چچن؛ جست وجوی ریشه های تروریسم در جنوب روسیه
چِچِن که امروز يکی از جمهوري های خودمختار فدراسيون روسيه را تشکيل می دهد، پيوند تاریخی دیرینه ای با جنبش های تروریستی دارد.
تاریخ انتشار : 1397/11/15
منبع : اختصاصی دبیرخانه کنگره

آغاز این تاریخ، به تلاش آن برای جدایی از روسیه در پی فروپاشی شوروی در آغاز دهه 90 ميلادی بازمی گردد. عضویت گروه های مسلح چچنی در سازمان تروریستی داعش موجب شد که بار دیگر همه جوانب ریشه تروریسم به صورت کلی در چچن بررسی شود. چچنی‎ها قومی مسلمان هستند که حدود 200 سال پیش در جنوب روسیه ساکن شدند و هرچند که دوره های حکومت مستقلی داشته‎اند، ولی به طور کلی روس‎ها بر آنها حکومت کردند.

جنبش‎های تندرو در چچن، پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی ظهور کردند که با هدف دستیابی به استقلال، به فعالیت های نظامی مسلحانه روی آوردند تا بلکه بتوانند مانند دیگر مجموعه‎های اتحاد جماهیر شوروی مستقل شوند. این موضوع موجب شد که روسیه به چچن حمله کند تا آن را به زانو درآورد؛ ولی این جنگ، گسترش فعالیت های جنبش‎های تندرو را در پی داشت و تا پس از مرگ «شامل باسایف» رهبر جدایی  طلبان در ژوئیه 2006، این فعالیت ها ادامه يافت.

باسايف يكی از پیکارجویان برجسته چچنی است که نام خود را در سال 2003 «عبدالله شامل ابوادریس» گذاشت و مسئولیت برخی از عملیات های تروریستی در روسیه را بر عهده گرفت که حمله به تئاتر مسکو شناخته شده‎ترین این عملیات  هاست. از سال 2008 عملیات تروریستی در روسیه به شکل بی‎سابقه‎ای شدت گرفت.

جنگ اول و دوم چچن

در آغاز دهه نود و در پی فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، جدایی  طلبان چچنی تلاش کردند تا دستیابی به استقلال را بدون توجه به اتحاد شوروی پی بگیرند. در این میان، «بوریس یلتسین» رییس جمهور پیشین روسیه اعلام کرد که چچن بخشی از کشور روسیه است و به هیچ وجه با استقلال آن از خاک این کشور موافقت نخواهد شد.

در پی موضع یلتسین، روسیه طی سال‎های 1994 تا 1996 به چچن حمله کرد که به این حمله نظامی، «جنگ اول چچن» گفته می شود. در این جنگ که ده‎ها هزار شهروند در آن کشته شدند، روسیه با این که بر بخش اعظم چچن سیطره يافت، ولی رشته کوه های چچن همچنان محل استقرار پیکارجویان و خارج از سیطره روسیه بود؛ تا این که موافقت نامه صلح میان آن دو در ماه می 1996 امضا شد.

تا پيش از حمله چچنی‎ها در آگوست سال 1999به جمهوری خودمختار داغستان، خشونت تنها سه سال فروکش کرده بود. آنها در صدد بودند تا با حمله به داغستان، از جنبش‏های جدایی طلب حمایت نظامی کنند. یک ماه بعد یعنی در سپتامبر همان سال، پنج انفجار در روسیه رخ داد که به مرگ 300 نفر انجامید و مسکو پیکارجویان چچنی را مسئول این انفجارها دانست و جنگ دوم چچن را در فوریه 2002 علیه آنها به راه انداخت و نیروهای روس پس از نابودی بخش بزرگی از شهر «گِروزنی» مرکز چچن، بر آن سیطره يافتند.

در پی کشته شدن شامل باسایف در انفجار 2006 که گویا سرویس اطلاعات روسیه صورت داده بود، فعالیت گروه های تروریستی بیشتر شد. گزارش منتشر شده از مرکز مطالعات بین الملل و راهبردی در واشنگتن نشان می دهد که اقدامات تروریستی در سال 2008 از 795 مورد به 1100 مورد در سال 2009 افزایش يافت.

گروههای تروریستی فعال در چچن

اطلاعات درباره گروه‎های تروریستی فعال در چچن بسیار اندک است؛ ولی می توان آنها را گروه‎های رادیکال جدایی طلبی توصیف کرد که اساسا هدفشان جنگ با ارتش روسیه برای دستیابی به استقلال است. بنابر گزارش منتشر شده از سوی وزارت خارجه آمریکا، آنچه به آن «تیپ بین المللی اسلامی» گفته می شود، کانال اصلی حمایت مالی گروه‎های مسلح چچنی است. این تیپ با گروه القاعده ارتباط دارد و در سال 1998 تأسیس شد. فعالیت اصلی آن جمع  آوری کمک‎های مالی و ارسال آنها برای پیکارجویانی است که فعالیت‎های مختلفی در جهان با هدف حفظ صلح انجام می دهند. اين تیپ، فعالیت‎هایی در زمان حمله پیکارجویان به داغستان، با هدف حمایت نظامی از مجلس شورای این جمهوری خودمختار در سال 1999داشت؛ مجلس تندرویی که می خواست داغستان از روسیه جدا شود.

نکته مهمی که باید به آن اشاره کنیم، این است که جنگ اول و دوم چچن بسياری از تندروها را از خارج چچن جذب کرد. برخی از آنها اصالتا عرب بودند و با القاعده ارتباط داشتند. برای نمونه: در سال 2006 نیروهای امنیتی روسیه ابوحفص اردنی را کشتند؛ کسی که پس از شامل باسایف که در سال 2006 کشته شد، مرد شماره دوی گروه‎های جهادی چچن شناخته می شد.

عمليات ها

بیشترین عمليات های خونین در سال 2004 رخ داد؛ زمانی که باسایف به شهر اوستیای شمالی روسیه حمله کرد و بیش از 300 تن به خاطر محاصره چند محله از سوی گروه‎های تروریستی کشته شدند. بسياری از قربانیان این عملیات، کودکان بودند که در پی حمله 32 تروریست صورت گرفت که تنها 4 تن از آنها چچنی الاصل بودند و از این 32 نفر، تنها یک نفر کشته شد. از آن زمان، گروه های تروریستی عملیات خود را با هدف ترور چهره‎ها و مقامات دولتی روسیه صورت دادند.

مهمترین عملیات تروریستی این گروه‎ها عبارت بود از:

ـ انفجار سال 1999 جمهوری داغستان که هیچ گروهی مسئولیت آن را بر عهده نگرفت؛ ولی مقامات روس پیکارجویان را مسئول این حمله اعلام کردند.

ـ در ماه می 2002 یک گشتی نظامی در شهر «کاسپیک» هدف قرار گرفت که منجر به کشته شدن 41 تن، از جمله 17 کودک انجامید.

ـ در اکتبر 2002 تندروهای چچنی به سالن تئاتر «دبروفوکا» در مسکو حمله کردند و پس از عملیات گروگانگیری، نیروهای ویژه واکنش سریع روسیه وارد عمل شدند و برای تسلط بر اوضاع از مواد شیمیایی سمی استفاده کردند که منجر به مرگ 120 گروگان و شماری از تروریست‎ها شد. باسایف مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت و اعلام کرد که با همکاری سه گروه مسلح، دست به این عملیات زده است.

ـ در اکتبر 2005 تندروها علاوه بر یک ساختمان دولتی، ساختمان ارتباطات دولتی و فرودگاهی در جنوب شهر «نالکیخ» را نیز هدف قرار دادند که این حمله منجر به جنگ خیابانی میان پیکارجویان و نیروهای امنیتی روسیه شد و به مرگ 85 تن انجامید.

ـ در سال 2009 تندروها به قطار «نفیسکی» که حامل شماری از کارفرمایان بود، حمله کردند و 27 تن در جریان این حمله کشته شدند.

ـ در مارس 2010 دو دختر جوان، عملیاتی انتحاری در ایستگاه متروی مسکو در نزیکی تجمع نیروهای امنیتی انجام دادند که این حمله به مرگ 39 تن از آنها انجامید و دور روز پس از این حمله نیز انفجار تروریستی دیگری در شهر «قیزلار» در شمال قفقاز رخ داد که 12 تن در جریان این انفجار کشته شدند.

آیا گروه های تروریستی چچن با گروه القاعده ارتباط دارند؟

«الکساندر فرشابو» سفیر پیشین آمریکا در روسیه، اندکی پس از حمله‎ 11 سپتامبر اعلام کرد که واشنگتن می داند اسامه بن لادن رهبر پیشین القاعده و گروه‎های تروریستی وابسته به این گروه، ضمن حمایت مالی از گروه های تندرو در چچن، نیروهای تروریستی نیز برای کمک به آنها اعزام می کردند.

در همین راستا روزنامه آمریکایی «وال استریت ژورنال» نوشته بود که «زکریا موسوی» یکی از متهمان حملات 11 سپتامبر 2001 است که القاعده او را جذب کرده بود تا با تندروهای چچن همکاری کند. در همین چارچوب نیز القاعده توانست طی توافقی با تندروهای چچن، آنها را قانع کند که به افغانستان سفر کنند و با ائتلاف بین المللی وارد جنگ شوند؛ ائتلافی که آمریکا برای مقابله با القاعده، رهبری آن را در سال 2001 بر عهده گرفته بود.

مرتبطات
"جیش محمد" مأموریت دشوار علیه نیروهای هند را آغاز می کند!
ریشه پیکارجویان مراکشی کجاست و از چه کسی حمایت می‌کنند؟
نقشه میدانی برجسته ترین گروه های مسلح در ادلب
رشد و گسترش گروه‌های تروریستی در صحرای بزرگ توانمندیِ گسترش و جنگ چریکی
شوالیه‌‌های سرافرازی؛ تروریسم داعشی در قلب فرانسه
ارسال نظر