تاثیرپذیری داعش از وهابیت در تکفیر مسلمین
گروه تروریستی و تکفیری داعش، بیشترین تاثیرپذیری را از آموزه های وهابیت و به خصوص، تفکرات محمد بن عبدالوهاب در تکفیر مسلمانان دارد. داعش و وهابیت با یک منشور و با یک بهانه که نواقض الاسلام محمد بن عبدالوهاب می باشد، مسلمانان را تکفیر می کنند. داعش شبیه ترین گروه به دوره اول وهابیت می باشد و داعشی ها، خودشان را شبیه ترین فرد به محمد بن عبدالوهاب و شاگردانش می دانند. هر کس هفته نامه النبأ (ارگان رسمی داعش) را نیز مطالعه کند، پی به این موضوع می برد. حسن فرحان مالکی در کتاب جذور داعش، ریشه تفکر داعش را تفکرات محمد بن عبدالوهاب می داند. در تحقیق پیش رو، به روش توصیفی – تحلیلی، به بررسی تاثیرپذیری داعش از وهابیت می پردازیم.
تاریخ انتشار : 1400/3/30
منبع : دوفصلنامۀ علمی ـ پژوهشی سلفی‌پژوهی ,

مقدمه

جنایاتی که داعش به  نام اسلام انجام می دهد و افراطی که در تکفیر مسلمانان مرتکب می شود، برگرفته از افکار و عقاید و آثار وهابیت، به خصوص شخص محمد بن عبدالوهاب و علمای وهابی می باشد؛ هرچند شاید امروزه حکام وهابی آل سعود و داعش، هم دیگر را در ظاهر دشمن هم بدانند، ولی در بررسی آثار و رفتار و عملکردِ این دو گروه، تاثیرپذیری عمیق داعش از وهابیت، به خصوص شخص محمد بن عبدالوهاب و علمای تراز اول وهابیت، کاملا روشن است. با اندک توجهی به گفتار و کردار داعش، دوره اول حکومت وهابی ها جلوی چشم مجسم می شود؛ چنان  که خود داعشی ها نیز به این امر اذعان کرده و به آن افتخار می کنند.[1]

جهت روشن گری از ذات و ماهیت وهابیت و خطراتی که از سوی این تفکر، جهان اسلام را تهدید می کند، باید جنایات وهابیت در دنیای اسلام و صدماتی که این فرقه به اسلام وارد کرده را تبیین کرد. افراط در تکفیر و قتل و غارت به بهانه تکفیر، یکی از صدماتی است که از سوی وهابیت بر پیکره اسلام و مسلمین وارد شده است. با مراجعه به منابع تاریخی معتبر، زوایای جنایات این فرقه نمایان می شود. این روحیه جنایت کارانه، با آموزه های وهابیت آمیخته است؛ چنان که در عملکرد گروه های متاثر از این تفکر، قابل مشاهده است. یکی از این گروه ها که شباهت بیشتری به وهابیت دارد و تاثیرپذیری بیشتری از آنها داشته، گروه تکفیری داعش است؛ اگر امروزه از جنایات و وحشیگری هایی که وهابیت در دنیای اسلام مرتکب شده اند سخن گفته شود، شاید از منظر عده ای بعید به نظر آید؛ ولی می توان رد پای تفکرات وهابیت را در گفتار و کردار جریان های تکفیری و افراطی که جنایات هولناکی را به نام دین بر علیه مسلمانان اعمال کرده اند، شناسایی کرد و تاثیرپذیری این گروه ها از آموزه های وهابیت و آثار علمای وهابی را اثبات نمود؛ در واقع ماهیت وهابی ها آشکار شده و قبول جنایاتی که در دوره های اولیه حکومت خود مرتکب شده اند، راحت تر شده است. برای این منظور در تحقیق پیش رو به بررسی تاثیرپذیری داعش از وهابیت در تکفیر مسلمین پرداخته می شود. برای اثبات این مطلب، سه نوع از مستندات ارائه خواهد شد که عبارت اند از:

  1. چاپ و انتشار و تبلیغ و ترویج آثار علمای وهابیت؛ در واقع، چاپ و نشر و تایید کتاب از سوی هر گروهی، نشان گر نوع تفکر آن گروه خواهد بود؛
  2. استناد داعش به فتاوی و اقوال علمای وهابی در تکفیر و قتل عام مسلمانان؛
  3. به کارگیری آموزه های وهابیت در کتب درسی داعش؛

الف: چاپ و انتشار کتب اصلی وهابیت

چنان که قبلا اشاره شد، کتاب ها و آثار مورد تایید و منتشر شده از سوی هر گروهی، نوع تفکر آنها را نشان می دهد. اکثر کتاب ها و جزواتی که توسط داعش تبلیغ و تکثیر می شود (از ائمه نجد)، از محمد بن عبدالوهاب تا معاصرین است. این کار داعش، به وضوح نشان گر تاثیرپذیری آنها از این نوع تفکر و نیز پیوندهای مشترک بین این دو است. منابع تبلیغاتی و اطلاع رسانی داعش که از جمله مهم ترین آنها مکتبةالهمة می باشد، در قالب دو نوع نشریه به ترویج آثار وهابیت پرداخته است. یکی چاپ و انتشار کتب محمد بن عبدالوهاب و دیگر علمای وهابیت و دیگری در قالب بروشور که با عنوان مطویات منتشر می کنند که در ادامه به مواردی از آنها اشاره می شود.

در شماره 26 مجله النبا، در مقام تبلیغِ سه کتاب محمد بن عبدالوهاب؛ الاصول الثلاثة، الاصول الستة و القواعد الاربعة، آمده است: این 3 رساله بی نیاز از معرفی و توضیح هستند که شامل مهم ترین مباحث توحید و ایمان می باشند و توصیه می شود که طالبان علم در حفظ و علماء در تدریس آنها، جدیت داشته باشند و شارحین به درک عمیق معانی آن، همت گمارند؛ همچنین به چاپ و انتشار گسترده آنها توصیه کرده تا خداوند به سبب آن، اقوامی را از شرک و گمراهی نجات دهد و نیز، برای مولف آن رحمت و اجر و پاداش خداوند را درخواست می کند.[2]

یکی از کتاب هایی که از سوی داعش چاپ و منتشر شده، کتاب کشف الشبهات است. در مقدمه ای که از سوی انتشارات مکتبة الهمة بر این کتاب نوشته شده، از محمد بن عبدالوهاب به عنوان امام و احیاگر دین نام برده شده که با زبان و قلم، با شرک مقابله کرده و مردم را به توحید و اخلاصِ در عبادت و تمسک به کتاب و سنت دعوت کرده و جلوی شرک را گرفته است؛[3] همچنین در این مقدمه، دوران داعش با دوران محمد بن عبدالوهاب تشبیه و تطابق داده شده است. نویسنده مقدمه، داعش را ادامه دهنده  و دعوت کننده به توحید و جهادی می داند که پیامبر و صحابه ابلاغ کردند و محمد بن عبدالوهاب و نوادگان او، آن را احیا کردند.[4]

از دیگر کتاب های انتشار یافته از سوی داعش، کتاب مفید المستفید فی کفر تارک التوحید می باشد. در مقدمه کتاب از محمد بن عبدالوهاب به عنوان مجدد یاد شده است که عمرش را برای بیان توحید گذرانده و با شرک و بت پرستی و بدعت ها و خرافات در جزیرة العرب و در بیرون از آن به جهاد پرداخته و خداوند به دست وی، شهرها را از شرکی که در آن زمان گرفتارش بودند، پاک سازی کرده است. انتشارات وابسته به داعش، انتشار این رساله را وظیفه دانسته، تا توحید خالصی را که محمد بن عبدالوهاب برای استقرار آن جهاد کرده (و نوادگان وی و دیگر علمای دعوت گر نجد، راه او را ادامه دادند)، مستقر شود.[5]

کتاب مسائل الجاهلیه، دیگر کتابی است که از سوی داعش برای نشر افکار محمد بن عبدالوهاب منتشر شده است. در مقدمه ای که برای این کتاب توسط مکتبة الهمة نوشته شده آمده: بسیاری از مظاهر جاهلیت اولی که قبل از بعثت رواج داشتند، امروزه نیز رواج یافته اند؛ لذا بر هر مسلمانی واجب است که بر این مسائل شناخت داشته باشد و از آنها اجتناب کند و مرتکبین آنها را هم باز دارد. محمد بن عبدالوهاب، خطرناک ترینِ این مسائل را در رساله مفیدی جمع آوری کرده است. او در این کتاب، اولین قسم از این امور را شریک قرار دادن صالحین در عبادت خداوند و طلب شفاعت از آنها (به گمان اینکه خدا آنها را دوست دارد و آنها هم خدا را دوست دارند)، معرفی کرده است؛ از نظر محمد بن عبدالوهاب، این کار از بزرگ ترین مسائل جاهلیت می باشد.[6] داعشی ها این کتاب را به زبان فارسی نیز ترجمه و منتشر کرده اند.[7]

از دیگر کتب محمد بن عبدالوهاب که داعش خیلی آن را باز نشر داده، کتاب نواقض الاسلام می باشد. داعش برای نشر حداکثری این کتاب از شیوه های مختلفی استفاده کرده است؛ از جمله، چاپ خود کتاب نواقض السلام و نیز شروح آن (مثل کتاب التبیان شرح نواقض الاسلام، تالیف سلیمان ناصر بن عبدالله العلوان)، می باشد؛ همچنین داعش، این نواقض ده گانه ی محمد بن عبدالوهاب را در قالب بروشور و عکس نوشته، چاپ و پخش کرده اند. می توان گفت، بیشترین تاثیرپذیری داعش در تکفیر، از این کتاب است.

اصل موضوع تکفیر و ارتداد و وجود نواقض الاسلام در دین اسلام، از موارد غیر قابل انکار می باشد؛ اما تفکر وهابیت بیشترین تعالیم خود را روی این موضوع متمرکز کرده و به حجم و توسعه آن به مقدار قابل توجهی افزوده است؛ چنان که مواردی تحت عنوان نواقض الاسلام مطرح شده که پیش از ظهور این تفکر، سابقه  نداشته است؛ اما مفتیان این آیین، در هر دوره به شدت به حجم نواقض افزوده اند و به نظر می رسد، این سیرِ رو به صعود، همین طور ادامه خواهد داشت.[8] امروزه بحث نواقض الاسلام مورد توجه خاص گروه های تکفیری و شیوخ آنها می باشد که نتیجه آن، گسترش حداکثری آن و شمول بسیاری از مسلمانان در محدوده ناقضین اسلام می باشد.

کتاب الواجبات المتحتمات المعرفة على كل مسلم و مسلمة، از دیگر کتاب های محمد بن عبدالوهاب می باشد که از سوی انتشارات داعش به چاپ رسیده است.

کتاب سبيل النجاة و الفكاك من موالاة المرتدين والأتراك، اثر حمد بن عتیق (مفتی دولت دوم سعودی)، نیز[9] توسط انتشارات رسمی داعش منتشر شده است. دولت سعودی به دلیل ملاحظات سیاسی، کتاب حمد بن عتیق را با حذف واژه الاتراک ("ترک ها" که مراد عثمانی ها بودند) و جایگزینی آن با واژه المشرکین منتشر کرد؛[10] ولی داعش تصریح به تکفیر ترک ها دارد.[11]

کتاب الدلائل في حكم موالاة أهل الإشراك، از آثار سليمان بن عبدالله بن محمد بن عبدالوهاب، از علمای معروف وهابیت و نوه محمد بن عبدالوهاب از جمله کتاب هایی است که داعش آن را چاپ و منتشر کرده است.[12]

عبدالله بن عبدالرحمن ابابُطَین، از علمای وهابی که کتاب الدرر السنیه، مملو از فتاوای تکفیری او است،[13] کتابی به نام الانتصار لحزب الله الموحدین و الرد علی المجادل عن المشرکین دارد که از نظر داعش، مهم ترین کتاب درباره توحید الوهیت است؛ در واقع این کتاب، سومین کتابی است که بعد از کتاب مفید المستفید، محمد بن عبدالوهاب و کتاب الدلائل فی حکم الموالاة اهل الاشراک، به منظور تبیین توحید و شرک، توسط انتشارات مکتبةالهمة چاپ شده است.[14]

داعش علاوه بر کتاب های علمای وهابیت، جزواتی را نیز با عنوان مطویات (بروشور) منتشر می کند که در قالب آنها، نظرات و عقاید خودشان را به صورت مختصر و جذاب تبلیغ می کنند و گاهی هم با استفاده از این بروشورها، به معرفی آثاری که مورد قبول آنهاست می پردازند. آنها بدین وسیله، درصدد ترویج عقاید خود بر می آیند که اکثر آنها از آثار محمد بن عبدالوهاب می باشد؛ در ادامه به معرفی چند مورد از این بروشورها پرداخته می شود.

  1. نواقض الاسلام: ده مورد از اموری که انجام هر یک از آنها به توحید فرد ضربه زده و او را از حیطه اسلام خارج می کند و فرد مرتد می شود را به صورت مختصر از کتاب نواقض السلام محمد بن عبدالوهاب استخراج کرده اند.[15]
  2. الاصول الستة: مهم ترین مسائل از ابتدایی ترین موضوعاتی که هر فرد مسلمان باید بداند (در حالی که بیشتر مردم از آنها غافل هستند)، را از آثار محمد بن عبدالوهاب استخراج نموده اند.[16]
  3. هل تعرف معنی لا اله الاالله: این بروشور حاوی مطالبی برگرفته از آثار محمد بن عبدالوهاب است که درصدد تفهیم معنی لا اله الا الله می باشد.[17]
  4. تعلیم الصبیان التوحید: مهم ترین مطالبی که طفل در ابتدای عمر خود باید یاد بگیرد را به صورت سوال و جواب تدوین نموده اند.[18]

ب: استناد به فتاوی و آرای وهابیت

یکی دیگر از نشانه های تاثیرپذیری داعش از وهابیت در تکفیر مسلمانان، استناد به فتاوی و آرای علمای وهابیت می باشد. داعشی ها که محمد بن عبدالوهاب را امام و احیاگر دین معرفی می کنند،[19] بیش از همه به اقوال و آثار او استناد می کنند. با مراجعه به نشریات منتشر شده از سوی داعش (مثل النبأ و دابق و...)، معلوم می شود که به کرات، به آراء و عقاید او استناد شده است.[20] داعش تمسک به آثار علمایی مانند محمد بن عبدالوهاب و عبدالرحمن بن حسن[21] را موجب تقویت ایمان و کم خطا بودن شخص می دانند.[22]

ترکی بن علی[23] در مقاله ای با عنوان «تبصیر المحاجج بالفرق بین رجال الدولة الإسلامیة والخوارج» به مقایسه و تشبیه داعش با دوره اول حکومت آل سعود پرداخته و می نویسد: محمد بن سعود با شیخ مجدد (احیاگر) هم پیمان شد و حکومتی را در درعیه تشکیل دادند که بر اساس شریعت اسلامی حکم می کرد. وقتی حکومت آنها به سایر شهرها و آبادی ها هم کشیده شد، با سیلی از اتهامات مواجه گردید؛ حتی آنها را با خوارج مقایسه کرده و می گفتند: این حکومت با کسانی که خود را مسلمان می دانستند قتال می کند. وی در ادامه می نویسد: تاریخ دوباره عیناً تکرار شد و وقتی که دولت اسلامی (داعش) تشکیل شد، در معرض افتراء و تهمت قرار گرفت و آن را نیز با خوارج همانند دانستند.[24]

داعش کتابی را با عنوان مقرر فی التوحید للمعسکرات منتشر کرده که محتوای آن، مملو از مطالب محمد بن عبدالوهاب و دیگر علمای وهابیت می باشد.[25]

در کتاب گفتار سهل در عذر به جهل که از سوی داعش منتشر شده و دیدگاه آنها درباره عذر به جهل را بیان می کند، آمده است: هر کجا مشاهده شد که شیخ الإسلام ابن تیمیه و شیخ الإسلام محمد بن عبدالوهاب و شاگردانش، فاعل شرک را بعد از اقامه حجت، تکفیر کرده اند، بدانید که منظورشان "تکفیر معذب علیه" می باشد که این روش ما و روش دولت اسلام نیز هست.[26]

 نویسنده در این کتاب، با تمسک به آرای محمد بن عبدالوهاب و نوادگان او و علمای وهابیت، دیدگاه خود و نیز دیدگاه داعش را درباره این موضوع بیان می کند. وی می نویسد:

شیخ محمد بن عبدالوهاب می فرماید: این گونه مشرکین و امثال شان که اولیاء و صالحین را عبادت می کنند، به "مشرک" بودنشان حکم می کنیم و بعدِ اقامه حجت نیز به آنها حکم کفر می دهیم...[27] شیخ عبداللطیف بن عبدالرحمن آل الشیخ (از علمای نجد و نواده امام محمد)، در صفحه 60 کتاب منهاج التأسیس، این جمله شیخ محمد بن عبدالوهاب را آورده و می گوید: قبل از اقامه حجت، مشرک هستند. اسم (شرک) بر آنها اثبات می شود قبل از اقامه حجت؛ بعد از اقامه حجت، کافر هستند و بر آنها حکم کفر جاری می شود که همان عقوبت می باشد؛ یعنی عذاب شدن در دنیا و آخرت.[28]

داعش در شماره 38 مجله النبا (صفحه 16)، توحید در عبادت از منظر محمد بن عبدالوهاب را برجسته کرده است و می گوید:

«فهو إخلاص العبادة كلها بأنواعها لله؛ فلا يدعى إلا الله، ولا يرجى إلا هو، ولا يستغاث إلا به، ولا يتوكل إلا عليه، والدليل عليه: الآيات الكريمات، ولا ينذر إلا له، ولا يذبح ذبح القربات إلا له وحده لا شريك له، والدليل على ذلك: الآيات الكريمات وهذا: هو معنى لا إله إلا الله»؛ توحید در عبادت یعنی خالص کردن هر نوع عبادتی برای خدا؛ بنابراین غیر خدا خوانده نشود، به غیر او امید بسته نشود، فقط از خداوند استغاثه شود، به غیر او توکل نشود، به غیر او نذر کرده نشود، ذبح تقربی فقط برای خداوند انجام شود. دلیل بر این مطلب، آیاتی از قرآن کریم می باشد؛ در واقع این همان معنی لااله الاالله است.[29]

 این مطلب ارتباط عمیقی با بحث توحید و شرک دارد و مبنای عمل در تکفیر دیگران می باشد. برداشت غلط از مفهوم عبادت و مصادیق آن منجر به تکفیر خیل عظیمی از مسلمانان توسط وهابیت و هم مسلکان آنها شده است.

در شماره 26 مجله النبأ، در یک صفحه، عصاره و خلاصه کتاب القواعد الاربعه محمد بن عبدالوهاب، با عنوان «اربع قواعد فی معرفة الشرک و اهله»، تبیین شده است[30]

همچنین داعش در شماره 38 مجله النبا (صفحه 12)، نامه محمد بن عبدالوهاب خطاب به موحدین را چاپ کرده است. آنها از این عبارت شیخ که می نویسد: «علموا أن الأدلة على تكفير المسلم الصالح إذا أشرك بالله، أو صار مع المشركين على الموحدين ولو لم يشرك، أكثر من أن تحصر»،[31] چنین برداشت کرده اند که مقصود شیخ، کسانی هستند که از مردگان طلب شفاعت می کنند و می گویند: یا فلانی اشفع لی عندالله و امثال این عبارت؛ با این گمان که آنها به واسطه جاه صالحین نزد خداوند تقرب می جویند؛ در حالی که این، عین شرک جاهلیت اولی می باشد.[32]

مدعیان دولت اسلامی، با استناد به عبارات محمد بن عبدالوهاب می گویند:، هر کس به غیر آنچه خدا نازل کرده حکم کند و کسی که ادعای علم غیب داشته باشد، از رئوس طواغیت است.[33]

داعشی ها در مجله رومیه که به زبان فارسی چاپ می شد، با استناد به کلمات محمد بن عبدالوهاب و سایر علمای وهابیت، خواندن غیر خدا را موجب کفر دانسته و کسی که مرتکب آن شود را کافر می دانند؛ همچنین معتقدند: شخصی که به تکفیر کافر اقدام نکند، خودش نیز کافر می شود.

امام مجدد، محمد بن عبدالوهاب می گوید: بدان که دلایل تکفیر مسلمانانی که برای الله شریک قرار داده و یا علیه موحدین با مشرکین متحد می شوند، در کلام الهی، سنت نبوی و آثار علمای سلف، بیش از آن است که بتوان جمع نمود. شیخ عبداللطیف بن عبدالرحمن می گوید: باید دانست که کتاب الله، سنت پیامبر و آثار سلف، مملو از تکفیر کسانی است که در کنار الله دیگران را می خوانند و از آنها چیزهایی می طلبند که جز الله، هیچ کس توانایی اعطای آنها را ندارد. سرتاسر قرآن به شیوه های مختلف و با عناوین گوناگون اشاره به این موضوع دارد. دیگر علمای دعوت نجدی نیز می گویند: کسی که مشرکین را تکفیر نکند، آموزه‌های قرآن را تصدیق نکرده است. قرآن مشرکین را تکفیر کرده و به ما دستور داده تا آنها را تکفیر کرده و دشمن خود دانسته و با آنها بجنگیم.[34]

ابوعایشه مریوانی از مفتیان داعش، با استناد به حرف های محمد بن عبدالوهاب، عذر به جهل در شرک اکبر را قبول نمی کند. وی می نویسد:

محمد بن عبدالوهاب می گويد: هر کس شب و روز عبادت خدای متعال را به جای آورد، اما از پيامبر يا اوليایی در کنار قبرش مدد طلبد، پس او دو اله اختيار کرده و شهادت به لا اله الا الله نداده است؛ چراکه اله تنها کسی است که بايد از او طلب دعا کرد؛ همان طور که الان مشرکين درکنار قبر زبير و عبدالقادر انجام می دهند. اينها دلايلی واضح و آشکار بودند، مبنی بر اينکه در شرک اکبر و کفر اکبر جهل عذر نيست.[35]

یکی از آثار محمد بن عبدالوهاب که بیش از همه ی آثار او مورد توجه داعشی ها قرار گرفته، کتاب نواقض الاسلام می باشد که در آن، ده مورد از اسباب خروج از اسلام و مرتد شدن مسلمانان بیان شده است. در بین این نواقض ده گانه، بیشترین موردی که توجه داعشی ها و سایر گروه های تکفیری را جلب کرده، ناقض هشتم یعنی، کمک و حمایت از مشرکین می باشد. داعش با تمسک به این ناقض اسلام، حکام کشورهای اسلامی را مرتد می داند؛ همچنین این حکم را شامل مردم آن مناطق که از آن حکام تبعیت می کنند نیز می داند. با تمسک به این مورد از نواقض اسلام، خون های زیادی از مسلمانان ریخته شده است.

 در اواسط سال 2015م، ویدیویی در استان دیرالزور منتشر شد که در آن، یک کلاس درس به نمایش داده می شد که سوری های توبه کرده، در حال آموزش نواقض الاسلام توسط معلم سعودی هستند. آنها اعتراف می کنند که مرتکب گناه شده اند؛ چراکه طبق بند هشتم از نواقض الاسلام، از نظام بشار اسد حمایت کرده اند [36].

ابوحمزه المهاجر که مسئولیت وزارت جنگ داعش را برعهده داشت، در آثاری که تالیف کرده، تاثیرپذیری خود از آموزه های وهابیت به خصوص شخص محمد بن عبدالوهاب را نشان داده که در ادامه، به مواردی از آنها اشاره می کنیم.

ابوحمزه المهاجر درباره قصه بدر که خداوند می فرماید: (إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُرْدِفِينَ) برداشت می کند؛ هر کس که به خداوند استغاثه کند، خداوند به فریاد او می رسد و هر کس که از خداوند طلب یاری کند، یاری اش می کند و هر کس بر او توکل کند، خدا برایش کفایت می کند؛ اما اگر کسی یکی از این موارد را از غیر خدا بخواهد، گمراه گشته و برای خدا شریک قائل شده است؛ شیخ محمد بن عبدالوهاب در این رابطه می گوید: عباداتی مثل اسلام، ایمان، احسان، و همچنین دعا، خوف، رجاء، توکل، رغبت، خشوع و ترس داشتن، انابه، استغاثه، استعاذه، ذبح و نذر و امثال آن، از عباداتی است که خداوند به آنها امر کرده؛ اگر کسی چیزی از آنها را برای غیر خدا انجام دهد، مشرک و کافر می شود.[37]

وی از عبارات ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب نتیجه می گیرد که استغاثه به اموات و یا به افراد زنده در اموری که فقط خداوند توان انجام آن را دارد، موجب کفر و گمراهی است. وی در این رابطه به کلامی از محمد بن عبدالوهاب استناد می کند که گفته است:

در استغاثه به مخلوق، در آنچه که بر آن قدرت دارد، مشکلی از نظر ما نیست؛ چنان که در قصه حضرت موسی هم آمده: (فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِن شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ)؛ همان طور که انسان در جنگ یا غیر آن از اصحاب خویش چیزهایی را می خواهد که در توان مخلوقات می باشد؛ اما استغاثه عبادی که در کنار قبور اولیاء یا در حال غیبت آنها انجام می شود که غیر از خدا، کس دیگری بر آنجام آنها قادر نیست را ممنوع می دانیم.[38]

از دیگر چهره‌های تکفیری وهابی كه داعش در آثار خود به فتاوی او استناد کرده، سلیمان بن عبدالله بن محمد عبدالوهاب (متوفی 1233ق)، صاحب کتابِ تیسیر العزیز الحمید می باشد. داعش در شماره 76 مجله النبا، به نقل از سلیمان بن عبدالله می گوید: خداوند دشمنی با مشرکین و عدم موالات با آنها را واجب دانسته است.[39] نکته قابل توجه در این مسائل، تشخیص اشتباه در مصداق مشرک از سوی این گروه ها است؛ آنها در اکثر موارد، مسلمان مخالف خود را مشرک قلمداد کرده و حکم مشرک را بر او بار می کنند. داعشی ها همچنین در مسئله حاکم قرار دادن طاغوت، به تبیین دیدگاه سلیمان بن عبدالله پرداخته و در یک صفحه، مطالب او در کتاب تیسیر العزیز الحمید را به صورت خلاصه بیان کرده اند.[40] گروه های تکفیری مانند داعش با توسعه ای که درباره طاغوت داده اند، خیل کثیری از مسلمین را با استناد به این قاعده تکفیر می کنند.

داعشی ها برای اثبات حکم کفر ساکنان مناطق دارالکفرِ غیر اصلی،[41] به فتوای حمد بن علی بن محمد عَتِيق (متوفی 1306ق)، صاحبِ کتاب ابطال التندید باختصار شرح کتاب التوحید استناد کرده اند. وی می نویسد:

«أن البلد إذا ظهر فيها الشرك، وأُعلنت فيها المحرمات، وعطلت فيها معالم الدين: تكون بلاد كفر، يغنم أموال أهلها، وتستباح دماؤهم،وقد زاد أهل هذا البلد في إظهار المسبة له ولدينه،ووضعوا قوانين ينفذونها في الرعية مخالفة لكتاب الله وسنة نبيه، وقد علمت أن هذه كافية وحدها في إخراج من أتى بها من الإسلام»؛ اگر در جامعه ای شرک نمایان شود و محرمات در آنجا علنی گردد و دستورات دین تعطیل شود، در این صورت این جامعه تبدیل به بلاد کفر می شود. اموال آنها به غنیمیت گرفته می شود و خون آنها مباح است. زیاد وارد شده است که به دین این شخص، لعن و نفرین کنید. وقتی قوانینی را وضع و به اجرا درآورند که مخالف با کتاب و سنت باشد، همین کار برای کافر نامیدن آنها کافی است.[42]

اين امر نشان می دهد که داعش، با همان توجیهی که آل سعود به مناطق مسلمان نشین حمله کرده و اشغال می کرد، در پی اشغال سرزمین های اسلامی بود.

مدعیان دولت اسلامی بعد از حکم به دارالکفر بودن یک منطقه، در گام بعدی، بحث هجرت از این مکان را مطرح کرده و در این زمینه نیز، به فتاوای علمای وهابی مانند، عبداللطیف بن عبدالرحمن بن حسن (1293ق)[43] و عبدالرحمن بن محمد بن قاسم الحنبلی النجدی (1392ق)، صاحب کتاب حاشية ثلاثة أصول، استناد کرده اند.[44]

مدعیان دولت اسلامی در شماره 26 مجله النبا، ضمن بیان اقوال درباره مرتد بودن شیعیان، به نقل از محمد بن عبداللطیف بن عبدالرحمن بن حسن بن محمد بن عبدالوهاب، آورده اند:

در زمان حاضر، کفر شیعیان به مراتب بدتر از زمان ابن تیمیه می باشد؛ چراکه که درباره اولیاء و صالحین از اهل بیت غلو می کنند. هر کس در کافر بودن آنها مردد باشد، نشان گر جاهل بودن او از حال شیعیان است.

او مراوده و مصاحبت با شیعیان در عین اعتقاد به کفر آنها را، خطا و گناه بزرگی می داند که باعث مرگ قلب و از بین رفتن ایمان می شود.[45]

داعشی ها در بسیاری از موارد، برای توجیه حملات خود بر علیه شیعیان به علمای عربستان سعودی استناد می کنند؛ به عنوان مثال، وقتی که در اواسط اکتبر 2015م، یکی از مساجد شیعیان در منطقه شرقی عربستان به آتش کشیده شد، یکی از حامیان داعش در توییتر به فتاوای بن جبرین[46] استناد کرده بود که گفته است: اغلب شیعیان مشرک به شرک اکبر بوده و مرتد هستند و مستحق کشتن می باشند.[47]

داعش در اولین بیانیه صوتی که در ولایت نجد (یکی از ولایات سه گانه اعلام شده داعش در عربستان سعودی می باشد)، صادر کرد، به بیان اهداف و انگیزه های دولت اسلامی در عربستان پرداخت و از حمله ی انتحاری به یکی از مساجد در منطقه شرقی تمجید کرد که در آن 21 نفر از شیعیان کشته شدند.[48] آنها در این بیانیه، با استناد به سخنان سلمان بن سحمان می گویند: «قال الشيخ سلمان بن سحمان[49] رحمه الله: "لو اقتتل أهل الحاضرة والبادية حتى يفنوا عن بكرة أبيهم لكان أهون من أن ينصّبوا طاغوتاً يُعبَد من دون الله»؛ اگر اهل شهرها و روستاها کشته شوند، تا جایی که نسل شان قطع شود، این کار بهتر از این است که از یک شخص طاغوتی که دستورات الهی را پیاده نمی کند اطاعت کنند.[50] این امر به صراحت نشان می دهد که تقابل داعش با شیعیان، کاملا منطبق با تعالیم وهابیت می باشد.

ج: آموزه های وهابیت در کتب درسی داعش

داعش برای ترویج و گسترش افکار اخذ شده از وهابیت، آنها را در کتب درسی دانش آموزان گنجانده و از همان ابتدا، کودکان را با افکار متاثر از وهابیت تعلیم و تربیت می کند. اگر محتوای کتاب های درسی داعش مورد بررسی قرار گیرد و با کتاب های علمای وهابیت مخصوصا محمد بن عبدالوهاب تطبیق داده شود، به وضوح انعکاس افکار وهابیت در این کتاب ها دیده خواهد شد؛ علاوه بر این، گاهی کتاب  وهابی ها، توسط سازمان تربیت داعش تدریس می شود؛ چنان که فواد ابراهیم در کتاب داعش من النجدی الی البغدادی به این امر تصریح کرده و می نویسد: در حلقات و جلسات دینی که توسط سازمان تربيت داعش برقرار می شود، کتب محمد بن عبدالوهاب و شروح آنها تدريس می گردد؛[51] در ادامه چند مورد از رد پای آثار وهابیت در کتب درسی داعش بیان می گردد.

 در کتاب درسی العقیده که برای کلاس اولی ها تدوین شده است، در درس هفده که درباره کفر به طاغوت می باشد، به نقل از محمد بن عبدالوهاب آمده:

«أن تبرأ من كل ما يعتقد فيه غير الله، من جنى، أو أنسى، أو شجر، أو حجر، أو غير ذلك؛ وتشهد عليه بالكفر، والضلال، وتبغضه، ولو كان أنه أبوك أو أخوك؛ فأما من قال أنا لا أعبد إلا الله، وأنا لا أتعرض السادة، والقباب على القبور، وأمثال ذلك، فهذا كاذب في قول لا إله إلا الله، ولم يؤمن بالله، ولم يكفر بالطاغوت»؛[52] برائت جستن از هر چیزی که در آن، اعتقاد به غیر خدا وجود دارد، اعم از جن و انس درخت و سنگ و امثال آن؛ شهادت دادن بر اینکه این اعمال کفر و گمراهی است و نسبت به آن بغض بورزی؛ اگرچه او پدرت یا برادرت باشد؛ اما کسی که ادعا می کند، غیر از خدا را عبادت نمی کند و نسبت به غلو درباره اولیای خدا و بناء بر قبور و امثال آن اعتراضی ندارد، این فرد در ادعای خود مبنی بر شهادت به لا اله الا الله، دروغ گو می باشد. او به خدا ایمان نیاورده و نسبت به طاغوت کافر نیست.

در کتاب السیاسة الشرعی للصف الاول الشرعی ضمن تکفیر اکثر حکام کشورهای اسلامی، با استناد به نواقض الاسلام محمد بن عبدالوهاب، خروج بر حاکم را واجب دانسته و آن را به دانش آموزان القاء می کنند.[53]

از جمله کتاب هایی که از سوی داعش منتشر شده و اهمیت زیادی هم به آن داده اند، کتاب تعلموا امر دینکم است که به منظور تعلیم مسائل مهم دینی منتشر شده و آن را کتابی مهم و جامع می دانند که انتشار آن برای اطلاع و تعلیم لازم می باشد.[54] با اینکه نامی از وهابیت و علمای آن در این کتاب نیامده، ولی محتوای آن دقیقا همان مطالب آثار علمای وهابیت و به خصوص محمد بن عبدالوهاب می باشد. برای کشف این واقعیت مباحثی مانند توحید،[55] کفر،[56] جهاد،[57] طاغوت[58]و... در این کتاب برای مطالعه پیشنهاد می شود.

همچنین داعش با انتشار بروشوری با عنوان تعلیم الصبیان التوحید، از محمد بن عبدالوهاب، تعلیم آن را برای کودکان قبل از حفظ قرآن مفید می داند که فهم این مسائل، انسان را موحد و مسلمان کامل می کند. آنها برای فهم بهتر این مطالب، آن را به صورت پرسش و پاسخ طراحی کرده اند.

نتیجه

در تحقیق صورت گرفته کشف گردید که داعش، تاثیرپذیری عمیقی از آموزه های وهابیت در تکفیر مسلمانان داشته است. این امر از چاپ و انتشار کتاب ها و جزواتی که داعش چاپ و منتشر کرده روشن می شود؛ همچنین، استناد به اقوال و فتاوای علمای وهابی، به خصوص شخص محمد بن عبدالوهاب در تکفیر و کشتار مسلمانان نیز، سند دیگری از این تاثیرپذیری می باشد. مهم تر از همه نیز، رسوخ آثار وهابیت در کتب درسی داعش و تربیت کودکان با آن آموزه ها، سند محکم دیگری از تاثیرپذیری داعش از وهابیت می باشد.


منابع

دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی سلفی‌پژوهی

کتابنامه

  1. قرآن کریم.
  2. ابابطین، عبدالله، الانتصار لحزب الله الموحدین و الرد علی المجادل عن المشرکین، بی جا: مکتبةالهمة، چاپ اول، 1437ق.
  3. ابراهیم، فواد، داعش من النجدی الی البغدادی، بیروت: مرکز اوال للدراسات و التوثیق، چاپ اول، 2015م.
  4. ابن عبدالوهاب، سلیمان، الدلائل فی حکم موالاة اهل الاشراک و یلیه اوثق عری الایمان، بی جا: مکتبةالهمة، 1436ق.
  5. ابن عبدالوهاب، محمد، کشف الشبهات، بی جا: مکتبةالهمة، چاپ اول، 1437ق.
  6. ابن عبدالوهاب، محمد، مسائل الجاهلیة، بی جا: مکتبةالهمة، چاپ اول، 1437ق.
  7. ابن عبدالوهاب، محمد، مفید المستفید فی کفر تارک التوحید، بی جا: مکتبةالهمة، چاپ اول، 1436ق.
  8. ابن عتیق، حمد، سبیل النجاة و الفکاک من موالاة المرتدین و اهل الاشراک، تحقیق: اسماعیل بن سعد بن عتیق، ریاض: رئاسة إدارة البحوث العلمیة و الإفتاء، 1423ق.
  9. ابن عتیق، حمد، سبیل النجاة والفکاک من موالاة المرتدین و الاتراک، بی جا: مکتبةالهمة، 1437ق.
  10. الاثری، ابوهمام بکر بن عبدالعزیز، تبصیر المحاجج بالفرق بین رجال الدولة الإسلامیة والخوارج، بی جا: الغرباء للاعلام، چاپ اول، 1435ق.
  11. تعلیم الصبیان، بی جا: مکتبةالهمة، 1437ق.
  12. توحیدی، عماد الدین، گفتار سهل در عذر به جهل، مکتبة الموحدین، 1438ق. tohidbooks.tk
  13. دیوان الدعوة و المساجد، تعلموا امر دینکم، چاپ دوم، 1436ق.
  14. السیاسة الشرعیة للصف الاول الشرعی، چاپ اول، 1437ق.
  15. العقیده للصف الاول الشرعی الفصل الدراسی الاول، چاپ اول، 1437ق.
  16. علماء نجد، الدرر السنیة فی الاجوبة النجدیة، تحقیق: عبدالرحمن بن محمد بن قاسم، بی جا: بی نا، چاپ ششم، 1417ق.
  17. قاضی زاده، حسین، «بررسی عوامل توسعه نواقض الاسلام در تفکر مفتیان وهابی، با تاکید بر لجنة الفتاوای عربستان»، مجله سلفی پژوهی، قم: موسسه دارالاعلام لمدرسة اهل البیت، ش1395.
  18. مجله النبأ.
  19. مجله رومیه.
  20. مریوانی، ابوعایشه، مساله کفر و تکفیر از دیدگاه اهل سنت و جماعت، کتابخانه منهاج التوحید، مکتبة الموحدین، انتشار دیجیتالی، 1438ق؛

https://menhajtoheed.wordpress.com

  1. مهاجر، ابوحمزه، النبی القائد مبحث فی سرایا النبی وغزواته، تحقیق: بی جا: مکتبةالهمة، الفجر، 1431ق.
  2. org/details/akregoo.alrafiedaa
  3. http://justpaste.it/bttar-tf-rafdh
  4. https://carnegie-mec.org/2016/02/18/ar-pub-62893

 

 

[1]. موسسه المنهاج مقاله ای را در 18 صفحه با عنوان" الشيخ البغدادي علی خطی الإمام محمد بن عبدالوهاب"، منتشر کرد که در آن، شباهت های حکومت وهابی ها در دوره محمد بن عبدالوهاب و حکومت داعش در زمان ابوبکر البغدادی تبیین شده است.

[2]. النبآ، شماره 26، ص15.

[3]. ابن عبدالوهاب، محمد، کشف الشبهات، ص4-3.

[4]. همان، ص5.

[5]. ابن عبدالوهاب، محمد، مفید المستفید، ص4.

[6]. ابن عبدالوهاب، محمد، مسائل الجاهلیة، ص5-3.

[7]. ابوعبدالله سلفی این کتاب را با عنوان مسائل جاهلیت ترجمه کرده و در مکتبةالهمة چاپ شده است.

[8]. قاضی زاده، حسین،«بررسی عوامل توسعه نواقض الاسلام در تفکر مفتیان وهابی، با تاکید بر لجنة الفتاوای عربستان»، سلفی پژوهی، شماره 3، ص46.

[9]. «حمد بن عتیق از علمای وهابی بسیار متشدد بود که فتاوای او در کتاب الدرر السنیه فی الاجوبة النجدیة به وفور یافت می شود»؛ (ابن عتیق، حمد، الدرر السنیة فی الاجوبة النجدیة، ج1، ص551؛ ج3، ص346؛ ج4، ص145و 160).

[10]. ابن عتیق، حمد، سبیل النجاة و الفکاک من موالاة المرتدین و اهل الاشراک.

[11]. ابن عتیق، حمد، سبیل النجاة والفکاک من موالاة المرتدین و الاتراک.

[12]. ابن عبدالوهاب، سلیمان، الدلائل فی حکم موالاة اهل الاشراک و یلیه اوثق عری الایمان.

[13]. علماء نجد، الدرر السنیة فی الاجوبة النجدیة، ج1، ص365؛ ج2، ص314؛ ج3، ص255؛ ج4، ص142.

[14]. ابابطین، عبدالله، الانتصار لحزب الله الموحدین و الرد علی المجادل عن المشرکین، ص3.

[15]. منتشر شده از سوی مکتبةالهمة، رجب 1437ق.

[16]. منتشر شده از سوی مکتبة الهمه، ربیع الثانی 1437ق.

[17]. منتشر شده از سوی مکتبة الهمه، ذی حجه 1436ق.

[18]. منتشر شده از سوی مکتبة الهمه، جمادی الاخر 1437ق.

[19]. النبآ، يا أهل الجزيرة.. حتى ترجعوا إلى دينكم، شماره 166، ص3.

[20]. النبآ، شماره 46، ص8؛ شماره 58، ص16؛ شماره 76، ص8؛ شماره 83، ص8؛ شماره 102، ص10.

[21]. عبدالرحمن بن حسن بن محمد بن عبدالوهاب بن سليمان التميمی، نوه محمد بن عبدالوهاب در سال 1193ق، در درعیه متولد شد و در سال 1285ق، از دنیا رفته است. وی دارای تالیفات متعددی از جمله الإيمان والرد على أهل البدع، مجموعة رسائل وفتاوى، فتح المجيد، شرح كتاب التوحيد، و... می باشد.

[22]. النبأ، أعظم الناس إيماناً(قوم يأتون من بعدكم يجدون صحفاً يؤمنون بها، شماره 27، ص 13.

[23]. ترکی بن علی معروف به ابوهمام اثری است که در سال 1984م، در شهر محرق بحرین متولد شد. وی علوم دینی را نزد عبدالله بن جبرین، ابومحمد مقدسی و عمر حدوشی گذراند. ابوهمام پیش از سال 2007م، به عدن می‌رود و به القاعدۀ عربستان می‌پیوندد. او در سال 2013م، به لیبی مسافرت می‌کند و به زیرشاخۀ داعش در لیبی ملحق می‌شود. او همچنین در سال 2015م، به سوریه می‌رود و در همان سال، مسئولیت شرعی داعش را عهده‌دار و در مجلۀ «النباء» با اسم مستعارِ ابوهمام اثری مشغول به‌کار می‌شود؛ تا اینکه در سال 2017م، در حملۀ نیروهای امریکایی به شهرستان رقه در غرب سوریه کشته می‌شود. از مهم‌ترین آثار او می توان به «شروط و موانع التکفیر» و «مد الأیادی لبیعة البغدادي» اشاره کرد.

[24]. اثری، ابوهمام، تبصیر المحاجج بالفرق بین رجال الدولة الإسلامیة والخوارج، ص6-5.

[25]. داعش، مقرر فی التوحید، ص23 و 6-5.

[26]. توحیدی، عماد الدین، گفتار سهل در عذر به جهل، ص21.

[27]. فجنس هؤلاء المشركين وأمثالهم ممن يعبد الأولياء و الصالحين نحكم بأنهم مشركون و نرى كفرهم اذا قامت عليهم الحجة الرسالية.

[28]. «قبل قيام الحجة: مشركون، يأخذون الاسم قبل قيام الحُجة، بعد قيام الحجة: كافرون، ينزل عليهم حكم الكفر الذي هو العقاب»؛ (توحیدی، عماد الدین، گفتار سهل در عذر به جهل، ص14).

[29]. مجله النبا، شماره 38، ص16.

[30]. «چهار قاعده در شناخت شرک و مشرک به تصویر کشیده شده است»؛ (مجله النبا، شماره 26، ص16).

[31]. ادله بر تکفیر مسلمان صالح، زمانی که برای خداوند شریک قرار داده باشد، یا اینکه با مشرکین بر علیه موحدین باشد، هرچند که شرک هم نورزیده باشد، غیر قابل شمارش می باشد.

[32]. مجله النبا، شماره 38، ص12.

[33]. مجله النبا، رسالة الشيخ محمد بن عبد الوهاب للموحدي، شماره 25، ص16.

[34]. مجله رومیه، شماره 2، ص5.

[35]. مریوانی، ابوعایشه، مساله کفر و تکفیر از دیدگاه اهل سنت و جماعة، ص43.

[36] . https://archive.org/details/mnathlmat_elaannor_alkhair

[37]. «وفيه أن من استغاث بالله أغاثه ومن استعان به أعانه ومن توكل على الله فهو حسبه، ومن صرف شيئاً من ذلك لغير الله ضلّ وأشرك مع الله غيره، يقول الشيخ محمد بن عبدالوهاب: وأنواع العبادة التي أمر الله بها؛ مثل الإسلام والإيمان والإحسان، ومنه الدعاء والخوف والرجاء والتوكل والرغبة والرهبة والخشوع والخشية والإنابة والاستعانة والاستعاذة والاستغاثة والذبح والنذر، وغير ذلك من أنواع العبادة التي أمر الله بها كلها؛ فمن صرف منها شيئاً لغير الله فهو مشرك كافر»؛ (مهاجر، ابوحمزه، النبی القائد، ص271).

[38]. «يقول الشيخ محمد بن عبدالوهاب: الاستغاثة بالمخلوق فيما يقدر عليه لا ننكرها، كما قال تعالى في قصة موسى: )فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِن شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ(، وكما يستغيث الإنسان بأصحابه في الحرب أو غيره في أشياء يقدر عليها المخلوق، ونحن أنكرنا استغاثة العبادة التي يفعلونها عند قبور الأولياء أو في غيبتهم في الأشياء التي لا يقدر عليها إلا الله»؛ (مهاجر، ابوحمزه، النبی القائد، ص272).

[39]. مجله النبا، بیان صادر عن المکتب المرکزی لمتابعة الدواوین الشرعیة، شماره 76، ص8.

[40]. مجله النبا، المتحاكمون إلى الطواغيت، شماره 69، ص13.

[41]. «از نظر داعش دارالکفر دو نوع هست؛ 1. دارالکفر اصلی، از اول دارالکفر بوده و هست؛ 2. دارالکفر غیر اصلی، مناطقی که سابقا دارالاسلام بوده بعدا دارالکفر گردیده است؛ مثل اکثر بلاد اسلامی که امروزه از نظر داعش تبدیل به دارالکفر شده اند»؛ (مجله النبا، سلسلة علمية في بيان مسائل منهجي، شماره 102، ص12).

[42]. مجله النبا، سلسلة علمية في بيان مسائل منهجية، شماره102، ص13.

[43]. همان.

[44]. همان.

[45]. مجله النبا، أقوال أهل العلم في حكم الروافض المرتدين، شماره 26، ص12.

[46]. عبدالله بن عبدالرحمن بن عبدالله بن إبراهيم بن فهد بن حمد بن جبرین(1353-1430ق)، از علمای وهابی در عربستان سعودی و از اعضای هیئت علمای اسلامی و از مفتیان عربستان بود؛ لازم به ذکر هست که ابن جبرین ، معلم ترکی البنعلی بود که مدت زیادی، به  نوعی رهبر داعش به شمار می رفت.

[47] . https://carnegie-mec.org/2016/02/18/ar-pub-62893.

[48]. "أخرجوا الرافضة المشركين من جزيرة محمد"، المكتب الإعلامي لولاية نجد، 29 /5/ 2015؛ https://archive.org/details/akregoo.alrafiedaa نک:http://justpaste.it/bttar-tf-rafdh.

[49]. از علمای وهابیت که در سال 1930م، از دنیا رفته است.

[50] . https://carnegie-mec.org/2016/02/18/ar-pub-62893.

[51]. ابراهیم، فواد، داعش من النجدی ال البغدادی، ص128.

[52]. العقیده للصف الاول الشرعی الفصل الدراسی الاول، ص47.

[53]. السیاسة الشرعیة للصف الاول الشرعی، ص32.

[54]. تعلموا امردینکم، ص1.

[55]. همان، ص8.

[56]. همان ص17.

[57]. همان، ص66.

.[58] همان، ص3.

موارد مرتبط
اسباب افراط گرایی در جهان امروز
خدمت داعش به دین اسلام!!
نبرد البیضاء و مثلث عربستان، داعش و القاعده
ارسال نظر