سلفي‌گري پديده اي چند بعدي
تاریخ انتشار : 1400/7/17

مرحوم دکتر جواد صاحبي که تاريخ دادن وجريان شناس جنبش هاي اسلامي در سده هاي اخير بود، معتقد است که  سلفی گری پديده اي چند بعدی در دنیای اسلام است. وي اظهار داشت که درباره جریان سلفی‌گری شناخت کمتری وجود دارد؛ تناقض‌ها و مطالب بسیار سطحی که حتی بر زبان متفکران ما درباره سلفی‌گری جاری می‌شود نشان از آن دارد که این جریان مورد تجزیه و تحلیل دقیق قرار نگرفته است.

به گفته وي سلفی‌گری به معنای کسانی است که ظاهر نصوص دینی را حجت می‌دانند، هیچ گونه تأویلی را برنمی‌تابند و سیره سلف صالح را ملاک عمل خود قرار می‌دهند؛ مراد از سلف صالح، پیامبر، خلفای راشدین و صحابه پیامبر(وپيروان آنان) تا قرن سوم اند که البته تعارض‌ها و تناقضات فراوانی در سیره آنها وجود دارد.

 گرچه سلفی‌گری از احمد حنبل آغاز می‌شود اما از سلفیه احمد حنبل تا ابن‌تیمیه آنقدر تفاوت است که قابل مقایسه نیست؛ احمد حنبل به ظاهر نصوص تأکید داشت و تمام تلاشش را بر این گذاشت که روایات پیامبر و اصحاب را جمع‌آوری کند و به ویژه روایاتی که درباره اهل بیت (ع) رسیده بود، اما ابن‌تیمیه سلفی‌گری را در مقابل تشیع قرار داد.

این استاد حوزه و دانشگاه معتقد بود که وهابیت در عربستان که در آموزه‌های محمدبن عبدالوهاب محصور بوده است، جمود بر ظواهر و نصوص می‌کند، تأویل و عرفان را نمی پذیرد و علومی که در نصوص دینی در قرآن و سنت پیشینه نداشته بدعت می‌داند. شاه ولی‌الله برخلاف محمدبن عبدالوهاب تأویل و عرفان را می‌پذیرد، نظام سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را برای نخستین بار پایه گذاری می‌کند اما او نيز در مخالفت با تشیع با سلفیه ابن تیمیه و وهابیت اشتراک پیدا می کند و در ادامه متفکر دیگری با نام ابوالاعلی مودودی، تبیین جدیدی را از سلفی گری ارائه می دهد.

جنبش اصلاح فکر دینی و تغییرات جدید

تحليل جواد صاحبی آن بود که ابوالاعلی مودودی برای همه مذاهب اسلامی احترام قائل بود. او پا را فراتر گذاشت و تفسیر جدیدی از توحید ارائه کرد و گفت «سلفی‌ها(منظور وهابي ها است) به توحید الوهی تأکید می کنند، اینکه خدا خالق هستی جهان است و عبادت برای او مطلوب است و هرکس غیر از این رفتار کند مشرک است، تعریف جامعی از توحید ندانست بلکه بر توحید ربوبی خداوند تأکید کرد.

این پژوهشگر حوزوی از شرک، کفر، تبعیض نژاد، اختلاف طبقاتی، دزدی، خشونت و خونریزی، فساد و فحشا به عنوان مشخصات جاهلیت نام برد و گفت: هر جامعه‌ای که این پدیده ها در آن مشاهده می شود، جاهلی است اگرچه نامش جامعه اسلامی و مردم آن مسلمان باشند؛ بنابراین باید حرکت به سوی تشکیل یک جامعه توحیدی آغاز شود.

وی با بیان اینکه ابوالاعلی مودودی تفسیر جدیدی را درباره سلف صالح ارائه کرد که به اندیشه او نوسلفی‌گری گفته می‌شود، افزود: در اندیشه مودودی، مذاهب اسلامی به ویژه شیعه بر خلاف گفته عبدالوهاب، باطل نیستند، اما محدود و محصور می شوند چراکه نوسلفی ها (تنها)برای خود حق اجتهاد قائل هستند.

(برگرفته از بيانات مرحوم جواد صاحبي درنشست تخصصی "جریان‌شناسی حرکت‌های انقلابی و اصلاحی معاصر در جهان اسلام و آینده بیداری اسلامی" منتشر شده در وبلاگ رسمي مرحوم صاحبي)

موارد مرتبط
ارسال نظر