام در نزد اهل سنت) از جمله زمینه‌های سیاسی جریان‌های افراطی بود.

وی به حضور انگلیس و آمریکا در منطقه اشاره کرد و گفت: هر چه حضور انگلیس و آمریکا در منطقه بیشتر باشد، زمینه فعالیت جریان‌های سلفی بیشتر می‌شود؛ همچنین حاکمانی که جریان سکولاریستی را ترویج می‌دهند، به گسترش جریان‌های تکفیری کمک می‌کنند.

نگاه داعش به شیعیان/ چرا داعش به فلسطین و غزه کمک نمی کند؟

حجت الاسلام و المسلمین فرمانیان با اشاره به نگاه داعش به شیعیان، گفت: از نظر داعش، شیعیان مشرک و مرتدند و هیچ شیعه ای مسلمان نیست؛ داعش معتقد است که شیعیان احکام اسلامی را انجام نمی دهند، بنابر این کشتن شان جایز بلکه واجب است.

وی در پاسخ به این سؤال که چرا داعش به فلسطین و غزه کمک نمی کند، بیان داشت: داعشی‌ها معتقدند که خطر دشمن نزدیک(شیعه) از کافر اصلی بیشتر است و این گونه استدلال می‌کنند که خلیفه اول پس از جنگ با اهل رده به سراغ رومیان رفت، همچنین صلاح الدین ایوبی قبل از جنگ با صلیبیون به جنگ با شیعیان رفت؛ همچنین می‌گویند: «غزه چون با داعش بیعت نکرده است، غیراسلامی است» و با این توجیه به فلسطین کمک نمی کنند.

راهبرد شیعه در برابر جریان‌های سلفی همان راهبرد امام علی(ع) در برابر خوارج است

پژوهشگر حوزه سلفی‌پژوهی وجریان‌های سلفی به راهبرد شیعه در مقابل داعش و جریان‌های سلفی اشاره کرد و گفت: راهبرد شیعه در برابر داعش و القاعده و دیگر سلفیان جهادی همان راهبرد امام علی (ع) در برابر خوارج است که در بیانات رهبر معظم انقلاب(مدظله العالی) تجلی یافته است.

وی عنوان کرد: بنا به فرموده رهبر معظم انقلاب(مدظله العالی) اگر جریان‌های سلفی از جمله داعش با ما کاری نداشته باشند، ما هم کاری با آنان نداریم، اما اگر با ما بجنگند از خود دفاع می‌کنیم و ما به همین خاطر در عراق و سوریه از خود دفاع کردیم.

سخنان رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی)، راهبرد ما در مواجهه با داعش است

حجت الاسلام و المسلمین فرمانیان تصریح کرد: سخنان رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدظله العالی) در سالروز رحلت امام خمینی(ره)، راهبرد ما در مواجهه با داعش است.

وی تصریح کرد: امروز داعش، القاعده و جریان‌های تکفیری و سلفی دشمنان اصلی ما نیستند، بلکه آمریکا و استکبار جهانی دشمنان اصلی ما هستند، بنابراین باید مراقب باشیم که در زمین دشمن بازی نکنیم.

فضای امروز را با تعامل و ارائه مبانی فکری به نفع اسلام تغییر دهیم

رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب تأکید کرد: بسیاری از اعضای گروه‌های تکفیری و سلفی، جوانان جاهل نادانی هستند که گول تحلیل‌هایی را خوردند و بازیچه استکبار و استعمار شدند و باعث اسلام هراسی در دنیا شدند.

وی عنوان کرد: ما باید کارهای علمی و فکری و نقد محترمانه داشته باشیم؛ ما باید با تعامل، اهتمام و ارائه مبانی فکری به جوانان کمک کنیم تا از جهل مرکب خارج شوند و این فضا را به نفع اسلام و شیعه تغییر دهیم.

ارسال نظر