العقل التکفيري قراءة في المنهج الاقصائي
تکفير معضل بزرگي در جهان اسلام به حساب مي آيد و جامعه اسلامي امروزه بيشترين رنج را از آن مي برد. اين کتاب دنبال ارائه راه حلي براي اين چالش است. نويسنده کتاب از فارغ التحصيلان حوزه علميه قم و دکتراي فلسفه و الاهيات از دانشگاه اسلامي لندن است. و هم اکنون در لبنان در مؤسسه شرعي استاد فقه و اصول سطوح عالي است.
تاریخ انتشار : 1399/8/20
بازدید : 25
سال نشر : 0
تعداد جلد : 0
صفحات : 430

 

پرسشهايي که در اين کتاب مورد توجه قرار گرفته بدين صورت است که آيا لازمه تفکر اسلامی، تکفير ديگران است؟ چه نوع اصولي در اسلام براي خروج از دين در نظر گرفته شده و چه کسي حق تکفير دارد؟ آيا مي توان هر کسي که در دايره اسلام داخل نشده را کافر دانست. و آيا هر کافري در آتش است؟ و آيا هر کسي که مسلمان نيست خونش حلال است؟

تکفير در کجا ريشه دارد و نشانه هاي تکفيريان چيست؟ شاخص هاي خطاب تکفيري چيست؟ و سر انجام چه راه حلي براي برون رفت از معضل تکفير مي توان ارائه داد؟

 نويسنده پس از بيان تاريخچه تکفير در جهان اسلام و ريشه هاي خوارج گرايانه آن، از نظر روشي، اسلام را در چار چوب اقرار به شهادتين مي بيند و مسئله لزوم اقرار به ضروريات دين را فرع بر آن مي شمارد و براي آن موضوعيت قائل نيست. وي معتقد است که ميان اسلام و کفر راه ميانه نيز وجود دارد، و کسي بدون اینکه عناد و لجاجت به خرج دهد، اگر اسلام نياورد او را نمي توان به عنوان کافر اصطلاحي بر شمرد. او همچنين تمامي کافران غير ذمي را حربي نمي شمارد، بلکه ميان کفار معاند و غير آنان فرق قائل شده است.

نويسنده، تکفيريان را از منظر فردي و روشي مورد چالش قرار داده است. از نظر وي تکفير با علل و اسباب گوناگوني وابسته است که برخي به روش تفکر و برخي به شخصيت هاي فکري مربوط مي شود. از منظر روشي تکفير محصول سطحي نگري، افراط گرايي، تقدس گرايي در تلقي ميراث تاريخي و عدم وجود رويکرد انتقادي و بدفهمي هاي ناشي از جزء نگري نصوص مي باشد. از نظر شخصيتي، تکفيريان دچار تعصب و تحجر و غرور شده و مفهوم عبادت را در افعال ظاهري خلاصه کردند و از عمق روحي و توسعه مفهومي عبادت تهي اش کردند. همچنين غرق در فرهنگ تعبدي شدند و نتوانستند رويکرد انتقادي را براي خود جا بيندازند.

نويسنده علاوه بر آن به روش ها و نحوه تکفير نيز مي پردازد. نويسنده معتقد است که علاوه بر تکفير صريح،  بدعت گزار و گمراه شمردن ديگر مسلمانان و سب و لعن آنان نيز از روشهاي تکفيري است که براي نزاعات داخلي مسلمانان و طرد هم ديگر به کار مي رود. نويسنده راه هاي برون رفت از اين وضعيت را نيز در کتاب خود متذکر شده است.

نويسنده تاکيد مي کند که از به ياد آوردن نزاع هاي تاريخي تا جايي‌که امکان دارد کاسته شود و ميان امور قدسي و غير قدسي فرق گذاشته شود. اختلافات سياسي اغلب گذرا و زماني بوده و نبايد دايمي تلقي شود.  همچنين براي مواجهه با تکفير نبايد از ابزار تکفير و تشدد و افراط استفاده شود، بلکه بايستي از درون با اسباب تکفير مبارزه شود و  فرهنگ تسامح و پذيرفتن اختلافات نهادينه شود.

در مجموع اين کتاب محتواي ارزشمندي را در نقد تکفير فراهم آورده و نکات قوت بسياري دارد، از جمله متن عربي روان، استفاده از منابع متنوع و متعدد و داراي چارچوبي منطقي و منظم. علي رغم آنها  نص محور بوده و  جنبه تحليلي در آن کم رنگ است.

مرتبطات
افراط گرایی
كيف يفكر الجهاديون..الأيديولوجية والدعاية
بوکو حرام؛ از دعوت مسالمت‌آمیز تا جهاد مسلحانه
داعش؛ خاورمیانه در آتش جهادگرایان
بربریت مدرن: تاملی بر اکنون و آینده داعش