چگونگی رشد تروریسم در آفریقا: دیده بان الازهر توضیح می‌دهد
دیده‌بان مبارزه با افراطگرایی و تروریسم الازهر بیان داشت که قاره آفریقا روی نقشه جهانی این گونه به نظر می‌آید که محلی شعله کشیده برای تنش هایی که از دوره آغازین استعمار در این قاره تا دوره کنونی در حال گسترش است و رخدادهای 11 سپتامبر نقطه تحولی برای توجه بین المللی به مسئله تروریسم در آفریقا شکل داد.
تاریخ انتشار : 1398/3/22
منبع : ترجمه اختصاصی دبیرخانه کنگره

دیده‌بان یاد شده در ادامه طی گزارش خود که در پرتال الازهر منتشر کرد، افزود: کسی که درباره مفهوم تروریسم در آفریقا به پژوهش می‌پردازد، بی‌تردید درباره تعریف آن با سختی روبه‌رو خواهد شد و دلیل آن مبهم بودن این اصطلاح یا ناتوانی فرهنگ‌های لغت در تعریف آن نیست، بلکه زیاد بودن اقسام و انواع تروریسم همچنین گوناگونی جهت‌های مربوط به شکلگیری اقدام تروریستی در قاره سیاه است.

این دیده‌بان در ادامه خاطر نشان ساخت: افزون بر تداخل داشتن مفهوم تروریسم با مفهوم‎های دیگر مانند جنایت سازمان یافته، نژادپرستی، خشونت سیاسی، درگیری‎های قبیله‌ای و غیره، دلیل سختی تعریف این مفهوم این است که هر کشور یا سازمان سیاسی آفریقایی مفهومی برای تروریسم تعریف می‎کند که با مصلحت، ایدیولوژی و اهداف خود که می‎خواهد از رهگذر این مفهوم محقق کند، هماهنگ باشد.

برای نمونه می‌توان به تفاوت غرض‌ها و هدف‎هایی اشاره کرد که «جیش الرب» در اوگاندا، جماعت‌های «الاورومو» در اتیوپی، جماعت «بوکوحرام» در نیجریه و جماعت «آنتی بالاکا» در آفریقای مرکزی به دنبال تحقق آن هستند.

 دیده‎بان مبارزه با افراطگرایی و تروریسم الازهر در ادامه گزارش خود نوشت: همه این عوامل یاد شده موجب می‌شود تا قائل شویم که توصیف تروریسم  آسانتر از تعریف آن است. بنا بر این، پرداختن به بیان ویژگی‌های کلی اقدام تروریستی در قاره آفریقا و ذکر نمونه‌ها وشیوه‌هایی برای آن، موجب می‌شود تا از پرداختن به تعریف مفهومی برای تروریسم -که چه بسا به بررسی این مشکل کمک شایانی نکند- خودداری کنیم.

این دیده‌بان افزود که ماده اول از معاهده سازمان اتحاد آفریقایی مبارزه با تروریسم تصریح می‌کند که اقدام تروریستی به هر اقدامی گفته می‌شود که زندگی افراد یا جماعت‌ها یا سلامت جسمی یا آزادی را به خطر بیندازد یا اینکه موجب زخمی شدن یا فوت هر انسانی شود یا به اموال عمومی یا خصوصی یا منابع طبیعی یا میراث فرهنگی ضرر بزند. اقدام مذکور همچنین شامل هر گونه اقدامی است که با هدف ترساندن انسان یا ایجاد وحشت صورت گیرد یا اینکه این اقدام برای وادار کردن دولت یا هیئت یا نهاد یا عموم مردم یا بخشی از آن به انجام کاری یا منع از آن یا اتخاذ موضعی مشخص یا عقب نشینی از آن بیانجامد.

این معاهده همچنین اقدام تروریستی را این گونه توصیف کرده است: هر کاری که با هدف ضربه زدن به مکان های عمومی یا اختلال در دسترسی مردم به خدمات اساسی شود یا اینکه شرایط بحرانی کلی در کشور یا حالت سرپیچی آشکار در آن ایجاد کند. اقدام تروریستی همچنین ترویج یا حمایت مالی یا کمک یا تحریک یا تشویق یا توطئه کردن یا سازماندهی کردن یا مجهز کردن هر کسی را دربرمی‌گیرد که با هدف انجام هر یک از اقدامات یاد شده انجام شود.

با توجه به ابعاد گوناگون و مختلفی که در اقدام تروریستی در آفریقا دخیل است، برخی از کشورهای این قاره تعریف معنای تروریسم را گسترش دادند. برای نمونه، در الجزایر هر کاری که موجب ایجاد ترس در میان مردم شود یا به شعارهای دولت ضربه بزند یا به محیط خسارت وارد نماید یا فعالیت نهادهای دولتی را مختل کند، جنایت تروریستی قلمداد می‌شود. در نیجریه نیز انتشار اطلاعات با هدف ایجاد ترس اقدام تروریستی به شمار می‌آید. در موزامبیک هر کاری که عامدانه برای ایجاد فضای ناامنی اجتماعی صورت گیرد، مانند تقلب در مواد غذایی یا اینکه ضرر قابل توجه به بهداشت عمومی بزند، اقدام تروریستی محسوب می‎شود.

برای اینکه عاملی که پشت پرده این گوناگونی و تعدّد گونه ها و شکل‌های تروریسم در آفریقا را بشناسیم، ناگزیریم که بر بحث از دوره‌های تاریخی متمرکز شویم که تروریسم در این قاره پشت سر گذاشته و انگیزه‌ها و عوامل را متفاوت کرده است. بنا بر این، بحث را این گونه پی می‌گیریم:

دوره‌هایی که تروریسم در آفریقا پشت سر گذاشته است:

دوره اول: در این دوره، اقدامات تروریستی با مسایل مربوط به آزادی ملی و نابود کردن استعمارگران درآمیخت و گروه‌های افراطگرا از دوره استعمار برای جنایتکاری‌های خود که با جنگ‌های داخلی، جریان‌های شورشی و کودتاها مرتبط شد، سوء استفاده کردند ولی اقدامات و تلاش‌های این گروه‌ها و جریان‎های شورشی به طور کلی از سوی دیگر کشورها به رسیمت شناخته نشد و از این رو، مشروعیتش به گروه‌های قومی و محلی محدود شد که شورش کرده بودند. برای نمونه می‌توان به رخدادهای سودان که از سال‌های 1955-1972 آغاز شد سپس تا سال های 1983-2005 ادامه یافت یا به رویدادهای نیجریه در دهه شصت اشاره کرد.

در این دوره عوامل تحریک خشونت به ادامه مشکل تعیین مرزها و شکست رژیم‌های سیاسی در عمل به وعده‌هایش درباره رشد و ثبات پس از استقلال بازمی‌گردد. افزون بر این، عوامل دیگری نیز در تحریک خشونت دخیل بود؛ مانند اختلاف‌های ایدیولوژیک میان رژیم‌ها و گروه‌ها، گسترش فساد، سوء مدیریت، رابطه‌سالاری و به حاشیه کشاندن که این عوامل موجب شد تا گروه‌های مختلف همه ابزارها و راه‌ها را برا بدست گرفتن قدرت یا جدایی بکار گیرند.

دوره دوم: این دوره در دهه هفتاد شکل گرفت و در آن اقدامات تروریستی به مسایل غیرآفریقایی مرتبط شد؛ مانند تنش کشورهای عربی با رژیم صهیونیستی که طی آن هواپیمایی فرانسوی ایرباس از آتن در سال 1976 ربوده شد و این رخداد به همکاری میان جبهه میهنی برای آزادسازی فلسطین و رژیم «عیدی امین» در اوگاندا تلقّی شد. سپس در پی عملیاتی که یگان‎های وابسته به رژیم صهیونیستی با همکاری کنیا برای نجات هواپیمای ربوده شده صورت گرفت، یکی از هتل‎های اصلی شهر نیروبی منفجر شد که این مسئله به متهم شدن گروه‌های فلسطینی از سوی برخی مبنی بر دست داشتن در این انفجار انجامید و سرانجام نیز این حادثه به فهرست دیگر اقدامات تروریستی اضافه شد که با تنش کشورهای عربی با رژیم صهیونیستی ارتباط داشت.

دوره سوم: این دوره خطرناک‌ترین و خونین‌ترین دوره‌های خشونت در قاره آفریقا بود و طی آن از رهگذر کنترل عملیات خشونت‌بار و تروریستی در آفریقا توسط دو گروه القاعده و داعش، خشونت به شکلی نهادینه شد که در کشورهای آفریقایی گسترش پیدا کرده بود و همزمان نیز دیگر کشورها آن را محکوم کرده‌اند. در این دوره، گروه اسلامگرا در الجزایر در سال 1992 با گروه القاعده ارتباط گرفت و علیه رژیم حاکم و جامعه آفریقایی اعلان جنگ کرد و جنبش «الشباب» در سومالی و جماعت «انصار الدین» در مالی نیز با القاعده ارتباط گرفتند.

دیده‌بان مبارزه با افراطگرایی و تروریسم الازهر بر این باور است که با وجود مشخص شدن ویژگی‎های اقدام تروریستی در معاهده سازمان اتحاد آفریقایی مبارزه با تروریسم، ولی تسلط برای تشخیص مضامین مفهوم تروریسم در آفریقا از دیگر فعالیت‌های قانونی وغیرقانونی همچنان سخت است ولی حداقل می‌توان از رهگذر این ویژگی‌ها که اقدامات ترویستی را از دیگر اقدامات تمییز می‌دهد، ویژگی‌های کلی برای تروریسم در این قاره تعریف کنیم. از جمله این ویژگی‌ها این است که شناخت تروریسم از رهگذر اقداماتی خاصی صورت می‌گیرد که به ترس و خشونت متّصف می‌شوند و هدف مشخصی پشت پرده تروریسم  وجود دارد که بنا بر سطح خشونتی که یک کشور با آن مواجه می‌شود یا بر اساس نوع آن، دامنه این هدف گسترده یا محدود می‌شود.

افزون بر این باید گفت که پشت پرده تروریسم، سازماندهی و طراحی وجود دارد و طبیعت عناصر تروریستی و طرح‌های آن که قانونگذاری در آفریقا آن را جرم می‌داند، به پیروی از اختلاف دوره‌های تاریخی و گونه‌هایی که تروریسم در این قاره پیش می‌گیرد، متفاوت است.

 انتشار این مطلب به معنی تأیید محتوای آن توسط دبیرخانه کنگره نیست

مرتبطات
"جیش محمد" مأموریت دشوار علیه نیروهای هند را آغاز می کند!
ریشه پیکارجویان مراکشی کجاست و از چه کسی حمایت می‌کنند؟
از باند های مواد مخدر تا پیوستن به تروریست های داعشی در سوریه... پرده برداری از هویت داعشی نقاب دار
رشد و گسترش گروه‌های تروریستی در صحرای بزرگ توانمندیِ گسترش و جنگ چریکی
شوالیه‌‌های سرافرازی؛ تروریسم داعشی در قلب فرانسه
ارسال نظر