کتابشناسی تکفیر
تاریخ انتشار : 1395/3/13
بازدید : 406

در طول تاريخ اسلام؛ افراد و فرقه ها و گروه هايي بوده اند که مخالفان خود از ديگر مذاهب و فرقه هاي اسلامي را تکفير و با کوچک ترين عاملي آنان را از دين اسلام خارج کرده و حکم به وجوب قتل آنان می دادند. شروع اين پديده مخرب از خوارج آغاز شده و هم اکنون در دو قرن اخير در وهابيان تندرو و جريان های سلفی تکفيری تجلي پيدا کرده است. اين ها جريان هايي هستند که در مقابل امت اسلامي قرار گرفته اند و با استفاده از آياتی که درباره کفار و مشرکان صدر اسلام و اقوام جاهلي نازل شده، مسلمانان را متهم به کفر و شرک می کنند و اعمال مسلمانان را مطابق اعمال کفار قلمداد می کنند. آن ها با داشتن افکاري خشن، باعث ايجاد اختلاف و تشتّت و درگيري ميان مسلمانان شدند و استعمار را خشنود مي کنند.

اين افکار جاهلي و ناپسند موجب شده که از همان ابتداي ظهور اين افکار و اعتقادات، عالمان و انديشمندان مسلمان به مقابله با اين تفکرات بپردازند و با نوشتن رساله، کتاب و مقاله به نقد آراء و عقايد اين گروه ها و دفاع از عقايد اصيل اسلامي بپردازند.

با توجه به افزايش خطر افراط گرايي و تکفير در دهه هاي اخير، عرضه آثار ضد تکفيري، رشد قابل توجهي داشته است و ضرورت دارد اطلاع رساني مناسب و شايسته اي از اين آثار صورت گيرد. کتاب شناسي، به عنوان يکي از مناسب ترين مراجع در گردآوري، تنظيم و اشاعه منابع مکتوب در موضوعي خاص، جايگاه و ارزش ويژ ه اي در ارائه خدمات علمي دارد. رجوع به کتاب شناسي مشخص مي کند که در چه زمينه هايي تحقيقات صورت گرفته و در چه زمينه هايي دچار کمبود پژوهش هستيم و به نوعي مسير تحقيقات را معيّن مي کند. نيز وجود کتاب شناسي در هر موضوعي، از هدر رفتن وقت پژوهش گران آن حوزه در جست وجوي منابع و آثار گذشته جلوگيري مي کند. هم چنين نمايي از پژوهش گران حوز ه اي خاص را نشان مي دهد.

آثاري که در حوزه تکفير نوشته شده را مي توان در چند گروه تقسيم کرد: برخي از آثار تنها به بررسی سير تاريخي تکفير و تکفيرگرايی و نيز جريان هاي تکفيري پرداخته اند. اين آثار بيشتر جنبه گزارشي دارند. گروهي ديگر، ضمن رد تکفير افراد و گروه ها و دولت ها، آثار و عواقب اجتماعي و امنيتي اين پديده را در جامعه اسلامي بررسی کرده اند. آثاري که هدفشان نقد تکفير است خود دو گونه هستند: برخي تنها در ردِّ تکفير هاي اعتقادي است و بعضي در نقد و رد تکفير هاي سياسي و جهادي است.

شايان ذکر است گروهي از تکفير ي ها اهل تکفير اعتقادي اند؛ به اين معنا که مخالفانِ اعتقادي خود را تکفير مي کنند و حکم قتل آنان را مي دهند. ابن تيميه و پيروان وهابي او از اين دسته اند. هم چنين گروهي از تکفيري ها سياسي هستند و حکم به جهاد مي دهند؛ يعني معتقدند که هر حاکمي که طبق دستورهاي الهي (حکم بما انزل الله) حکم نکند گرچه مدعي اسلام باشد کافر و طاغوت است و بايد به او کفر ورزيده و با او جهاد و مبارزه شود. برخي سيد قطب و گروه هاي جهاديِ مدعيِ پيروي او را از اين دسته تکفيری ها مي دانند. آخرين دسته از نوشته هاي تکفيري، آثاري هستند که در دفاع از تکفير نوشته شده اند، که البته تعداد اين ها نسبت به آثاري که در نقد تکفير نوشته شده، خيلي کمتر است.

اين نوشتار، گزارشي از اين تلاش هاي علمي است که در قالب کتاب شناسي تقديم خوانندگان می شود. به منظور استفاده بهتر، آثار انديشمندان مسلمان در چهار بخش کتاب ها، مقالات، پايان نامه ها و ويژه نامه ها معرفي می شوند.

با بررسی هاي کتاب خانه اي و اينترنتي که صورت گرفت، 528 اثر شامل 235 کتاب، 240 مقاله و 49 پايان نامه و 4 ويژه نامه شناسايي شد. از مجموعه کتاب ها، 213 عنوان به زبان عربي و 22 عنوان به زبان فارسي هستند. هم چنين 195 مورد از مقاله ها به زبان عربي و 45 مورد به زبان فارسي هستند. درباره پايان نامه ها هم 23 عنوان عربي و 26 عنوان فارسي هستند. ويژه نامه هاي شناسايي شده همگي به زبان فارسي اند. بنابراين از مجموع 528 اثر معرفي شده، 431 عنوان به زبان عربي و 97 مورد به زبان فارسي هستند. گفتني است مقاله ها معرفي شده در اين گزارش، شامل مقالات نشريات و مقالات مجموعه مقاله ها به ويژه مجموعه مقاله هاي همايش هاي برگزار شده درباره تکفير هستند.

بيان برخي توضيحات درباره اين پژوهش ضروري است:

 تلاش مجري بر اين بوده که تمامي آثاري که در حوزه تکفير در داخل و خارج منتشر شده شناسايي و معرفي شوند. از اين رو با تجربه ده ساله در اين عرصه و آشنايي با بانک ها و منابع اطلاعاتي در داخل و خارج، بررسی جامع و کاملي درباره تمامي منابع مکتوب در اين موضوع صورت گرفت. ولي هميشه در کار هاي کتاب شناسي به جهت عدم وجود بانک هاي اطلاعاتي جامع، برخي منابع از نظر مجري دور مي ماند، از اين رو اين احتمال هست که مجري نتوانسته مواردي را شناسايي کند. البته اين احتمال بيشتر درباره پايان نامه هاي دانشگاهي و مقالات وجود دارد. خوش بختانه در حوزه کتاب، بانک هاي اطلاعاتي خوبي در داخل و خارج کشور موجود مي باشد.

 گرچه ترور و خشونت و افراطی گري (در عربي با عناوين الارهاب و التطرف و الغلو) ارتباط زيادي با تکفير دارد، ولي در اين کتاب شناسي آثاري که مستقلاً درباره اين موضوعات نوشته شده، معرفي نشده اند. از آن جا که تعداد اين آثار زياد است، نيازمند تدوين کتاب شناسي جداگانه اي است.

 برخي از منابع معرفي شده در اين گزارش، بدون توصيف و چکيده هستند، زيرا بخشي از اطلاعات اين گزارش از طريق بانک هاي اطلاعاتي کسب شده و براي مجري امکان دسترسي به نسخه فيزيکي آثار مقدور نبوده، لذا توصيفي براي اين موارد نيامده است.

 چند مورد پايان نامه معرفي شده که در زمان تهيه اين کتاب شناسي در حال انجام هستند. اين موارد با ذکر عبارت "در حال تدوين (1393)" معرفي شده اند.

 با نظر ناظر محترم پروژه، آثاري که موضوع آن ها ملاک ها و مصاديق کفر بود نيز در اين گزارش معرفي شده اند.

 نسخه هاي خطي و نيز روزنامه ها در دامنه بررسی نبوده اند.

 در اين کتاب شناسي تنها منابع مکتوب معرفي شده و منابع صرفا ديجيتالي در دامنه بررسی نبوده و معرفي نشده اند.

فایل های پیوستی
کتابشناسی تکفیر
این فایل 141 بار دانلود شده است
ارسال نظر