استاد دانشگاه: خشونت محصول واقعیت و اندیشه است
دکتر کمال حبیب ، استاد دانشگاه مصر ، کارشناس علوم سیاسی و تروریسم ، در سری مقالات پژوهشی خود که به طور متوالی منتشر شده ، نگاهی انتقادی به ده کتاب مرجع اهل سنت داشته است.
تاریخ انتشار : 1399/7/15

حبیب در مصاحبه ای با "عربی 21" گفت: من پیرو بینش تفسیری بودم که می گوید واقعیت ها ، سیاست ها ، زندان ها و ظلم ها  مسئول تولید خشونت هستند. ایمن الظواهری پیش از آنکه بخواهد گروه تروریستی خود را تأسیس کند وارد زندان شده بود ، اما تفکراتی در ذهن داشت که او را وادار به انجام چنین کاری کرد.

وی خاطرنشان کرد که نویسندگان ده کتابی که  مطالعه و انتقاد کرده یک دال مرکزی دارند و آن  " بازگرداندن و احیای دین با جعل مبانی دینی از طریق اجتهاد" است.

 حبیب ارزش اتهاماتی را که  علیه مخالفان عقیدتی و فقهی گروه های جهادی به منتقدان وارد می شود را بی ارزش دانست،  زیرا آنها تحت فشارهای امنیتی و زندان ها ، می باشند. او افزود هر چند که گروه های تروریستی شایسته پاسخگویی نیستند اما تفکرات انتقادی امری ضروری است. 

او خاطرنشان کرد، ده سال در زندان بود و اولین کسی بود که نقدهای فکری درباره بحران افراطی گری و ضرورت ایجاد نظریه سیاسی جدیدی برای جنبش اسلامی( یا همان گروه های تروریستی) ارائه داد و کتاب مهمی با عنوان (الحرکه الإسلامية من المواجهه الی المراجعه ) و کتاب دیگری با عنوان (تحولات الحرکه الإسلامية و الاستراتیجیه الأمريكية ) نگاشت.

وی در هدف خود  از انتشار قرائتهای انتقادی گفت: "ما این كتابها را تقدس زدایی می کنیم و با ساختارشکنی سعی می کنیم ثابت کنیم که این كتاب یک نوشته معمولی پر خطاست.

 در هنگام برخورد با این كتابها هشدار و  آگاهی می دهیم تا خوانندگان خود را به مناطق دور از دسترس نرسانند .

 حبیب تأیید کرد که خلاصه آنچه او از طریق این قرائتهای انتقادی جستجو می کند ، افق "فقه جدید ، نویسندگان جدید و ایده های جدید ، هزار برابر بیشتر از آنچه اکنون می بینیم ، است و در آن زمان همه ایده ها در اندازه طبیعی و وزن معمول خود بدون جهل و نزاعی با جهان قرار می گیرند.این همان چیزی است که ما به دنبال آن هستیم. "

قسمت اول  مصاحبه است:

 س- آیا ده کتابی را که به عنوان کتاب مرجع بررسی و نقد کردید را ، به یاد می آورید؟

این ده کتاب عبارتند از: ؟

1 ـ المصطلحات الأربعة في القرآن لأبو الأعلى المودودي، 2 ـ معالم في الطريق لسيد قطب، 3 ـ رسالة الإيمان لصالح سرية، 4 ـ رفع الالتباس عن ملة من جعله الله إماما للناس لجهيمان العتيبي، 5 ـ الفريضة الغائبة لمحمد عبد السلام فرج، 6 ـ الدفاع عن أراضي المسلمين أهم فروض الأعيان لعبد الله عزام، 7 ـ الجامع في طلب العلم لسيد إمام شريف، 8 ـ مسائل في فقه الجهاد.. وله اسم آخر فقه الدماء لعبد الرحمن العلي وكنيته أبو عبد الله المهاجر، 9 ـ إدارة التوحش لأبي بكر الناجي، الذي يرجح أنه محمد خليل الحكايمه، 10 ـ كتاب الدار والديار لحلمي هاشم.

 س - در بررسی انتقادی و ساختارشکنانه خود از ده کتابی که برای مطالعه و بررسی انتخاب کرده اید .. با توجه به خوانش شما ، ایده های اصلی در بین آن کتاب ها چیست؟

  پاسخ: ما با پدیده ای رو به رشد مواجه هستیم که به نظر می رسد راهی است که با قضاوت مودودی آغاز شد ، سپس شروع به افراط گرایی ، خشونت ، وحشیگری و خونریزی کرد تا اینکه با داعش به پایان رسید ، این امر مرا بسیار ترساند ، بنابراین من به مطالعات ، بررسی ها ، تجزیه و تحلیل تفکرات آن پرداختم و درباره مبانی فکری موجود هشدار دادم.

دو ایده اصلی در این کتابها وجود دارد . اول اینکه آنها با هدایت عناصر جاهل وتکفیر ، امت را به عنوان یک موضوع فقهی جدید قرار دادند ، آنها با مبانی که انتخاب کردند اکثر مسلمانان را سست عنصر و بی اعتقاد دانستند؛ علی رغم اینکه مسلمانان به توحید و نبوت و معاد اعتقاد دارند، روزه می گیرند ، نماز می خوانند ، زیارت می کنند ، حج می گذارند ، قرآن می خوانند ، خدا و رسولش را دوست دارند و اکثر زنانشان محجبه هستند. نویسندگان این کتب تلاش می کنند تا با امت اسلامی مقابله کنند ، و آنها را مشمول احکام کفار و جاهلان قرار دهند.

 ایده دوم این است که سیستم دین را مطابق فهم نویسندگان این کتابها با تنظیم نظریات اصلی  بر نظام دین ،  بازخوانی مجدد کنند. المودودی با حاکمیت سیاسی شروع کرد و کسانی را که به آن اعتقاد نداشتند را کافر دانست.

سپس سید قطب مفهوم حاکمیت سیاسی را به مفهوم جاهلیت توسعه داد ، که  بیش از شصت بار در کتاب  "المعالم " خود، تکرار کرد ، سپس "صالح سریه" به ارتداد جمعی از مسلمانان فتوا داد. سپس وارد  افغانستان شد ، با افکار خود در خشونت ، خونریزی و وحشی گری آنجا سهیم شد، عموم مسلمانان را به دلیل زندگی در دارالکفر تکفیر کرد.

 به نظر من ، نویسندگان این کتاب ها ، بدون استثنا ، شخصیت های مضطربی هستند، آنها احساس می کنند بار سنگین به نام بازگشت به سلفی گری و دوره ی پیامبر بر دوش آنهاست. آنها تصور می کنند بالاتر از مردم عادی می باشند و افکار و تألیفات آنها راه نجات بشریت است. از این رو سید قطب به دنبال تاسیس اخوان المسلمین و زرقاوی به دنبال برخورد های ریشه ای با امت مسلمان و شیعیان رفت.

 س: آیا ایده های بنیانگذار افراطی گری از نظر محتوایی مشابه هستند یا تفاوت هایی بین آنها وجود دارد؟

به نظر افراطی گری موجود محصول تفکرات المودودی و سید قطب  است ، و البته آنها از توسعه ی خشونت ها آگاهی نداشتند و ایده های خود را به عنوان زمینه ای فکری برای پدیده خشونت مطرح کردند، اما آیندگان به مبانی آنها عمل کردند.

مثلا شکری مصطفی و صالح سریه تحت تأثیر آنها قرار گرفتند.

در واقع خطرناکترین چیزی که آنها ارائه دادند این بود که دین را به  ایدئولوژی خشونت تبدیل کنند.

این ایدئولوژی ها قداست دین را از آن سلب کرد و مولود افکار سید قطب و المودودی و ابن تیمیه بود، آنها با دین مردم بازی کردند و سلفی جهادی را راه انداختند.

سید  قطب و المودودی بودند که  برای رسیدن به قدرت و استقرار دولت اسلامی به عنوان آرمانشهر مطرح کردند.

ما در مقابل افکار به هم پیوسته ای هستیم که از حاکمیت و جاهلیت به تولی و تبری و تکفیر علنی رسیدند.

 مانند سید قطب ، به عنوان مثال طوایف مخالف خود را تکفیر می کرد.

س: از طریق مطالعه و بررسی ده کتاب ذکر شده ، برجسته ترین  افکاری که متأخر از کتاب قبلی نقل کرده است ، _مانند سید قطب از المودودی ، به عنوان مثال ، و صاحبان کتاب های بعدی از سید قطب_ کدامند؟ 

سید قطب حاکمیت را از مودودی گرفت و آن را به جاهلیت توسعه داد ، سپس صالح لیستی از ارتداد جمعی امت را تهیه کرد ، سپس محمد عبدالسلام تفکر فرقه ممتنع را، با الهام از ابن تیمیه در فتاوای خود توسعه داد. ، سپس کتاب "الجامع في طلب العلم الشریف" طایفه خاصی را تکفیر کرد. این کتاب، کتابی در زمینه استراتژی است و نه اعتقادی.  شبیه کتاب ماکیاولی است که سعی در از بین بردن و تضعیف ساختارهای جوامع و علل اتحاد و انسجام آنها داشت تا بتواند مدیریت توحش را در بین آنها ایجاد کند ، همانطور که در رقه ، موصل ، آفریقا و سومالی اتفاق افتاد.

 پرسش - معیارهای خاص در نظر گرفتن یک تفکر به عنوان بنیانگذار افراطی گری چیست؟ آیا پایبندی شما به این اصول باعث شده است که این افکار را تحت آن اصول قرار دهید؟

  - علاوه بر آنچه در مورد اجتهاد در برابر امت و نه برای امت ذکر کردم ،  بزرگان ما مانند؛ ابوحنیفه ، مالک ، شافعی و احمد، مخالف حذف مردم از دین و تحریم مسلمانان ، بودند و  از عزت ملت در برابر تجاوز توسط  جاهلان یا افراط گرایی محافظت می کردند.

امت اسلامی نزد من عزیزتر و مهمتر از همه نویسندگان این ده کتاب و دیگران است ، این کتاب محافظان دین هستند و  پلی می باشند که اسلام  به دست ما برسد ، نسل های جدیدی به آثار گذشتگان نیاز دارند، اما در نهایت این مردم هستند که دین را می پذیرند.

 مسئله اعتقاد ، گسترش آن و اغراق در اندازه آن و اهمیت دادن به آن یک فاجعه بزرگ است ، زیرا آموزه ای که ما آن را در جهان اهل سنت و جامعه مشاهده می کنیم و افکار آنها کتابچه های کوچکی است که به چند صفحه نمی رسد. آنها این اصول را برای اسلام و مسلمانان و کسانی که با آنها در میان علما مخالف بودند ، مانند حنبلی های بغداد در نظر گرفتند و آنها را معیار دنیای اسلام قرار دادند.

مرتبطات
نچیروان بارزانی : برای کُردها ثابت شد سیاست استقلال‌خواهی در حال حاضر قابل تحقق نیست
محبت بین امیرالمؤمنین (ع) و پیامبر(ص) از نگاه منابع اهل سنت
ماموستا عبدالعزیز سلیمی : فرقه گرایی و قوم گرایی متعصبانه دنیای اسلام را گرفتار کرده است
مصاحبه تکبر آمیز و ضد ایرانی الجبیر با شبکه سی ان بی سی
روشنفکری دینی یعنی بازیافتن/معنای سلفی گری چیست؟
ارسال نظر