سفر به مدینه، با هدف زیارت پیامبر (صلّی الله علیه و آله)
تاریخ انتشار : 1397/6/21
منبع: دارالفتاء مصر

سوال

برخی مدعیان علم، در مسائل مربوط به پیامبر(صلّی الله علیه و آله) فضا را مشوش و آشفته می­کنند؛ مثلا ادعا می‌کنند که سفر به مدینه منوره، با هدف زیارت پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم) شرک است و هر کس که با این نیت سفر کند، مشرک شمرده می­شود! خواهشمندیم حکم دین را در این باره بیان فرمایید.

پاسخ

 

سفر به قصد زیارت پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم) جزء برترین اعمال است و یکی از نزدیک­ترین راه­های رسیدن به خداوند جلیل می­باشد. علمای امت در مورد مشروع بودن این زیارت اجماع دارند. «قاضی عیاض»، «حافظ بن حجر عسقلانی» و غیره اجماع در مشروعیت این زیارت را نقل کرده­اند. حتی «ابن‌‌تیمیه» که قولی مبنی بر حرام بودن زیارت به وی نسبت داده شده نیز در راستای فراخواندن فرقه­ها به زیارت قبر حضرت مصطفی(صلّی الله علیه و آله وسلّم) و دیگر قبور، به این اجماع اشاره می­کند و می­گوید: «رفتن به مسجد پیامبر با نیت زیارت قبر ایشان، امری است که همه مسلمانان نسل اندر نسل در مورد آن اجماع دارند» (مجموع الفتاوی، (27/267).

«حافظ بن حجر» در کتاب «فتح الباری» پس از آن‌که ادعای حرام بودن زیارت شریف را به نقل از ابن‌‌تیمیه نقل می­کند، می­گوید: «این فتوا جزء ناپسندترین و بدترین مسائلی است که از ابن‌‌تیمیه نقل شده است».

گروهی از علما درباره مشروعیت سفر به قصد زیارت پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم) کتاب نوشته­اند؛ مانند: «شفاء السِّقام في زيارة خير الأنام عليه الصلاة والسلام­» نوشته «تقی‌الدین سبکی»؛ «الجوهر المنظم في زيارة القبر النبوي المكرم» تألیف «ابن‌‌حجر هیتمی» و «حسن الاستشارة في آداب الزيارة» نوشته «فاکهی» شاگرد ابن‌‌حجر.

درباره مشروعیت زیارت پیامبر، از جمله سفر به نیت زیارت، می­توان به آیه 64 سوره نساء نیز اشاره کرد: «وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا»؛ و اگر این مخالفان، هنگامی که به خود ستم می‌کردند (و فرمان‌های خدا را زیر پا می‌گذاردند)، به نزد تو می‌آمدند و از خدا طلب آمرزش می‌کردند و پیامبر هم برای آنها استغفار می‌کرد، خدا را توبه‌‌پذیر و مهربان می‌یافتند.

این آیه، کلی است و در زمان زنده بودن پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم) و وفات ایشان صدق می کند. همچنین سفر و غیر سفر را نیز شامل می­شود. اگر ما این آیه را مختص به وضعیتی خاص بدانیم، در واقع تخصیص بدون مخصص صورت گرفته است و این امر پذیرفتنی نیست. معنای عموم، از وقوع فعل در سیاق شرط، قابل استنباط است. قاعده­ای در علم اصول می­گوید: فعل در سیاق شرط، افاده عام می­کند؛ زیرا  مصدری نکره در بر دارد و معنای نکره به خود می­گیرد. نکره در سیاق نفی یا شرط  نیز افاده عموم می­کند.

در باب زیارت پیامبر روایات بسیاری وارد شده است؛ ازجمله روایات در مورد افرادی که صرفا قصد زیارت ایشان را داشته­ باشند؛ مانند: حدیثی که ابن‌‌عمر (رضی‌‌الله عنه) نقل می­کند: پیامبر(صلّی‌‌الله علیه وآله وسلّم) می‌‌فرمایند: «هر کس قبر مرا زیارت کند، شفاعت او بر من واجب می­گردد». «دار قطنی» نیز این روایت را آورده است.

در روایت دیگری به نقل از «طبرانی» آمده است: «هر کس که به قصد زیارت من بیاید و هیچ چیز دیگری او را بدین کار مجبور نکند و تنها قصدش زیارت من باشد، بر من است که او را در روز قیامت شفاعت کنم».

در روایت دیگری می­فرمایند: «هر کس که قبر مرا پس از مرگم زیارت کند، همانند کسی است که در زمان حیاتم مرا ملاقات کرده باشد».

این روایات به شیوه­های مختلفی بیان شده و برخی، برخی دیگر را تأیید و تصحیح می­کند؛ مانند روایات: «ابن‌‌خزیمه»، «ابن‌‌السکن»، «قاضی عیاض»، «تقی‌الدین سبکی»، «عراقی» و غیره. «بخاری» به نقل از «ابوهریره» (رضی‌‌الله عنه) آورده است که پیامبر (صلّی الله علیه و آله وسلّم) فرمودند: «تنها به قصد زیارت سه مسجد بار سفر ببندید: مسجدالحرام، مسجدالرسول و مسجدالاقصی». یعنی جایز نیست برای زیارت هیچ مسجدی با هدف تعظیم و تقرب جستن به خدا با نماز گزاردن در آن مسجد، بار سفر بست؛ جز مساجد سه‌‌گانه که با نماز گزاردن در آن، تکریم می­شوند. ابن‌‌حجر هیتمی می­گوید: «برای این‌که استثنا، استثنای متصل باشد، چاره­ای نیست جز این‌که مطلبی در تقدیر گرفته شود. سفر به عرفه، برای ادای مناسک، واجب اجماعی شمرده می­شود. همچنین سفر با نیت جهاد و هجرت از دارالکفر، در صورت تحقق شروط آن، امری واجب است. سفر برای کسب علم، مستحب و گاهی واجب است. سفر برای تجارت یا کسب منافع دنیوی امری جایز است؛ ولی حوایج اخروی به‌‌ویژه مهم­ترین آن یعنی زیارت قبر شریف در اولویت می­باشد.

 «مسند حنبل» بر این معنا تصریح شده و به نقل از «ابوسعید خدری» آمده است که پیامبر فرمودند: «شایسته نیست به نیت نمازگزاردن در مسجدی، بار سفر بسته شود؛ مگر برای مسجدالحرام، مسجدالاقصی و مسجد من». سند این حدیث حسن است.

در حدیثی به نقل از ام‌‌المؤمنین عائشه (رضی‌‌الله عنها» در «زوائد البزار» آمده است: «من خاتم‌‌‌الأنبیاء هستم و مسجد من خاتم مساجد انبیاء است. شایسته­ترین مساجد برای زیارت و سفر عبارتند از: مسجدالحرام و مسجد من. یک نماز در مسجد من، برتر از هزاران نماز در سایر مساجد است؛ البته به جز مسجدالحرام».

بنابراین، سفر به قصد زیارت پیامبر، در قرآن، سنت نبوی و اجماع امت، امری مشروع شمرده می­شود و اقوال مبتنی بر منع زیارت، اقوالی باطل و نامعتبر است و بدان استناد نمی­شود.

پاسخ استاد دکتر «علی جمعه محمد»

ارسال نظر