انصار الاسلام : خیزش و سقوط یک گروه اسلام گرای افراطی نظامی در ساحل
انصار الاسلام(نخستین گروه اسلام گرای مسلح بورکینافاسو) با ناکامی های مهمی مواجه شده است که نشان از ضعف های گروههای افراط گر است که فاقد حمایت محلی مهمی هستند و تحت تاثیر فشار های مداوم می باشند.
تاریخ انتشار : 1398/11/28
منبع : مرکز فرانسوی مطالعات استراتژیک آفریقا

بورکینافاسو که برای مدت مدیدی توانسته بود خشونت اسلام گرایان مسلح را کنترل کند از سال 2016 با رشد سریع حملات در سرزمینش مواجه شد. در سال 2018 ؛  137 حادثه تروریستی منجر به مرگ 149 نفر شده است. در نیمه 2019 این ارقام  به 191 عملیات و 324 کشته رسیده است. سه گروه به طور عمده مسئول این عملیات ها هستند :
1-    دولت اسلامی در صحرای بزرگ (EIGS)،
2-    جبهه آزادی مسینه FLM – شاخه ای از اتحادیه جماعه نصره الاسلام و المسلمین (JNIM) –
3-    انصار الاسلام
انصار الاسلام نقشی اساسی در بی ثباتی شمال بورکینافاسو بازی می کند. بین سال های 2016 تا 2018 بیشتر  از نیمی از عملیات های تروریستی منتسب به گروه های اسلام گرای مسلح به انصار الاسلام نسبت داده شده است. این حمله ها در استان صوم و به طور خاص حوالی شهر جیبو مرکز این استان متمرکز شده اند. فقط در سال 2018 تعداد 64 حمله که به کشته شدن 48 نفر انجامیده به انصار الاسلام نسبت داده شده است.  هدف قرار دادن شهروندان  از دیگر وجوه ممیزه این گروه است . 55 درصد حملات این گروه شهروندان غیر نظامی را هدف قرار داده است که بالاترین میزان در میان همه گروههای تروریستی ساحل ( و همه گروه های آفریقایی بجز گروه های فعال در شمال موزامبیک) است. خشونت های صورت گرفته بیش از 100 هزار نفر را وادار به فرار از خانه و کاشنه خود کرده و فقط در صوم  352 مدرسه را به تعطیلی کشانده است. با این وجود در نیمه 2019 فقط 16 حمله و 7 کشته به انصار الاسلام مرتبط شده است.  سیر نزولی عملیات های گروه متوقف خواهد شد. آنچه به طور خاص دارای اهمیت است دانستن این نکته است که چگونه این گروه ظهور کرد و چه عواملی سبب افول نقش آن در شش ماه نخست 2019 شده است .  

تولد انصار الاسلام
انصار الاسلام به عنوان نخستین گروه اسلام گرای مسلحی شناخته میشود که مرکزش در بورکینافاسو بوده است. این گروه در سال 2016 توسط ابراهیم مالام دیکویک امام جماعت و خطیب از مردمان فولانی  تاسیس شد.  دیکو که در یک خانواده سنتی متولد شده بود در مدارس رسمی و قرآنی بورکینافاسو و کشور مالی شرکت کرد. وی سپس به نیجر رفت و به عنوان یک مبلغ و امام آموزش دید. احتمالا حوالی سال 2009 به بورکینافاسو باز گشته و در تعدادی از روستاهای صوم به امر تبلیغ پرداخته  و موفق شده است با پیروانش گروهی را تشکیل دهد.
ابراهیم دیکو غالبا خطبه های خود را در از ایستگاه رادیویی محلی پخش می کرد. وی با خطابه های انقلابی خود جمعیت پر شماری را مجذوب خود کرد. محور سخنان وی مطالبه برابری در عملکرد بین مردم و اعتراض به وضع  اجتماعی موجود در صوم  بود که به اعتقاد وی به نحو بیش از اندازه ای به سود رهبران سنتی، و مذهبی و عموما به ضرر مردم بود. ابراهیم دیکو با افزایش شیفتگان و علاقمندانش یک موسسه مذهبی برای تبلیغ اسلام با نام «الارشاد» تاسیس کرد که در سال 2012 از سوی مقامات به رسمیت شناخته شد.  
تقریبا در همان زمان فعالیت ها و پیام های گروه های اسلام گرای مسلحی که در شمال و مرکز کشور مالی مستقر بودند توجه ابراهیم دیکو را به خود جلب کرده بود و وی به دنبال ارتباط گیری با آنها بود. وی بالاخره با آمادو کوفه از جبهه آزادی بخش مسینه ( در مرکز مالی ) دیدار نمود و با وی شروع به همکاری کرد. آمادو کوفه نیز به وی مشاوره می داد.  
وقتی ابراهیم دیکو به صوم بازگشت اغلب جمعیت های محلی و خصوصا رهبران محلی درخواست های وی برای سلاح به دست گرفتن  را رد کردند. این مساله سبب شد موضع دیکو نسبت به مقامات سنتی صوم سخت شود. ابراهیم دیکو که بدون شک می دانست که اهالی صوم با خشونت همراهی نخواهند کرد در سال 2012 صوم را برای ملحق شدن به نبرد در شمال مالی ترک کرد. در سال 2013 نیروهای فرانسوی وی را در شمال کشور مالی دستگیر کردند. دیکو  که در سال 2015 و به دلیل فقدان شواهد کافی آزاد شده بود به امید گشودن جبهه تروریستی جدیدی در بورکینافسو به آمادو کوفه پیوست.
ابراهیم دیکو در حالیکه  در سال 2016،  برای ملاقات با خانواده اش وارد صوم شده بود تلاش کرد طرفدارانش را برای ایجاد انصار الاسلام تحریک کند. در آن دوره نیروهای امنیتی بورکینافاسو که در پی تروریست های فراری از مالی بودند  در برخی از بخش های صوم اعلام حالت اضطراری کرده بودند. آنها همچنین موفق شده بودند چند تن از نیروهای محلی قدمی و رهبران سنتی را حذف کنند. ابراهیم دیکو  توانست از این شرایط برای جلب حمایت مردم  از خودش استفاده کند. به نظر یکی از اعضای سابق انصار الاسلام مجازات ها و رفتارهای نا شایست نیروهای امنیتی ابراهیم دیکو و دیگر پیوستگان به انصار الاسلام را اقناع  کرد تا دست به یک حمله بزنند. در دسامبر 2016 ابراهیم دیکو و حدود 30 مرد مسلح به یک پست نظامی در نسومبو، روستایی نزدیک به مرز مالی، حمله کرده و 12 سرباز بورکینافاسیو را کشتند. این اتفاق به طور گسترده ای به عنوان تولد انصار الاسلام قلمداد گردید.

ارتباط انصار الاسلام با جوامع محلی
گفتمان انصار الاسلام مشتمل بر  انتقادات از مسئولین دولتی و احساسات حاشیه نشینی بود که به  آن این امکان را می داد که حمایت جوامع محلی رنجدیده تر در مقابل قدرت مرکزی را جمع کند. با این وجود پیروان آن بخش اندکی از مردم هستند. انصار الاسلام مقامات  دولتی، نیروهای دفاعی و امنیتی، همچنین مدارس عمومی را مورد هدف قرار می دهد، به این امید که تضعیف این  نهاد ها در تقویت گفتمانش که  جدایی مردم از دولت است  موثر باشد. ولی در بیشتر از نیمی از حملات انصار اسلام  شهروندان نیز مورد هدف قرار گرفته اند و این نشان می دهد  که این گروه در اندازه ای نیست که از حمایت محلی مهمی مطمئن باشد.
گمان می شود که انصار الاسام  غالبا از فولانی ها تشکیل شده باشد.  لکن این  گمانه زنی بیشتر به خاطر بافت جمعیتی منطقه ای  است (90 درصد از اهالی صوم فولانی هستن) تا به  دلیل یک استراتژی حساب شده برای ایجاد یک گروه نظامی بطور خاص فولانی . ابراهیم دیکو به جای اینکه بر هویت نژادی سرمایه گذری کند ترجیح داده است از نارضایتی های محلی و نا برابری هایی که بسیاری از ساکنان شمال مشاهده می کنند برای بنا نهادن یک پایگاه منطقه ای بهره برداری کند.این پیام بیشترین انعکاس را در بین ساکنان با موقعیت اجتماعی پائین یافته است. در صوم اساسا دامداران فولانی و ریمائیبه ( در دل جامعه فولانی این گروه نوادگان بردگان فولانی هصتند) زندگی می کنند. این می تواند تبیین کند چرا انصار الاسلام رهبران سنتی یا افراد  دارای موقعیت اجتماعی بالا را مورد هدف قرار می دهد که طبیعتا مخالف با ایدئولوژی گروه تروریستی است.  
افول ظاهری انصار الاسلام
در می 2017 ابراهیم دیکو در اثر تشنگی و ضعف ناشی از حمله نیروهای فرانسوی در کمپ نظامیان در جنگل فولساره مرد. جعفر دیکو برادر وی جانشین او شد. وی که به خشونت گرایی معروف است تحت تاثیر آمادو کوفه می باشد.با این وجود جعفر فاقد  شخصیت رهبر گونه  برادرش می باشد. این تغییر در رهبری سبب یکسری نابسامانی های داخلی و کاهش فعالیت های انصار الاسلام شده است. بر اساس تخمین ها انصار الاسلام دیگر جز چند صد مبارز فعال، یک شبکه اطلاعاتی و حمایت لژستیکی موجود بین روستاهای بولکسی و نداکی، در استان صوم در اختیار ندارد.
بعد از مرگ ابراهیم دیکو برخی از مبارزان، انصار الاسلام را رها کرده و به   FLM   و  l’ISGS  پیوستند. این دو گروه جهادی که در منطقه به خوبی شناخته شده اند در کاربست رسانه  به عنوان ابزار تبلیغی و ارتباطی به مهارت رسیده اند. از سوی دیگر حضور فزاینده نیروهای بورکینافاسو در استان های شمالی در کنار حضور عملیاتی و رو به رشد نیروهای نظامی فرانسه در چهارچوب عملیات برخانه در مالی به احتمال زیاد بر سخت تر کردن شرایط برای انصار الاسلام موثر بوده است. عملیات برخانه به طور متناوب گروه های جهادی که در جنگل های سرما و فولساره مستقر بودند و از آن جمله انصار الاسلام را مورد هدف قرار می داد. بنا به درخواست دولت بورکینافاسو نیروهای فرانسوی در سال 2018 عملیات هایی در بورکینافاسو داشتند. گرچه نیروهای امنیتی بورکینافاسو کنترل همه بخش های صوم را در دست ندارند تقویت نیروهای امنیتی در امتداد مرز مالی با بورکینافاسو فعالیت های گروه های تروریستی این منطقه را سخت کرده است.  
علی رغم اینکه انصار الاسلام در خطاب با مردم مناطقی که احساس بی اعتمادی به دولت در آنجا قوی تر است  از حاشینه نشینی و رهاشدگی از سوی دولت سخن می گوید  با این وجود نتوانسته است تسلط این مناطق را در دست بگیرد و جایگرین دولت شود. محتمل است که این گروه بعد از حذف رهبر کارزیماتیکش حمایت سابق خود که محدود به جامعه محلی بود را از دست داد. جهت گیری استراتژیک انصار الاسلام در هدف قرار دادن شهروندان و ناآرامی حاکم بر منطقه نشان می دهد که این گروه نمیتواند روی حمایت محلی معنای داری حساب کند. این فقدان حمایت به اضافه شرایط عملیاتی بیش از پیش سخت تر  به دلیل تلاش های نیروهای امنیتی احتمالا منجر به ملایم شدن اقدامات انصار الاسلام در سال 2019 شده است.  

بحرانی که همبستگی ملی را تهدید می کند
بورکینافاسو به تسامح و تولرانس مشهور است و اهالی آن غالبا مردمی اساسا خوش بین به آینده توصیف می شوند. بر اساس یک تحقیق که از سوی موسسه تیه موکو مارک گارانگو در اکتبر 2017  صورت گرفت– علی رغم گذراندن یک سال مملو از اتفاقات – 55 درصد مردم اعلام کرده اند که کشورشان در  مسیر مطلوب به پیش می رود. با این وجود این مهارت زندگی در نگاه مثبت به آینده  علی رغم مشکلات از سوی فعالیت های گروه های جهادی زیر سوال میرود.
ارتباط میان انصار الاسلام و جامعه فولانی به عنوان مثال برخی از مردم محلی را وادار به عدالت طلبی کرده است. در مواجهه با فقدان سرویس دولتی در امر عدالت، شبه نظامیان خود مختار با اکثریت موسی که با نام کوگل وگو شناخته می شوند عدالت محلی را به طور گسترده در دست گرفته اند. این شبه نظامیان گاه بی گناهان را نیز مورد هدف قرار می دهند. برخی از عناصر کوگل وگو به عاملیت کشتار یرگوت در 1 ژانویه 2019 که در جریان آن حداقل 49 نفر فولانی کشته شدند متهم شده اند که در انتقام ترور پسر رهبر کولگو صورت گرفت.   
این نوع رخداد ها  بیش از پیش شرایط امنیتی کشور را شکننده تر می کند و خطر انشعاب بیشتر در جامعه ای که تا کنون با همبستگی کنار هم زندگی کرده اند را با خود  همراه دارد. ارتباط میان دامداران فولانی و انصار الاسسلام خواه بر اساس برنامه ریزی قبلی باشد یا خیر، انصار الاسلام توانسته است جوامع مختلف بورکینافاسو را در مقابل یکدیگر قرار و اتحاد ملی کشور را تضعیف کرده است. تهدید رو به رشد خشونت میان جوامع باید مورد توجه مسئولان و رهبران جامعه قرار گیرد زیرا اساس تسامح اجتماعی که همواره مشخصه بورکینافاسو بوده است را به خطر می اندازد.

چه پاسخی به افزایش خشونت می توان داد؟
در اوت 2017 قبل از اوج گیری اقدامات انصار الاسلام، یک صندوق اضطراری به ارزش 772 میلیون دلار برای منطقه ساحل و استان صوم ایجاد شد .  این صندوق برای بهبود مدیریت اداری و محلی در نظر گرفته شده بود. در ژانویه 2019 نخست وزیر وقت،  پول کوبا تیه با ، اعلام کرده بود  که این برنامه امکان ساخت چندین بیمارستان، مدرسه و جاده را فراهم کرده است. وی  تخمین زده بود که 50 درصد از برنامه اضطراری اجرایی شود و بیان کرد که 13 میلیون دلار در سال 2017 و 17 میلیون دلار در سال 2018 به این حساب واریز شده است. در ژوئن 2019 ، 77 شهر دیگر به برنامه اضافه شد. این تلاس های سازنده دولت بورکینافاسو توانست از حمایت محلی از انصار الاسلام به دلیل گفتمان رها شدگی و حاشیه نشینی از سوی دولت بکاهد.
با این وجود کار های زیادی برای انجام باقی مانده است. سازمان های جامعه مدنی از عدم دستگیری عاملان درگیری های قومی مرگبار یرگوت در آغاز سال 2019 گلایه کردند. علاوه بر این نیروهای نظامی بورکینافاسو با مردم بدرفتاری کرده و اقدام به اعدام های فرا قانونی در چند روستا که ساکنان آنها قبلا قربانی خشونت گروه های اسلامگرای نظامی بودند کرده اند. این جنایات ادعایی که درست در زمانی رخ داده بود که نیروهای امنیتی تلاش می کردند به تهدیدات انصار الاسلام پاسخ دهد به نظر می رسد به اعتراضات گرو های مسلح  وجاهت می داد. برای بهبود شرایط نیروهای امنیتی و دولت بورکینافاسو می بایست بیش از پیش با مردم محلی همکاری کنند و متوجه این واقعیت باشد که گرچه شهروندان زیادی قربانی تروریست شده اند لکن بی اعتمادی به دولت همچنان به شکل تندی وجود دارد.

مترجم: سعید غلامزاده

 

 

مرتبطات
جماعت نصرة الإسلام...تروریسم القاعده، «مالی» را درمی نوردد
اسلام‌گرایان الشباب چه کسانی هستند؟
«جهاد مصطفی» مهندس مواد منفجره در جنبش «شباب المجاهدین»
فعالیت جهادی در آفریقا؛ رویکردها و چشم‌اندازها
شخصت واقعی «ابوالیقظان المصری» - تروریست تکفیری و نفوذی «احرار الشام» در سوریه
ارسال نظر