نذر و قربانی پیامبر
تاریخ انتشار : 1395/3/8

سوال

آیا پیامبر نذر و قربانی در حق دیگری کرده است؟

پاسخ

در آغاز سخن براي روشن شدن موضوع سوال، توجه و عنايت به اين نكته لازم است، از ميان اهل سنت تنها گروه بدعت گزار وهابيت كه خود را منتسب به اهل سنت مي دانند، نذر كردن براي پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ و اولياي الهي را معصيت و حرام مي دانند، نه همه علماي اهل سنت.

ابن تيميه بنيانگذار اين گروه مي گويد: علماي ما جايز نمي دانند كه كسي براي قبر يا مجاوران آن چيزي نذر كند، خواه پول باشد يا روغن چراغ يا شمع يا حيوان و غير اين امور تمام اين نوع نذرها معصيت و حرام است.(1)

براي اثبات بطلان ادعاي وهابي ها و روشن شدن پاسخ سوال پرسشگر ارجمند تأمل و دقت به مطالب زير لازم است.

اگر كسي حيواني را به قصد عبادت براي خدا ذبح كند ـ همان گونه كه بت پرستان انجام مي دادند ـ اين عمل شرك آلود بوده و از اسلام خارج شده است، چه اعتقاد به الوهيت آن ها داشته باشد و يا آن كه به قصد تقرّب به آن ها اين عمل را انجام داده باشد. شكّي نيست كه نذر براي غير خدا به اين مقصد كه آن شخص شايستگي براي نذر دارد، از آن جهت كه مالك اشياء بوده و زمام امور به دست او است، كفر و شرك محسوب مي شود، زيرا نذر از اعظم عبادات است. ولي اگر مقصد نذر كننده اين باشد كه حيواني را از طرف انبياء و اوصيا يا مؤمنين ذبح كند كه نذرش در واقع صدقه اي باشد تا ثواب آن را به پيامبر و اولياي الهي هديه نمايد، قطعاً اشكالي ندارد.

زيرا رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ فرمود: ارزش اعمال به نيّت هاست(2)با توجه به اين اصل بايد ميان عمل يك فرد موحّد كه گوسفندي را براي پيامبر يا ولي نذر مي كند يا آن را ذبح مي نمايد، با عمل يك مشرك كه گوسفندي را در برابر بت ها ذبح مي كرد فرق نهاد، هر چند شكل اين دو عمل مشابه است، ولي باطن آن ها با يكديگر قابل قياس نيست، چون انسان موحّد براي خدا نذر كرده و براي درك ثواب خدا آن را ذبح مي كند، در حالي كه مشركان به نام بت و به درخواست پاداش از آن ها ذبح مي كردند.

هرگاه ظاهر عمل مقياس قضاوت و داوري باشد مناسك حج كاملاً شبيه اعمال مشركان است، آنان بر گرد بت هاي خود مي چرخيدند و مي پرستيدند، ما نيز بر دور كعبه طواف مي كنيم و حجر را مي بوسيم، آنان گوسفندان خود را روز مني به نام بت ها ذبح مي كردند و ما نيز همان روز قرباني مي كنيم، به هيچ وجه روا نيست اين دو عمل مشابه را يكسان تلقي كنيم، چون محرك بت پرست جلب رضاي بتان است، در حالي كه محرك موحّد جلب رضاي خداست، موحّد ثواب عمل را به نبي و وصي اهدا مي كند، و روايات نيز بر چنين عملي صحّه مي گذارد.(3)

روايت شده كه پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ حيواني را به دست خود قرباني نمود و عرض كرد: بار خدايا اين قرباني را از طرف من و هركسي كه از امتم قرباني نكرده است باشد(4). در روايتي وارد شده كه امام علي ـ عليه السلام ـ به طور مستمر از طرف رسول خدا قوچ قرباني مي كرد و مي فرمود: رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ وصيّت كردكه دائماً از طرف او قرباني كنم.(5)

در اين جا براي اكمال سخن نظريه دو محقق از نويسندگان اهل سنت را مي آوريم: 1ـ خالدي در كتاب صلح الأخوان مي نويسد: مسئله نذر، دائر مدار نيّت و انگيزه نذر كنندگان است، چرا كه (ارزش اعمال به نيت هاست) چنان چه قصد نذر كننده، خود ميّت و تقرّب به او باشد، قطعاً چنين نذري جايز نيست، امّا اگر قصد او خداوند متعال باشد ولي نفع آن به شكلي به انسان ها برسد و ثوابش به ميّت مورد نظر هديه شود، نه تنها جايز است بلكه وفا به اين نذر واجب است.(6)

2ـ عزّامي، نيز در كتاب (فرقان القرآن) آورده است: .... اگر كسي در مورد انگيزه مسلمانان از نذر و قرباني براي انبياء و صالحين تحقيق كند، به اين نتيجه خواهد رسيد كه انگيزه اي جز صدقه دادن از طرف آن ها و اهداي ثواب آن به روح اموات ندارد. اجماع اهل سنّت بر آن است كه صدقه انسان هاي زنده به اموات مي رسد و به حال آنها مفيد است، رواياتي كه در اين زمينه وجود دارد صحيحه و مشهوره است.(7) به عنوان نمونه به دو روايت اشاره مي شود:

الف: ميمونه مي گويد: پدرم از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پرسيد: يا رسول الله من نذر كرده ام چنان چه خداوند به من پسري عطا كرد، چند گوسفند در منطقه (بوانه) ذبح كنم، او مي گويد: من درست متوجه نشدم امّا ميمونه از 50 گوسفند سخن مي گفت.

پيامبر فرمود: آيا در آن منطقه بتي وجود دارد؟ پدر ميمونه گفت: خير، حضرت فرمود: به نذر خود براي خدا، وفا كن.(8) هم چنان كه ملاحظه مي شود پيامبر بر سؤال خود در مورد وجود بت در جايي كه ذبح صورت مي گيرد، تأكيد دارد و اين نشان مي دهد كه تنها نذري حرام است كه براي بت ها باشد، زيرا عادت مردم جاهل بر آن بود، چنان كه قرآن مي فرمايد: آن چه براي بت ها كشته مي شود... فسق و گناه است.(9)

ب: پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ به دختري كه براي مادرش عملي را نذر كرده بود فرمود: به نذر خود عمل كن.(10)

 

1. رضوانی، علی اصغر، شیعه شناسی و پاسخ به شبهات،تهران، 1:197ـ 198، نشر مشعر، 1384.
2. بخاری، محمد بن اسماعیل، بیروت،صحیح بخاری 1:2، 1401، دارالفکر للطباعة والنشر و التوزیع.
3. جعفر، سبحانی، وهابیت مبانی فکري و کارنامه عملی، قم، مؤسسه امام صادق ـ علیه السلام ـ، 1380ق، ص 371.
4. احمد بن حنبل، مسند احمد بن حنبل، 3:356، دارصادر، بیروت.
5. سلیمان بن اشعث سجستانی، ابی داوود، سنن ابی داوود، 1:637، بیروت، دارالفکر والنشر و التوزیع، 1410، ح 2790.
6. خالدی داوود، آفندی نقشبندی، صلح الأخوان، 1306هـ، مطبعة نخبة الأخیار بمبئی، ص 102.
7. شیخ سلامه، قضایی عزامی، فرقان القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ص 133.
8. سلیمان بن اشعث سجستانی، ابی داوود، سنن ابی داوود 2:81، بیروت، 1410، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
9. مائده : 3.
10. کاشف الغطا، شیخ جعفر، منهج الرشاد لمن اراد السداد، ص 547، به نقل از صحیح بخاری کتاب اعتکاف ح 5ـ6ـ 16

ارسال نظر