تجربه‌نگاری فعالیت فرهنگی در پاکستان؛ هدف باید شناساندن تشیع باشد نه تبلیغ آن
هدفم را گسترش ارتباط و شناساندن شیعه و فرهنگ شیعی قرار دادم؛ تاکید می‌کنم «فقط شناساندن تشیع و نه شیعه کردن اهل سنت پاکستان.» الگوی من در این زمینه حضرت امام رحمة الله علیه بودند. امام (ره) حتی یک بار هم مساله شیعی بودن انقلاب اسلامی را مطرح نکردند و همیشه دغدغه اصل اسلام و انقلاب اسلامی را داشتند. همین هم باعث شد بدون تلاش ما در سالهای ابتدایی، انقلاب به سرعت به کل دنیا صادر شود.
تاریخ انتشار : 1398/11/12

منبعه: شعوبا

تحقق وحدت اسلامی یکی از آرمانهای بسیاری از دلسوزان اسلام و نظام اسلامی در کشور ماست. آقای رئیس السّادات در طول فعالیت فرهنگی خود در پاکستان، تجربیات گرانقدری در این مورد اندوخته‌ و منشأ اثرات بسیاری در این زمینه بوده‌است؛ نزدیکی به گروه‌های ضدشیعی،  دعوت از علمای اهل سنّت مانند مدرسین و دانش آموخته های دارالعلوم (مدرسه دینی) حقانی، آقایان سمیع الحق و فضل الرحمن و مولانا حسن جان (استاد ملا عمر) به ایران برای شرکت در کنفرانس هفته وحدت و در نتیجه تغییر نگرش آنها نسبت به تشیع، ایران و انقلاب اسلامی و… بخشی از تلاش و کوشش چند ساله‌ی ایشان برای از میان بردن شکاف شیعه و سنی در پاکستان بوده است.

 

برای شروع بحث لطفا معرفی کوتاهی از فضای دینی پاکستان ارائه بفرمایید؟

برای شناخت پاکستان باید بدانیم که با اقلیت شیعه و اکثریت سنی مواجهیم؛ اما نکته مهمتر این است که اهل سنت پاکستان حنفی هستند با دو شاخه :

  • بریلوی‌ها، برگرفته از کلمه بریل که نام شهری است در هند.
  • دیوبندی‌ها که بازهم نام شهری است در هند و با حدود دویست کیلومتر فاصله از شهر بریل.

این دو شهر در اصل دو مرکز برای آموزش فقه حنفی است. بریلوی‌ها مانند اکثر اهل تسنن از دیگر مذاهب دارای اندیشه‌ای نزدیک به شیعه‌اند. توسلات، اعیاد، بزرگداشتها، موالید و بخصوص ولادت حضرت رسول صلی الله علیه و آله وسلم، استغاثه، شفاعت و زیارات جزء مناسک و اعتقادات آنهاست. گاهی از این گروه در مشهد و قم مشاهده می‌شوند که برای زیارت می‌آیند.

دیوبندی‌ها متاثر از سلفیت هستند. بد نیست بدانیم پدر آقای فضل الرحمن از بنیانگذاران این فرقه در پاکستان است. در حال حاضر رهبریت این گروه با آقای فضل الرحمن است. از مهمترین ویژگی‌های آنها داشتن مدارس منسجم، فعالیت در جریان جهاد افغانستان علیه شوری سابق و گسترش مدارس دینی است. طالبان افغانستان ریشه در اندیشه دیوبندی دارد. ملا عمر رهبر طالبان درس خوانده مدارس دیوبند پاکستان بود.

دیوبندی‌ها بیشتر در ایالت های خیبرپختونخواه (سرحد سابق) و بلوچستان هستند و بریلوی‌ها  عمدتا در ایالت پنجاب و سند ساکنند. اگرچه دیوبندی‌ها در سند و پنجاب نیز حضور دارند اما نکته مهم این است که در مجموع نسبت به جمعیت پاکستان در اقلیتند.  این خلاصه ای است از وضعیت مذهب حنفی پاکستان. شیعیان پاکستان هم همه دوازده امامی نیستند بلکه بین شیعیان اقلیتهای اسماعیلی و زیدی و بهره هم داریم.

چطور با اینکه دیوبندی‌ها در اقلیتند عمده فعالیت دینی پاکستان به عهده این گروه است؟

همانطور که عرض کردم این گروه مدارس منسجمی دارند. علاوره بر آن در بحث تحصیلات دینی اهتمام بالایی دارند و برنامه‌ریزی دقیق و مشخصی در این زمینه انجام داده‌اند. در امور سیاسی هم از انسجام حزبی برخوردارند. این انسجام در امور دینی و حزبی باعث شده این گروه پیوند محکمتری بین اعضا ایجاد کرده و فعالیت‌هایشان اثرگذارتر باشد و صدای آنها بیشتر از باقی گروه‌های دینی شنیده شود. در حالی که بریلوی‌ها علیرغم داشتن تعداد بسیار بیشتر مدرسه پراکنده‌اند. نکته دارای اهمیت دیگر اینکه دیوبندی‌ها معمولا ملاتر و درس‌خوانده ترند.

با توجه به این چند دستگی فرهنگی برای ورود به فضای فرهنگی پاکستان آیا می‌شود با یک برنامه منسجم در پاکستان فعالیت کرد و یا باید برای هر گروه برنامه‌ی جداگانه‌ای در نظر گرفت؟

اعتقاد شخصی بنده و آنچه عملا در طول دو دوره تجربه خود بدان رسیدم آن است که علاوه بر اینکه ما باید به شیعیان پاکستان توجه داشته باشیم نباید برادران اهل سنت و بویژه دیوبندی‌ها را فراموش کنیم و یا در برنامه‌های خود نادیده بگیریم. کمااینکه توجه به اهل سنت در دل خود حمایت از شیعیان را هم خواهد داشت. چراکه یکی از دلایل ضدیت با شیعیان و تکفیر شیعیان نه فقط به دلیل دلارهای نفتی و تبلیغات عربستان بود بلکه مهمتر از آن به دلیل عدم آگاهی اهل سنت نسبت به اندیشه‌های شیعی و آشنایی آنها با تشیع صرفا از دریچه شیعیان پاکستان بود.

متاسفانه بین عوام شیعیان پاکستان بدعت‌های ناجوری وجود دارد که بین شیعیان ایران وجود ندارد. مثلا قمه زنی شاید در بین ایرانی‌ها به ندرت دیده می­شد اما در پاکستان بوفور و با اعتقاد قلبی وجود داشت. یا در تعزیه ها احتمالا دیده‌اید که اسبی را تحت عنوان ذوالجناح در صحنه حاضر می‌کنند. این اسب در پاکستان بسیار مقدس است. یعنی اسبی که شد ذوالجناح نه تنها دیگر از آن بار نمی‌کشند بلکه حتی حقوقی هم برایش درنظر میگیرند؛ علوفه خاص، زین خاص و حتی محل سکونت برایش در نظر می‌‌گیرند به حدی که به نقل و شکایت یکی از امام جماعتها که اخیراً در فضای مجازی خواندم، شهریه ماهیانه او در یک روستا 1500 روپیه و شهریه ذوالجناح 6000 روپیه است!

این نوع بدعتها شیعه را در اندیشه اهل سنت آن هم دیوبندی‌های ملا و درس خوانده پاکستان بدنام کرده است. اگر ما بتوانیم این آگاهی را در بین اهل سنت و دیوبندی‌های پاکستان ایجاد کنیم که تفکر شیعه آن چیزی نیست که شما از این مردم می‌بینید، و نیز اگر بتوانیم سطح سواد عمومی و اعتقادات و باورهای صحیح را در بین عوام شیعه بالا ببریم، بسیاری از تبلیغات سوء، اختلافات و دشمنی‌ها را از بین خواهیم برد.

هدفم را گسترش ارتباط و شناساندن شیعه و فرهنگ شیعی قرار دادم؛ تاکید می‌کنم «فقط شناساندن تشیع و نه شیعه کردن اهل سنت پاکستان.» الگوی من در این زمینه حضرت امام رحمه الله علیه بودند. امام (ره) حتی یک بار هم مساله شیعی بودن انقلاب اسلامی را مطرح نکردند و همیشه دغدغه اصل اسلام و انقلاب اسلامی را داشتند. همین هم باعث شد بدون تلاش ما در سالهای ابتدایی، انقلاب به سرعت به کل دنیا صادر شود.

برفرض که این آگاهی بین اهل سنت ایجاد شد، وقتی شیعیان پاکستان با چنین خرافاتی درگیرند آیا اهل سنت می‌پذیرد چنین کسانی با چنین خرافاتی در کنارشان زندگی کنند؟

خوب این دو کنار هم زندگی می‌کنند اما حداقل اهل سنت به این باور می‌رسد این کسی که من به اسم شیعه می‌شناسم از سر جهل و ناآگاهی و ناآشنایی به تفکر شیعه واقعی با این خرافات زندگی می‌کند؛ وقتی ما شیعه را معرفی کردیم و «کونوا دعاه الناس بغیر السنتکم» شد، جریان به گونه دیگری رقم خواهد خورد که در ادامه در بیان تجربیات تعامل با اهل سنت نقل خواهم کرد.

آقای رئیس السادات چگونه باید وارد عمل شد و چه برنامه‌‌ای در دستور کار خود قرار داد تا بتوانیم به لحاظ فرهنگی در پاکستان موفق باشیم؟

احترام به افراد و گروه‌ها توام با پیگیری و عمل در چارچوب سیاست‌های کلان جمهوری اسلامی، روش کار بنده بود. با این نگاه به لطف خدا در ایالت خیبر پختونخواه که مرکز همه مسائل و مشکلات امنیتی بود بیشترین و تاثیرگذارترین فعالیتهای فرهنگی را به ثمر رساندیم. کلید این موفقیتها در دست یافتن به یک هدف بود «ما باید به رهبران اهل سنت نشان دهیم که تفکر واقعی شیعه چیست.»

این هدف را پیش از ورود به پاکستان سرلوحه برنامه‌های خود قرار دادید و یا در طول ماموریت انگیزه‌های دست‌یابی به آن شکل گرفت؟

قبل از اینکه ماموریت خود را آغاز کنم شروع به مطالعه درباره محل ماموریت خود نمودم. با توجه به ماموریت قبلی اشراف اطلاعاتی زیادی داشتم و اخبار بیشتری به دستم می‌رسید. در دور اول سرپرست مدارس ایرانی بودم و فقط با ایرانی‌ها سر و کار داشتم با این حال سعی می‌کردم با مردم بومی هم در ارتباط باشم. اما در دور دوم هدفم را گسترش ارتباط و شناساندن شیعه و فرهنگ شیعی قرار دادم؛ تاکید می‌کنم «فقط شناساندن تشیع و نه شیعه کردن اهل سنت پاکستان.» الگوی من در این زمینه حضرت امام رحمهالله علیه بودند. امام (ره) حتی یک بار هم مساله شیعی بودن انقلاب اسلامی را مطرح نکردند و همیشه دغدغه اصل اسلام و انقلاب اسلامی را داشتند. همین هم باعث شد بدون تلاش ما در سالهای ابتدایی، انقلاب به سرعت به کل دنیا صادر شود. به این ترتیب به این نتیجه رسیدم که در پاکستان باید به نمایندگان اصلی سه اندیشه نزدیک شوم تا بتوانم به هدف خود که شناساندن تفکر شیعی است دست یابم.

این سه گروه چه کسانی بودند؟

این سه گروه مرکز اندیشه‌های ضد شیعی در پاکستان بودند. و هدف من نزدیک شدن به این سه گروه، نه برای شیعه کردن اعضای آن بلکه فقط برای معرفی شیعه بود. برای اینکه به آنها بگویم شهید گنجی و شهید رحیمی و دیگر شیعیان ایرانی و پاکستانی که ترور شدند کافر نبودند، مسلمان بودند.

ابتدا آقای فضل الرحمن رهبر جمعیت علمای اسلام شاخه فضل الرحمن، که عرض کردم پدر ایشان از بنیانگذاران دیوبندیه در پاکستان بود. دوم آقای سمیع الحق سرشاخه تندروتر جمعیت علمای اسلام که حوزۀ علمیه و مدرسۀ دینی ایشان در شهر اَکوره خَتَک مرکز آموزش و پرورش طالبان بود. این دو از رهبران دیوبندی بودند که کفر شیعه را امضا و تایید کرده بودند، هم به دلایل سیاسی و هم به خاطر مواردی که ذکر کردم از جمله برخی اعتقادات بدعت آلود گروه‌هایی از شیعیان پاکستان که بهانه ای بود و هست برای بدنام کردن شیعیان و استفاده از احساسات اهل سنت ناآگاه یا کم آگاه و نیز به خاطر نفوذ و تاثیر اندیشه وهابیت عربستان بر اهل سنت پاکستان. سوم: سپاه صحابه که از هر دو گروه تندروتر بود و عزیزانی از ما و از شیعیان آنجا را به شهادت رسانده بود. روی این جریان­های فکری مطالعات زیادی انجام داده بودم و تا حدود زیادی نسبت به آنها شناخت داشتم و گمان می­کردم و گمان می­کنم می­توانیم مشکلاتمان را با آنها حل کنیم.

پس برنامه‌های از پیش تعیین شده‌ای در ماموریت چند ساله خود داشتید. شیوه‌ی اجرا خلق فرصت بود یا استفاه از فرصتهای پیش رو؟

بحث تقریب و کارها، فعالیّت­ها و ارتباطات فرهنگی حتماً باید قلبی و برخاسته از دل باشد تا تأثیر داشته باشد. مصنوعی و ساختگی نمی­توان مبلّغ بود. حالا مسلما جزئیات و چند و چون را شرایط تعیین می‌کرد و البته بهره‌برداری از شرایط هم ملزومات خود را داشت که مهمترین آنها ارتباط گیری عاطفی و ایجاد حس نزدیکی با آنها بود که برای این کار هم از ابزارهای ساده‌ای می‌شد استفاده کرد. چند چیز ابزار من برای جذب مردم  و نفوذ در دلهای مردم و مسئولین پاکستان بود.  غیر از مراسم رسمی  لباسم پاکستانی بود و این باعث می‌شد که مرا از خود بدانند. ظاهرم، ظاهر مردم آنجا بود و به زبان اردو که زبان خودشان بود صحبت می‌کردم. لطف الهی همواره در این مسیر شامل حالم بود. همان حدود که به پاکستان رفته بودم، در شرف نزدیک شدن به هفته وحدت بودیم. در خانه فرهنگ دو همکار محلی داشتیم یکی شیعه و یکی اهل سنت. این دو نفر را به اتاقم خواستم و گفتم می‌خواهم آقای فضل الرحمن را به عنوان مهمان خصوصی به مراسم هفته وحدت دعوت کنم. هر دو شگفت زده شدند و ناباورانه به یکدیگر نگریستند. به نظر آنها این غیرممکن بود. گفتم تحت هر شرایطی باید آقای فضل الرحمن را ببینم و شخصاً ایشان را برای مراسم دعوت کنم. شما راهش را پیدا کنید. اینکه در ملاقات با وی چه اتفاقی می‌افتد با من، شما نگرانش نباشید. این دو همکار محلی ­ام رفتند تا با هم چاره اندیشی کنند. پس از ساعتی با این گزارش آمدند که فلانی رئیس یکی از دانشکده‌های دانشگاه پیشاور و برادرش داماد آقای فضل الرحمن است. از طریق او می‌توان مولانا فضل الرحمن را دید.

بحث تقریب و کارها، فعالیّت­ها و ارتباطات فرهنگی حتماً باید قلبی و برخاسته از دل باشد تا تأثیر داشته باشد. مصنوعی و ساختگی نمی­توان مبلّغ بود. حالا مسلما جزئیات و چند و چون را شرایط تعیین می‌کرد و البته بهره‌برداری از شرایط هم ملزومات خود را داشت که مهمترین آنها ارتباط گیری عاطفی و ایجاد حس نزدیکی با آنها بود

آیا ملاقات با خود رئیس دانشکده راحت بود؟

بنا شد به عنوان یک چهره دانشگاهی و دیدار با او و سه چهار نفر دیگر از اساتید مذهبی دانشگاه عصر جمعه­ همان هفته به دانشگاه پیشاور بروم. جلسه­ ای خودمانی با حضور برخی از چهره‌های دانشگاهی که از طرفداران جمعیت علمای اسلام شاخه فضل الرحمن بودند، برگزار شد. الحمدلله در بین دانشگاهیان به پشتوانه نظام و انقلاب از عزت و احترام برخوردار بودیم. در این جلسه هدف خود را مطرح کردم و گفتم می‌خواهم آقای فضل الرحمن را به عنوان مهمان ویژه هفته وحدت دعوت کنم. همه متعجب شدند. نماز عصر را نخوانده بودم گفتم اگر اجازه بدهید من نماز عصرم را بخوانم. این مساله خودبخود یکی از اتهامات وارده به شیعه را هم برطرف می­کرد. آنها فکر می‌کردند که شیعه معتقد به نماز سه گانه است و نه پنج گانه؛ یعنی اینگونه جا افتاده که شیعه اصلا نماز عصر و عشاء نمی‌خواند. بعد از نماز متوسل به حضرت رسول و ائمه اطهار علیهم السّلام شدم که قدمم را برای شما برداشته ­ام. وقتی برگشتم گروه تصمیم خود را گرفته بود که چه کسی پیغام را به آقای فضل الرحمن برساند و جلسه‌ای برای ملاقات با او ترتیب داده شود.

مولوی فضل الرحمن

مولوی فضل الرحمن

پس دانشگاه سکویی برای دست یافتن شما به اولین هدفتان شد؟

بله این گروه با اینکه فضل الرحمنی بودند اما اساتید دانشگاه بودند و همین کار را تسهیل می‌کرد. پیغام به فضل الرحمن رسید و چند روز بعد جلسه‌ای ترتیب داده شد. لازم به ذکر است که سرکنسول محترم ما به گفته خودشان قبلا سه بار اقدام برای ملاقات با آقای فضل الرحمن کرده بودند اما موفق نشده بودند. روز موعود فرا رسید. آقای فضل الرحمن، دبیر جمعیت را برای راهنمایی بنده فرستاد. لطف خدا به واسطه این فرد بار دیگر شامل حال من شد. دبیر به من اطلاع داد که آقای فضل الرحمن چندی پیش یک تجمع موفق چند صد هزار نفری از پیروان دیوبندیه داشته‌اند. آنچه من در ذهن داشتم که در جلسه مطرح کنم صحبت پیرامون مواضع آقای فضل الرحمن نسبت به امام بود. با اینکه ایشان شیعه را قبول نداشت اما بارها در صحبتهایش اظهار داشته بود کاش پاکستان هم رهبری مثل امام خمینی داشت. به این ترتیب آغاز صحبت خود را با تبریک بابت موفقیت اخیر او شروع کردم و همین امر باعث شد جلسه با احترام و محبت شروع و پیش برود. بعد سعی کردم از نقاط مشترک دیگر استفاده کنم. با خود همکار محلی شیعه ­ام را داشتم که سخنانم را به پشتو، زبان مادری آقای فضل الرحمن و زبان ایالت پختونخواه، ترجمه میکرد. از آقای فضل الرحمن پرسیدم شما فارسی نمی‌دانید؟ در مدارس دیوبندیه زبان فارسی تدریس می‌شد و این گروه به دلیل ارتباط با طالبانِ افغانستان، فارسی می‌دانستند. او پاسخ داد چرا من زبان فارسی می‌دانم و بعد شروع کرد به خواندن شعر بلندی از مفتی محمود، که پدر او و بنیانگذار جمعیت علمای اسلام بود. این شعر بسیار زیبا و درباره وحدت بین مسلمانان بود. در همان جلسه پیشنهاد دادم مجموعه اشعار مرحوم مفتی محمود به زبان فارسی را چاپ و منتشر کنم؛ اگر چه این پیشنهاد بنا به دلایلی جامه عمل نپوشاند و یک آرزو باقی ماند. این از جمله کارهایی است که باید بوسیله خانه فرهنگ انجام شود. آقای فضل الرحمن در این جلسه به خانه فرهنگ و بعنوان مهمان خصوصی مراسم هفته وحدت دعوت شد و آن را پذیرفت.

 فکر می‌کنید چه عاملی باعث موفقیت شما در ارتباط گیری با آقای فضل الرحمن شد؟

اولین نکته مربوط به موقعیت ما می‌شود؛ آقای سرکنسول یک جایگاه سیاسی داشتند و بنده در جایگاه فرهنگی قرار بودم؛ در مجموع برای هر مسئولی در هر کشوری مثل پاکستان ارتباط گیری با رایزن فرهنگی حاشیه کمتری نسبت به ارتباط گیری با مقام سیاسی مثل سرکنسول به دنبال دارد. این امر حتی در ارتباط با دانشگاهیان پاکستانی نیز قابل مشاهده بود که به راحتی به خانه فرهنگ رفت و آمد می‌کردند تا سرکنسولگری، چون در آنجا هر برچسبی ممکن بود بخورند اما در خانه فرهنگ این طور نبود.  نکته دوم مسیر ورود به مساله بود. یعنی بنظر بنده چندین بار پیغام فرستادن از طریق داماد آقای فضل الرحمن از جانب جناب سرکنسول درست نبود. وقتی یک بار پیام فرستادند و نتیجه نگرفتند باید از مسیر دیگری ورود می‌کردند. همینجا برخود لازم میدانم ذکر خیری بکنم از جناب سرکنسول‌مان که بسیار مردمدار بودند و زبان اردو و انگلیسی را روان صحبت می­کردند.

به این ترتیب شما به هدف اول خود دست یافته بودید؟

مسلما با این ملاقات به نخستین هدف خود رسیده بودم. انتشار خبر ملاقات بنده با آقای فضل الرحمن منافع و پیامدهایی داشت که در اینجا نمی­خواهم به آن بپردازم. در جریانات بعدی ایشان با آقای ساجد نقوی، جانشین شهید علامه عارف حسین الحسینی رهبر شیعیان پاکستان و گروه­های دیگر (شاخه دیگر جمعیت علمای اسلام به رهبری آقای سمیع الحق، آقای قاضی حسین احمد و جماعت اسلامی، دکتر طاهر القادری و حزبش تحریک عوام، مولانا نورانی و گروه جمعیت علمای پاکستان) از گروه‌های مذهبی، تشکیل یک حزب دادند به نام مجلس متحده عمل؛ این حزب در انتخاباتی که پرویز مشرف برای تبدیل دولت نظامی به دولت غیر نظامی براه انداخت، در ایالت سرحد اکثریت آرا را به دست آورد و به این ترتیب آقای فضل الرحمن و دیگران در مقام اپوزیسیون در ایالت سرحد دولت تشکیل دادند. آقای اکرم درّانی که در حال حاضر دبیر کل جمعیت علمای اسلام(شاخه فضل الرحمن) است، در آن زمان رئیس دولت و یا سروزیر ایالت سرحد شد. پاکستان دارای نظام فدرالی است که از یک دولت مرکزی و چهار دولت ایالتی تشکیل شده است. دولت ایالت سرحد به دست حزب متحده عمل افتاد. آن ارتباط اولیه با آقای فضل الرحمن از جمله ارتباطم را با دولت محلی و همه گروه‌های حزب عمل تسهیل کرد.

آقای سرکنسول یک جایگاه سیاسی داشتند و بنده در جایگاه فرهنگی قرار بودم؛ در مجموع برای هر مسئولی در هر کشوری مثل پاکستان ارتباط گیری با رایزن فرهنگی حاشیه کمتری نسبت به ارتباط گیری با مقام سیاسی مثل سرکنسول به دنبال دارد. این امر حتی در ارتباط با دانشگاهیان پاکستانی نیز قابل مشاهده بود که به راحتی به خانه فرهنگ رفت و آمد می‌کردند تا سرکنسولگری، چون در آنجا هر برچسبی ممکن بود بخورند اما در خانه فرهنگ این طور نبود. 

یعنی اهداف دینی به اهداف دولتی گسترش یافت؟

بله. حتی در سطحی که پیش از آن در جمهوری اسلامی سابقه نداشت.  افتخار حسین شاه، گاورنر ایالت سرحد بود. [گاوِرنِر مقامی بالاتر از استاندار ما، منتخب و جانشین نخست وزیر (و در آن زمان پرویز مشرّف) در ایالت­هاست و از جایگاه بالایی برخوردار است که فقط یک بار آن هم برای جشنهای 2500 ساله به خانه فرهنگ ایران آمده بود.] سعی کردم در جلساتی که شرکت می‌کردم با او نیز ارتباط بگیرم. دانستن زبان انگلیسی و اردو در این ارتباط گیری بسیار موثر بود و باعث می‌شد بدون مترجم و به صورت مستقیم با افراد دولتی و… ارتباط برقرار کنم. ثمره این ارتباط گیری آن بود که در طول ماموریتم گاورنر 5 بار در برنامه‌های مختلف به خانه فرهنگ آمد.

برای کارکنان قوه قضاییه در پاکستان حضور در نمایندگی‌های خارجی ممنوع است. اما به لطف خدا شرایطی فراهم شد و با برنامه‌ای رئیس قوه قضاییه که مقر اصلی او در اسلام آباد است را به خانه فرهنگ پیشاور دعوت کردیم.

تغییر اندیشه‌های فضل الرحمن نسبت به شیعه بعد از این جریانات چگونه خود را نشان داد؟  

با نزدیک شدن به آقای فضل الرحمن و تغییر نگرش ایشان نسبت به شیعه باعث شد در جریان راهپیمایی­های انتخاباتی مجلس متحده عمل، اعلام کند  که «من با سپاه صحابه کاری ندارم» و اجازه نداد این گروه با نام وی و برای وی تبلیغات کند. سپاه صحابه درواقع ثمره تفکر و اندیشه خود اینها بود. می‌توان ادعا کرد که بخشی از این موضع‌گیری نتیجه نزدیک شدن دیپلمات ایرانی به فضل الرحمن و اهمیت پیدا کردن شیعه و ایران برای او و در نتیجه متحد شدن با آقای ساجد نقوی رهبر شیعیان پاکستان بود.

هدف دوم را با چه برنامه‌ای پیش بردید؟

نفر دوم آقای سمیع الحق بود که بسیار تندروتر و سخت‌تر از آقای فضل الرحمن بود. برای نشان دادن میزان نفوذناپذیری ایشان همینقدر بگویم که وقتی یکی از سرکنسول­های ایران نامه‌ای به آقای سمیع الحق می‌نویسد و او را به مراسمی دعوت می‌کند. این نامه بازنشده به کنسولگری ارجاع داده می‌شود در حالی که گفته بود پشت آن نوشته شود ما با ایرانی‌ها کاری نداریم. مدرسه حقانی زیر نظر آقای سمیع‌الحق بود که در هر دوره حداقل 4000 طلبه از کشورهای مختلف داشت. این طلبه­‌ها بعد از فارغ التحصیلی به طالبان افغانستان می‌پیوستند. برنامه بنده ارتباط گرفتن و نزدیک شدن به این شخصیت بود تا به هدف اولیه خود یعنی «معرفی چهره واقعی ایران و تشیع» برسم.

برای نرم کردن دل سمیع الحق و معرفی شیعه واقعی به او از چه روشی استفاده کردید؟

به عنوان یک فرهنگی به مدرسه حقانی و آنچه در آن می­گذشت علاقمند بودم و به مناسبتهای مختلف به آنجا می‌رفتم. مثلا بازدید از کتابخانه، بازدید از مدرسه، بردن کتابهای فارسی به مدرسه و… مواردی بود که پای مرا به مدرسه می­‌کشاند. واقعا به گفتگو با اساتید آن حوزه و آگاهی از نظراتشان و آگاهانیدن آنها از نظرات و دیدگاه­های خودم علاقه داشتم. اگرچه احتمالا اوایل آقای سمیع الحق از دیدن من چندان خشنود نبود، چون یک ایرانی و یک شیعه و احتمالا از نظر او یک کافر بودم، اما مهم نبود، من برنامه داشتم و هدف من این بود که به او نشان دهم که اشتباه می‌کند و من کافر نیستم. حتی ممکن بود کتابهایی را که می‌بردم دور بریزند. اما آنقدر رفتم تا حضورم عادی شد و جا افتاد تا جایی که برای مراسم دستاربندی[1] که جمعیتی بالغ بر 50 هزار نفر در آن شرکت می‌کردند، مرا نیز به عنوان مهمان ویژه دعوت کردند.

چه جالب! یعنی آنقدر حضورتان در مدرسه جا افتاده بود که برای چنین مراسمی هم حضورتان را ضروری می‌دیدند؟ چطور شد که به عنوان مهمان دعوت شدید؟

خلق فرصتی که خدا خالق آن بود! مدیر مدرسه‌ی حقانی برادرزاده و داماد آقای سمیع الحق بود که از قضا بسیار هم تمایل داشت به ایران دعوت شود. همانطور که قبلا هم گفتم بسیاری از شخصیت‌های پاکستانی به دلایل مختلف به ایران علاقه‌مندند حتی با وجود دافعه‌ای که نسبت به شیعه دارند. بخصوص بعد از ایجاد ارتباطات خانه فرهنگ با مدرسه و از بین رفتن شیعه هراسی و بعد از اینکه دیدند شیعه هم 5 وقت نماز میخواند و مسئولین خانه فرهنگ به مقدسات آنها توهین نمی‌کنند، حتی از نظر پوشش ظاهر هم مثل خودشان هستند، این دعوت برای ایشان نوعی شخصیت و موقعیت نیز محسوب می‌شد. البته اگر این ارتباط برقرار می‌شد برای ما هم خوب بود. این شد که مرا به مراسم دعوت کردند.

با آن ماجرایی که در توصیف سمیع الحق مطرح کردید خیلی بعید به نظر می‌رسد که این اتفاق افتاده باشد؟ و ایشان به ایران آمده باشند؟

گاهی اوقات که آقای سمیع الحق در پیشاور برنامه داشتند، حتی شده خود را تحمیل کنم، در برنامه ایشان شرکت می‌کردم. تا چهره و جایگاه من برای ایشان جا بیفتد. روزی در یکی از برنامه‌هایی که با حضور ایشان برگزار شده بود به آنجا رفتم و به داماد ایشان گفتم الان بهترین فرصت است که آقای سمیع الحق را برای عصرانه به خانه فرهنگ بیاورید تا کم‌کم مقدمات دعوت به ایران را بچینیم. الحمدلله این اتفاق افتاد و من هم همانجا مطرح کردم که مولانا شما قصد ندارید سفری به ایران داشته باشید؟! اول مقداری بهانه تراشی کرد که من باید سفری به افریقا داشته باشم و فعلا فرصت نمی‌شود. اما من که دیدم ایشان خیلی واکنش منفی نشان نداد دست بردار نبودم و گفتم از همان افریقا بلیط برای ایران تهیه می‌کنیم برای شما! مولانا سمیع الحق به افریقا رفت و برگشت و برای رفتن به ایران اعلام آمادگی کرد. برای مراسم هفته وحدت سفر ایشان به ایران از سوی خانه فرهنگ ترتیب داده شد!

 

احتمالا اوایل آقای سمیع الحق از دیدن من چندان خشنود نبود، چون یک ایرانی و یک شیعه و احتمالا از نظر او یک کافر بودم، اما مهم نبود، من برنامه داشتم و هدف من این بود که به او نشان دهم که اشتباه می‌کند و من کافر نیستم. حتی ممکن بود کتابهایی را که می‌بردم دور بریزند. اما آنقدر رفتم تا حضورم عادی شد و جا افتاد تا جایی که برای مراسم دستاربندی که جمعیتی بالغ بر 50 هزار نفر در آن شرکت می‌کردند، مرا نیز به عنوان مهمان ویژه دعوت کردند.

گفتنی است داماد ایشان چند بار اظهار علاقه کرده بود به ایران سفر کند. بنظر بنده علاقه به ایران در خون پاکستانی­ها و شبه قاره‌­ای ­هاست حتی اگر از نظر اعتقادی با شیعه مشکل داشته باشند. البته این داماد دیگر با ما دوست شده بود. دعوت خانه فرهنگ را می­پذیرفت و در برنامه های خانۀ فرهنگ شرکت میکرد. از جمله روز 22بهمن و برای تبریک سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی به خانه فرهنگ آمد. به ایشان گفته بودم انشاءالله شما همراه با مولانا (سمیع الحق) به ایران خواهید رفت. این را عرض میکنم تا ضمناً بدانید چگونه اطرافیان و نزدیکان می­توانند کارساز و گره‌­گشا و تأثیرگذار باشند.

چطور شد دعوت از آقای فضل الرحمن به ایران در برنامه شما قرار نداشت؟

اتفاقا جزء برنامه بود! آقای فضل الرحمن، آقای سمیع الحق و استاد این دو(مولانا حسن جان) به همراه داماد آقای سمیع الحق مهمانان سال 83 هفته وحدت در ایران بودند. روزی که مهمانان را راهی می‌کردم رو کردم به هر دوی آنها که هریک مسئول یکی از شاخه‌های جمعیت علمای اسلام بودند، یکی دینی‌تر و یکی سیاسی‌تر، و به آنها گفتم امیدوارم قبل از رسیدن به ایران و برنامه هفته وحدت شما دو نفر درون هواپیما با هم به وحدت برسید.

چطور شد مولانا حسن جان که فرمودید استاد این دو نفر بود نیز برای این سفر انتخاب شد؟

مولانا حسن جان، علاوه بر این دو شخصیت استاد ملا عمر هم بود. او مسجد و مدرسه‌ای نزدیک خانه فرهنگ پیشاور داشت که ملا عمر در همین مسجد و مدرسه شاگردی مولانا حسن جان را کرده بود. او از جمله رئیس شورایی بود که زمان درگیری طالبان با امریکا، برای مذاکره با ملا عمر رفت. در واقع رابط پاکستان بود و چون استاد ملا عمر بود برای این کار انتخاب شد. چون مسجد او نزدیک ما بود بارها برای نماز به مسجد او رفته بودم. گاهی با خودم مهر می‌بردم و گاهی نمی‌بردم. اما همیشه دست باز نماز می‌خواندم. معمولا هم سعی می‌کردم در صف اول بایستم. اولین باری که خواستم به مسجد او بروم از قبل به او اطلاع دادند و کمی قبل از نماز به دیدن او رفتیم. وقتی وارد شدیم او حالت نیمه دراز کشیده بود و تقریبا با ورود ما هیچ تغییری در حالت خود نداد با اینکه می‌دانست یک دیپلمات ایرانی به دیدنش رفته است. در واقع می‌خواست نشان دهد که خیلی سرد با ما برخورد کرده است. اما بعد از اینکه کمی صحبت کردیم کم‌کم خودش را جمع و جور کرد و مؤدب تر نشست. می‌خواهم بگویم یک رایزن فرهنگی خیلی چیزها را باید تحمل کند تا بتواند دلها را نرم کند.

سه سال از این ماجراها گذشت و رفت و آمدها و احترام گذاشتن‌ها باعث شد که ایشان هم دیدگاه منفی خود را تغییر بدهد. شاید یک ماه قبل از اعزامش به ایران به او گفتم که می‌خواهم شما را به ایران بفرستم و ایشان هم پذیرفت اما اصلا در بین طرفداران و مخاطبان خود اعلام نکرد که قصد سفر به ایران دارد؛ حتی در نماز جمعه قبل از سفر خود به ایران برخی از اندیشه‌های امام زمانی ما را با استهزاء به نقد کشیده بود به حدی که کارمند محلی اهل سنت ما که قبلا گفتم بسیار متعصب بود، آمد و به من گفت که این مولانا که شما می‌خواهید به ایران بفرستید درباره شیعه چنین و چنان گفته است. اما من همه چیز را نشنیده گرفتم چون هدف بالاتری داشتم.

آیا این صبر نتیجه هم داشت؟ یعنی درباره ایشان چگونه به هدف خود رسیدید؟

همین مولانا که یک هفته قبل از سفر چنان سخنرانی کرده بود، در هفته بعد از بازگشت از سفر ایران، دو نماز جمعه را اختصاص داد به ایران، اسلام ایران، پیشرفتهای ایران، حجاب زنان و اینکه اهل سنت و شیعه چقدر در ایران برادرانه در کنار هم زندگی می‌کنند و اهل سنت ایران با شیعیان و با حکومت مشکلی ندارند و تقبیح کرد آنان را که نسبت به حکومت ایران انتقاد نادرست دارند و تبلیغات منفی می­کنند. همین مولانا بعدها پیشنهاد برگزاری سمیناری با عنوان «مشترکات فقه جعفری و حنفی» را مطرح کرد که برگزار کردیم ولی متأسفانه نتوانستم مجموعه مقالات عالمانه ­ای که علمای شیعه و سنی ارائه کردند را بصورت کتاب منتشر کنم. مولانا سمیع الحق هم بعد از آن شد پایه اصلی گردهمایی­ های هفته وحدت ایران! اما متاسفانه مولانا فضل الرحمن بعد از ما به خاطر سیاستهای غلط رها شد. مجمع تقریب مولانا سمیع الحق را رها نکرد. کار مولانا حسن جان هم به جایی کشید که از اندیشه طالبان فاصله گرفت تا حدی که خود طالبان ایشان را ترور کرد. آقای سمیع الحق  هم دو، سه سال قبل و ظاهراً بدست همین گروه ترور شد.

 

اولین باری که خواستم به مسجد او بروم از قبل به او اطلاع دادند و کمی قبل از نماز به دیدن او رفتیم. وقتی وارد شدیم او حالت نیمه دراز کشیده بود و تقریبا با ورود ما هیچ تغییری در حالت خود نداد با اینکه می‌دانست یک دیپلمات ایرانی به دیدنش رفته است. در واقع می‌خواست نشان دهد که خیلی سرد با ما برخورد کرده است. اما بعد از اینکه کمی صحبت کردیم کم‌کم خودش را جمع و جور کرد و مؤدب تر نشست. می‌خواهم بگویم یک رایزن فرهنگی خیلی چیزها را باید تحمل کند تا بتواند دلها را نرم کند.

در ایران هم برای این تیم برنامه‌ای داشتید؟ آیا مشکلی پیش نیامد که برنامه‌های شما را به هم بزند؟

اتفاقا فردی را برای همراهی با ایشان در نظر گرفته بودند که یک روز این آقا به من زنگ زد که آقا مهمانانتان را ببرم زیارت امام رضا (ع)؟! خشکم زد! گفتم آقا تو را به قرآن نه! من اینها را نفرستادم که شما ببرید زیارت. اینها اصلا اعتقادی به زیارت ندارند. باز هم لطف خدا شامل شد و این فرد تغییر کرد و شخص دیگری (معاون بین الملل وقت مجمع تقریب حجهالاسلام والمسلمین آقایی) که اطلاعات و آگاهی بسیاری نسبت به عقاید میهمانان و وضعیت پیش رو داشتند جایگزین او شدند. مهمانان را به زاهدان، گلستان و حتی مشهد بردند اما با برنامه این کار را کردند. این امر تاثیر بسیاری در تغییر نگرش مهمانان و سم زدایی از اذهان آنها که توسط بی بی سی و امثالهم و برخی کج اندیشان ایرانی درس خواندۀ حوزۀ دینی حقانی صورت گرفته بود، داشت. دیدند ایران و وضعیت اهل سنت و تفکرات شیعیان غیر از آن چیزی است که تاکنون شنیده و باور کرده بودند. اینگونه شد که یک حرکت حساب شدۀ نمایندۀ فرهنگی باعث شد دشمنان به دوستانی تبدیل شوند که به نوعی سخنگوی جمهوری اسلامی در محافل خود شدند. در همه کشورها نمایندۀ فرهنگی این قابلیت را دارد به شرط اینکه برنامه ریزی‌های دقیقی از سوی دیپلماتهای فرهنگی ما صورت بگیرد و واقعا دغدغه اینگونه مسائل را داشته باشند؛ وظیفه خود را فراتر از حضور صرف در محل کار ببینند و از رسالت خود برای اعتلای نام ایران  آگاه باشند.

منظورتان از رهاشدن مولانا فضل الرحمن چیست؟

یعتی دیگر شرایطی برای حضور ایشان فراهم نشد. حتی شنیدم چند سال پیش که مدرسۀ اهل تسنن زاهدان از ایشان برای مراسم دستاربندی دعوت کرده بودند، روی خوشی از طرف برخی مسئولین نشان داده نشد و ایشان هم نیامد. متاسفانه ما مشکلات زیادی از حیث جهت‌گیریها نسبت به شبه قاره و بخصوص پاکستان داریم. پاکستان به دلیل وضعیت امنیتی که دارد چندان مطلوب بسیاری برای ماموریت دادن و ماموریت رفتن نیست. ساده بگویم خیلی‌ها دلشان نمی‌سوزد و اهداف نظام برایشان مطرح نیست. از طرفی خود پاکستانی‌ها هم مقصرند. من بارها پیغام فرستاده‌ام به دوستان پاکستانی خود که سفارت شما اصلا فعال نیست در حالیکه سفارت هند بسیار در ایران فعال است. پاکستان  سفرا و رایزنان فرهنگی فعالی نداشته است. معمولا هم پاکستانی‌ها از هزینه کردن ابا دارند.

به این ترتیب پرونده دو هدف با دست‌آوردی بالاتر از آنچه می‌خواستید بسته شد! سرنوشت نزدیکی به گروه سوم چه بود؟ 

خیر. پرونده بسته نشد. دوستی‌مان و درکمان از یکدیگر ادامه یافت. هیچگاه دوستی‌مان را رها نکردم و بویژه آقای فضل الرحمن و هم آقای سمیع الحق برای شرکت در مراسم مختلف بارها به خانۀ فرهنگ آمدند. وقتی نیروهای ایرانی در مزار شریف به شهادت رسیدند از همان اول معتقد بودم و به اطلاع برخی مسئولین هم رساندم که بنظر بنده کار طالبان نیست بلکه به نام طالبان تمام شده و بیشتر به نظر می‌رسید کار نیروهای امنیتی یکی از کشورها باشد. امروز هم بعد از گذشت سالها تا حدودی مشخص شده است که به شهادت رساندن نیروهای ایرانی، کار طالبان نبوده است. علت این امر هم بر هم زدن رابطه ایران و افغانستان بوده است. نظر بنده این بود که ما به راحتی می‌توانیم به طالبان نزدیک شویم و مسائلمان را با آنها حل کنیم.

در مورد سپاه صحابه هم همین نظر را داشتم. اگرچه سپاه صحابه عامل امریکا، عربستان و بعضا سرویس­های اطلاعاتی است، اما نزدیک شدن به سپاه صحابه و حل کردن مشکلات ما با ایشان باعث آگاهی جوانان تندرویی خواهد شد که برداشتی سطحی و احساسی از اسلام دارند و از اندیشۀ شیعه آگاهی ­شان اندک است. دادن آگاهی به اینان موجب برطرف شدن مشکلات شیعیان پاکستان و امن ­تر شدن مرزهای شرقی­‌مان خواهد شد. بنابراین گمانم این بوده و هست که باید به سپاه صحابه نزدیک شد.

بد نیست در اینجا خاطره‌­ای را که الان بیاد آوردم ذکر کنم. با همکار بسیار عزیز و گرامی ایرانی‌­ام و همکار شیعه محلی‌­ام در منطقۀ سوات که از مناطق پرآشوب آن روزهای پاکستان و مأمن طالبان بود عبور میکردیم. وقت نماز ظهر شد. در روستایی توقف کردیم. از جوی آبی وضو ساختیم که در باغ بظاهر متروکه­ای جاری بود و در کنار همان جوی به نماز ایستادیم. نمازمان را که سلام دادیم دیدیم پشت سرمان سه جوان با هیئتی طالبانی نشسته‌­اند. سلام و احوالپرسی و اینکه از کدام ولایتند و چون شنیدند ایرانی­‌ام یکیشان گفت ایرانی­ها کافرند. گفتم شما الان دیدید ما نماز ظهرمان را خواندیم و نمازمان هم همان بود که نماز شماست و پرسیدم شما نماز ظهرتان چند رکعت است؟ برای نماز وضو می­گیرید؟ شما هم برای وضو از شستن صورت شروع میکنید؟ ما پس از صورت ابتدا دست راست و سپس دست چپ و بعد مسح سر داریم و پس از آن سراغ پای راست میرویم و آخر کار پای چپ. شما طور دیگری وضو میگیرید؟ نماز صبح‌مان دو رکعت و نماز دیگر(عصر)مان چهار رکعت. نماز شام‌مان(مغرب) سه رکعت و نماز خفتن‌مان(عشاء) چهار رکعت. شما چی؟ و وقتی به ایشان فهماندم که اهل نماز و بخصوص نمازهای پنجگانه­‌ایم، پرسیدم چرا گفتید ایرانی­ها کافرند؟ گفت: شما قرآن دیگری دارید. از همکار پاکستانی‌­ام خواهش کردم قرآنم را از داخل اتومبیل بیاورد. قرآنی جیبی بود که همیشه استفاده میکردم بنابراین ظاهری کاملاً مستعمل داشت. اتاقکی در باغ بود که آنجا زندگی میکردند. به داخل اتاق رفته بودیم. پرسیدم قرآن دارید. یکی‌شان حافظ کل بود. درعین حال قرآن خواستم. آوردند. گفتم جایی را باز کنید و آن را با قرآن خودم تطبیق دادند. وادارشان کردم چندین صفحۀ دیگر را هم تطبیق دادند.

 

اگرچه سپاه صحابه عامل امریکا، عربستان و بعضا سرویس­های اطلاعاتی است، اما نزدیک شدن به سپاه صحابه و حل کردن مشکلات ما با ایشان باعث آگاهی جوانان تندرویی خواهد شد که برداشتی سطحی و احساسی از اسلام دارند و از اندیشۀ شیعه آگاهی ­شان اندک است. دادن آگاهی به اینان موجب برطرف شدن مشکلات شیعیان پاکستان و امن ­تر شدن مرزهای شرقی­‌مان خواهد شد. بنابراین گمانم این بوده و هست که باید به سپاه صحابه نزدیک شد.

چون این هم قانع کننده شد گفتند به ما گفته­‌اند شما مرده­‌هاتان را همراه با خوراک و زینت آلات و زنانشان دفن می­کنید. گفتم این مورد و مواردی از این قبیل را هم مانند موارد قبل به شما دروغ گفته­‌اند و آن‌گاه از آمریکا و کشتن بیگناهان شیعه و سنی در بمبارانها گفتم و مواردی که ایران به طالبان کمکهای دارویی و غذایی کرده و اینکه همۀ کشورهای مسلمان بجز ایران با آمریکا موافقت کرده­‌اند تا افغانستان را بمباران کند و از اینگونه اخبار و سخنان و نصیحتشان کردم و دعوتشان کردم به پیشاور که احتمالاً بدلایل امنیتی نیامدند.

این جوانان و نظایر اینها با تبلیغات شیعه هراسی عمیقاً شستشوی مغزی شده­‌اند نکند که شیعه شوند یا از حیطۀ قدرت ملاها خارج گردند. مراجعاتی از اینگونه جوانان و طرح شبهاتی از این قبیل در خود پیشاور  و خانۀ فرهنگ هم داشتم که صادقانه پرسش­هایشان را پیرامون شیعه، سیاستهای ایران و انقلاب اسلامی مطرح میکردند که اغلب با بدگویی به ملاهای مساجدشان که آنها را گمراه کرده­اند پایان می­یافت.

برای جذب سپاه صحابه هم شخص خاصی را مد نظر داشتید یا برنامه کلی چیده بودید؟

سپاه صحابه بیشتر به صورت نظامی عمل می‌کرد و بنابراین چندان نمی‌شد روی شخصیتها حساب کرد. یکی از برنامه‌های بسیار موثر در پاکستان حضور گروه قرآنی و تواشیح از ایران در طول ماه مبارک رمضان بود. با توجه به تعداد خانه‌های فرهنگ در پاکستان تقریبا هر خانه فرهنگ می‌توانست 3 روز و نیم از این تیم برای برنامه‌های خود استفاده کند. به لطف خدا این برنامه جزء اثرگذارترین برنامه‌ها بر روی تندروترین اهل سنت پاکستان بود. که آن هم به برکت قرآن بود. پاکستانی‌ها و بویژه اهل سنت به شدت طالب حافظان و قاریان قرآن هستند. با علم به این علاقه وقتی نوبت خانه فرهنگ ما می‌شد حدود 27 برنامه برای آنها ترتیب می‌دادم! تا نهایت استفاده را از آنها داشته باشم. در مورد گروه تواشیح غیر از اسماءالحسنی باقی چیزهای عربی که می‌خواندند چندان برای پاکستانی‌ها جذابیت نداشت چون عربی بلد نبودند. بهتر بود این گروه‌ تواشیح اشعار فارسی در مدح (تاکید می‌کنم مدح و نه مرثیه) پیامبر (ص) و اهل بیت بخصوص پنج تن پاک را یاد می‌گرفتند و در پاکستان اجرا می‌کردند، مطمئنا اثرگذاری بیشتری داشت. برعکس استقبال از برنامه‌های قرانی فوق‌العاده بود.

چطور از این برنامه‌ها برای جذب مخالفان استفاده می­کردید؟

در واقع من هدف گذاری کرده بودم اما اسباب آن را خدا مهیا می­کرد. پیشتر نمونه­‌ای آورده بودم که یکی از تبلیغات علیه شیعه این بود که شیعه قرآن دیگری دارد. یکی از مراکزی که بیش از یکماه از رسیدن ماه مبارک رمضان برای برنامه قاریان به ما مراجعه میکرد مسجدی بود بنام مسجد عمر. آخرین رمضانی که پیشاور بودم و در این مسجد برنامه گذاشته بودیم، کارمند محلی خانه فرهنگ کنارم نشست و آهسته گفت: سپاه صحابه در مسجد است برنامه که تمام شد به سرعت مسجد را ترک کنید. از سوالاتی که در خلال برنامه از حافظ قرآن می‌شد مشخص بود که این گروه در مسجد حاضر است. مثلا می‌پرسیدند آیه درباره عایشه و یا عثمان چیست؟ خوشبختانه حافظان ما از قبل نسبت به این مسائل آگاه بودند و آمادگی کامل داشتند. با وجود آگاهی از حضور سپاه صحابه، بسیار خونسرد برخورد کردیم و مراسم به خوبی به پایان رسید. نوجوانی افغانستانی بود که بسیار اظهار علاقه‌ به برنامه‌های قرآنی و دیگر برنامه ­های خانۀ فرهنگ و حتی خود بنده می­کرد و بویژه در برنامه ­های قرآنی ماه رمضان ما شرکت می­کرد. یکی دو روز بعد از برنامه‌ی مسجد، برای دیدارم به خانه فرهنگ آمد. عکسهای مراسم مسجد عمر روی میز بود. اجازه گرفت و به تماشای آنها نشست. ناگهان یکی از عکسها را به من نشان داد و گفت این آقا دبیر کل سپاه صحابه در ایالت سرحد است، می‌خواهید او را به اینجا بیاورم؟! گفتم خانه فرهنگ ایران مال همه است. همانطور که ایران به همه مسلمانان تعلق دارد اینجا هم همه مسلمانان می‌توانند بیایند. عموی این نوجوان از سران طالبان بود. خود او هم با شاخه فضل الرحمن سر و کار داشت و در تشکیلات آنها کار می‌کرد. پس از این ماجرا حدود دو سه ماهی به خانه فرهنگ رفت و آمد می­کرد تا اینکه یک روز به همراه خود کسی را آورد و با اشاره به من فهماند که این آقا همان است که گفته بودم. این آقا به زبان پشتو  صحبت می‌کرد وحاضر نبود اردو صحبت کند. خوشبختانه این نوجوان پشتون بود و صحبتهای او را ترجمه می‌کرد.

درباره چه مسائلی صحبت کردید؟

شروع کرد به سوال کردن، که مثلا نظر شما درباره صحابه چیست؟ پاسخ دادم من چه نظری می­تونم درباره اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آلۀ و سلّم داشته باشم؟ اصحاب ایشان بودند. البته می‌دانستم منظور او عمر و ابوبکر و عثمان است و نه صحابه در معنای کل، با این حال کلی پاسخ دادم. بعد پرسید نظر شما درباره عایشه چیست؟ گفتم عایشه امّ المومنین و همسر پیامبر صلی الله علیه و آلۀ و سلّم بوده است. گفت امام خمینی در وصیت نامه خود اعلام کرده است که نباید اهل سنت در ایران مقامی بگیرند و به صحابه هم توهین کرده‌اند! گفتم مطمئنید؟ گفت: بله. باز تأکیداً دو بار دیگر سؤالم را تکرار کردم. گفتم اگر امام در وصیت نامه خود چنین چیزی گفته باشند من از همین امروز ایشان را کنار می‌گذارم چون تا آنجا که می‌دانم ایشان هیچگاه شیعه و سنی نکرده اند و همواره از اسلام می‌گفتند. گفتم وصیت نامه امام رحمهالله علیه به زبان اردو، پشتو و فارسی را آوردند. نیم ساعتی در وصیت نامه گشت. بعد گفت در این که نیست! گفتم نه اینکه در این نیست بلکه در هیچ کجا نیست. آیا نمی­شود وصیتنامه را با افزودن مطالبی در بازار چاپ کرد؟ گفت خیر! گفتم پس مبنا را بر این بگذار که عامدانه می‌خواهند من و شمای مسلمان را به جان هم بیندازند. بعد ادامه دادم امروز مشکل ما شیعه و سنی و صحابه نیست، بلکه مشکل ما افغانستان است که به دست امریکا بمباران می‌شود. در این بمباران هم شیعه کشته می‌شود و هم سنی، مسلمان کشته می‌شود و تجاوز به یک کشور اسلامی می‌شود. و از موضع ایران و اقدامات ایران در این زمینه گفتم. بعد بلند شد وصیتنامه را با خود برد تا بیشتر مطالعه کند و بار دیگر بیاید. او رفت اما متاسفانه هیچ گاه بازنگشت!

یعنی مرحله سوم هدف گذاری شما شکست خورد؟ چطور شد که ایشان دیگر بازنگشت؟

متاسفانه مسائل داخلی ما بود که راه را برای ادامه روابط با آنها بست! چند ساعت بعد از رفتن ایشان از ایران با من تماس گرفتند که شنیده‌ایم سپاه صحابه به خانه فرهنگ آمده است که بنده انکار کردم زیرا این جوان خود را بعنوان دبیرکل ایالتی سپاه صحابه معرفی نکرده بود؛ اگر خود را معرفی هم کرده بود تفاوتی نداشت. هیچگاه درب خانۀ فرهنگ ایران برای هیچکس نباید بسته باشد. اگر چه اعتقاد داشته و دارم که میتوانیم مشکلاتمان را با گروه­هایی برطرف کنیم، همین بگو مگوها نشان می‌داد که نمی‌توان به دیگران برای چنین دیدگاهی امید داشت. به این ترتیب کار از سوی بنده هم ادامه نیافت.

شنیدیم تهدید به ترور هم شده بودید. آیا این تهدید ارتباطاتی با این قضایا نداشت؟

خیر؛ ظاهرا موضوع مربوط به مجموعۀ فعالیت­هایم و مخصوصاً انتشار یک کتاب می‌شد. کتاب «الفقه علی المذاهب الخمسه» ( در فارسی فقه تطبیقی) اثر مرحوم محمد جواد مغنیه.  این کتاب با زبان ادیبانه­ بسیار زیبا به زبان پشتو ترجمه شد. مترجم هم خود فقه حنفی خوانده بود و اهل افغانستان بود. آنگونه که به بنده گفتند انتشار این کتاب در دو تا از مدارس سر و صدای زیادی به پا کرد و بین طلاب و اساتید این مدرسه دعوا شد مبنی بر اینکه شما تاکنون مدعی بودید که شیعه کافر است اما این کتاب می­گوید شیعه فقه دارد؟! آن هم فقه به این پویایی! در نتیجۀ این دعواها در یکی از مدارس حتی یکی دو نفر کشته شده بودند. برای همین سراغ آقای اکرم درّانی، وزیر اعلای ایالتی(رئیس دولت ایالتی) رفته بودند که شما از خانه فرهنگ پیشاور بخواهید که جلوی انتشار این کتاب را بگیرد. ایشان هم گفته بود اگر حرفی دارید به خودش بگویید. ما پیش از آن و بلافاصله بعد از انتشار کتاب را به همه جا و هر مولانایی که می‌شناختیم ارسال کرده بودیم. شاید برای همین هم گروه تروری تشکیل شد تا مرا به عنوان عامل انتشار از سر راه بردارد.

به هر حال مهمترین عامل عدم پشتیبانی از طرف خودی‌ها برای ادامه ارتباط‌گیری با معاندین بود که باعث شد این کار به نتیجه نرسد؛ که اگر رسیده بود بسیاری از مسائل ما با اهل سنت پاکستان و افغانستان و حتی بسیاری از مناطق دیگر حل شده بود و مسائل زیادی مسیر دیگری را می‌پیمود!

پانوشت:

[1]  دستاربندی همان عمامه بر سر گذاشتن بین اهل سنت است. وقتی درس طلبه‌ها به پایان می‌رسد و بخاری شریف را تمام می‌کنند، قسمت آخر را طی مراسمی مولانا تدریس می‌کند و بعد از آن مولانا دستار بر سر طلبه‌ها می‌بندد. بعد طلبه ها برای تبلیغ عازم می‌شوند.

کلمات کليدي:
مرتبطات
وضعیت شیعیان منطقه الشرقیه و استان‌های قطیف و الاحساء در گفت وگو با معارض عربستانی
نچیروان بارزانی : برای کُردها ثابت شد سیاست استقلال‌خواهی در حال حاضر قابل تحقق نیست
فعال جماعت تبلیغ: دنیای اسلام از مسیر و اهداف اصلی خود فاصله گرفته است
افراط‌گرايی؛ پيوند ديوبنديه هندی و سلفيه جهادی عربی؛ شکل‌گيری و رشد پديده تکفير در مصاحبه با پيرمحمد ملازهي
مرجعیت آیت‌الله‌ سیستانی و مسأله عراق
ارسال نظر