القاعده و طالبان؛ اختلاف تا مرز درگیری
القاعده و جنبش طالبان در کنار دولت اسلامی (داعش) از برجسته ترین گروه های افراطی به شمار می روند. علی رغم برخی شباهت هايی که میان آنها وجود دارد، ولی این گروه ها متفاوتند و دیدگاه های آنان نیز با یکدیگر تفاوت فاحشی دارد؛ تا جایی که به درگيری میان آنها منجر شده است.
تاریخ انتشار : 1397/10/17
منبع : اختصاصی دبیرخانه کنگره

القاعده

این تشکیلات، یک جماعت اسلامی افراطی است که «اسامه بن لادن» و «محمد عاطف» در سال 1988 آن را تأسیس کردند؛ یعنی اندکی پيش از آن که نیروهای شوروی از افغانستان عقب نشینی کنند. القاعده کار خود را به عنوان یک جماعت جهادی در افغانستان آغاز کرد و به نام «مکتب الخدمات» علیه دولت افغانستان و شوروی شناخته می شد. بعدها توسعه و گسترش یافت و به جنبش جهاد بين المللی تبدیل شد. علی رغم این که این جنبش کار خود را در اواخر سال 2008 در افغانستان آغاز کرد، ولی اکثریت اعضای آن در خارج کشور بودند.

هدف القاعده برپایی خلافت جهانی است. آنها برای گسترش و انتشار انديشه و ديدگاه خود به اسلام، تفکر جهاد را ترویج می کنند. از سوی دیگر، حامیان آن مفهوم «جهاد دفاعی» را باور دارند؛ یعنی معتقدند بر هر مسلمانی واجب است که با هر کس که او را مخالف اسلام می بیند، به مبارزه برخیزد. هدف اصلی تشکیلات از ترویج این اندیشه، روی کار آوردن دولتی اسلامی است که مبتنی بر دین اسلام باشد.

حملات 11 سپتامبر 2001 در نیویورک که به کشته شدن 2977 نفر انجامید، توسط این تشکیلات صورت گرفت. کارشناسان گروه های جهادی معتقدند که ایدئولوژی القاعده، برگرفته از کتاب های «سید قطب» است. بنابر رویکرد «قطبیه» اسلام، آیین زندگی است. این ایدئولوژی به مفهوم جهاد ایمان دارد.

القاعده در واقع، شبکه ای گسترده از گروه های تروریستی است که همچون یک سازمان منسجم عمل نمی کند و ساختار فرماندهی مشترکی ندارد. علی رغم این که از تشکیلات القاعده اطلاعات چندانی در دست نیست، ولی یکی از همکاران سابق بن لادن مدرکی در اختیار ایالات متحده قرار داده است که برخی از تفکرات پیرامون این تشکیلات و چگونگی مدیریت عملیات را نشان می دهد.

بن لادن پست مهم فرماندهی عملیات های این تشکیلات را عهده دار بود. گروهی از مشاوران که تعداد آنان کمتر از 20 تا 30 نفر نبود، نیز در کنار او حضور داشتند. این مشاوران، اعضای ارشد القاعده به شمار می رفتند. کمیته های مختلفی وجود دارد که برای مدیریت عرصه های دیگر تشکیل شده بود؛ مانند: عملیات های نظامی، امور تجاری، قانون اسلامی و رسانه.

القاعده یک نقطه راهبردی را به عنوان هدف اصلی خود می گيرد و از این نقطه، بر تمام کشورها و مناطق اطراف تأثير می گذارد. القاعده برای تحقق اهداف خیالی خود، وارد ائتلاف  های مختلفی شده؛ راهبردهای خود را تغییر داده و سبک ها و رویکردهای مختلفی را به کار گرفته است.

جنبش طالبان

این جنبش در واقع، شورشی سیاسی است. «ملا محمد عمر» در پاییز 1994 این جنبش را علیه «جنگ  سالاران» افغان تأسیس کرد. توافق نامه «تجارت ترانزیت افغانستان» با هدف پاک سازی جاده جنوبی افغانستان، در راستای حمایت از این جنبش امضا شد.

طالبان در زبان عربی برگرفته از کلمه «طالب» است. خاستگاه این گروه، مدارس دینی بود. آنها در آغاز کار، به حامیان خود وعده دادند که آرامش و امنیت را به مناطق پشتون نشین پاکستان و افغانستان بازخواهند گرداند.

طی سال های 1994تا 1996 طالبان توانست 34 استان را به کنترل خود درآورد. در نتیجه، احکام دین اسلام را بر افغانستان لازم الاجرا کرد. طالبان، با کمک علمای دینی پاکستان درصدد برآمد تا سلطه خود را افزایش دهد و قدرت بیشتری کسب کند؛ چنان که قوانین و دستورات ویژه خود را در مناطق هم مرز با پاکستان نیز اعمال کرد.

جنبش طالبان با جغرافیا و مرزهای افغانستان همگرایی داشت. در آن جا تنها با یک جنبش طالبان مواجه نبودیم؛ بلکه گروه های متعدد و مختلفی وجود داشتند. گروه «جنبش طالبان پاکستان» با حکم این جماعت، در ترور نافرجام «ملاله یوسف  زی» در مسیر رفتن به مدرسه دست داشتند.

طالبان با دیگر افراط گرایان دینی در پاکستان به مبارزه برخواست؛ مانند: جماعت «عسکر الإسلام» در منطقه «خیبر».

ایدئولوژی جنبش طالبان برگرفته از آموزه های قبایل سنتی پشتون در افغانستان و یکی از مذاهب «دیوبندی» است. این مذهب نسبت به آموزه های سلفی القاعده و داعش، افراط گرایی کمتری دارد.

طالبان جنبشی ناشناخته و پیچیده شمرده می شود و آن را «حکومت جایگزین» می نامند. این جنبش نه متشکل از احزاب سیاسی است و نه انتخابات برگزار می کند. ریاست آن را «ملّا» بر عهده دارد. این جنبش مدیریت بسیاری از دادگاه های دینی در سراسر مناطق کشور (که با مسائل تجاری و اجتماعی سر و کار دارند) را در دست دارد و کارهایی مانند دریافت مالیات ها به آن مربوط می شود.

این جنبش نیز مانند القاعده سخت گیر است؛ زیرا قوانین بسیار شدیدی وضع کرده است؛ مانند: ممنوعیت تماشای تلویزیون و ویدئو، تبعیت اجباری زنان و مردان از قانون لباس و سبک زندگی این گروه. با این وجود، با گذشت زمان در ایدئولوژی آن تغییر و تحولاتی پدید آمده است.

منبع: اختصاصی دبیرخانه کنگره

 

مرتبطات
نقش جریان‌های دینی خارجی در قرقیزستان: عربستان سعودی - 2
زهران هاشم کیست؟
بررسی مجلات آنلاین داعش از منظر زبان شناسی و رسانه
گزارشی از فعالیت جماعت امام بخاری یکی از گروه های جهادی متحد القاعده در افغانستان.
ملاعبدالغنی برادر رییس تیم مذاکره کننده طالبان کیست؟
ارسال نظر