تشکیلات «حرّاس الدین»؛ سایه القاعده در جنگ سوریه
«ابومحمد الجولانی» سرکرده «جبهةالنصرة» در اواخر ژوئیه 2016 از قطع ارتباط میان این جبهه و سازمان مرکزی القاعده خبر داد و گفت: تشکیلات جدیدی که در آن زمان با عنوان «جبهة فتح الشام» تأسیس کرد، با هیچ یک از طرف های خارجی ارتباطی ندارد.
تاریخ انتشار : 1398/8/21
منبع : ترجمه اختصاصی دبیرخانه کنگره

تصمیم به اين قطع ارتباط که تصمیم‌گيری دیگری مبنی بر تشکیل «هیئت تحریر الشام/ آزادسازی شام» در ژانویه 2017 را به دنبال داشت، به بحران داخلی در این تشکیلات جدید و مستقل از القاعده انجامید و تعدادی از سرکردگان حامی این تشکیلات را به جدایی از آن و برنامه ریزی برای تأسیس تشکیلاتی جدید و هم پیمان با «ایمن الظواهری» واداشت.
جولانی در اواخر نوامبر 2017 کوشید تا کوشش نیروهای الظواهری در سوریه را خنثی کند؛ لذا «سامی العریدی»، «فاروق السوری»، «بلال خریسات»، «ابوالقاسم الأردنی» و دیگر سرکردگان حامی القاعده بازداشت شدند؛ اما هیئت تحریرالشام چند هفته بعد، آنان را آزاد کرد تا کوشش برای تأسیس شاخه جدید القاعده از میان آوارهای جنگ سوریه همچنان ادامه یابد.


از «انصار» تا «حرّاس»
گروه حامی الظواهری در سوریه، در اکتبر 2017 از تأسیس تشکیلات «انصار الفرقان» خبر داد و در بیانیه‌‌ای، این تشکیلات را محلی برای گرد‌ آمدن مهاجران و انصار خواند؛ یعنی نیروهایی که در نخستین حوادث «شام» از زمان تأسیس جبهةالنصرة در سال 2012 مشارکت داشتند.
اما انصارالفرقان دست به هیچ عملیات تروریستی ای نزد و فعالیت آن تا اوایل سال 2018 راکد ماند. در فوریه همان سال، تشکیلات «حرّاس الدین/ پاسداران دین» به عنوان شاخه جدید القاعده برای نخستین بار اعلام موجودیت کرد.
به دنبال انتشار بیانیه تأسیس حرّاس الدین که در آن، گروه های سوری خواستار توقف درگیری میان خود و اتحاد در قالب تشکیلاتی جدید شدند، 16 گروه مسلح از پیوستن به این تشکیلات خبر دادند که برجسته ترین آن‌ها عبارتند از: «جیش الملاحم»، «جیش الساحل»، «جیش البادیة»، «سرایا الغرباء/ هسته های غرباء»، «کتائب جندالشام/ گردان های جندالشام» و «قوات النخبة/ نیروهای زبده».


جنبش «أمل القاعده»
پس از تأسیس تشکیلات حرّاس‌‌الدین، شماری از تروریست های سابق که در نبرد افغانستان با شوروی، در کنار القاعده حضور داشتند، پا به عرصه نهادند. بيشتر سرکردگان تشکیلات حراس‌‌الدین با «اسامه  بن‌‌‌لادن» مؤسس القاعده و «محمد صلاح الدین زیدان» معروف به «سیف-العدل» رئیس کمیته نظامی این تشکیلات و مرد شماره دو آن در ارتباط بودند.
از برجسته ترین سرکردگان حرّاس الدین می توان به «سمیر عبداللطیف حجازی» معروف به «ابوهمام الشامی» سرکرده شماره یک این تشکیلات اشاره کرد. وی در دهه 90 قرن گذشته، یکی از دوستان «سیف العدل» در افغانستان بود و در آن زمان با اسامه بن لادن بیعت کرد. او در پادگان «فاروق» که القاعده آن را تأسیس کرده بود، به عنوان مربی نظامی به فعالیت پرداخت. وی در نبرد علیه نیروهای آمریکایی در عراق و آموزش مبارزان شاخه «القاعده در بلاد الرافدین/عراق» ميان سال های 2003 تا 2005 مشارکت داشت. او از سال 2009 تا 2013 در لبنان زندانی بود؛ سپس آزاد شد و در سال 2013 به سوریه بازگشت و فرماندهی کل نظامی جبهة‌‌النصرة را بر عهده گرفت. پس از تصمیم قطع ارتباط با جولانی در سال 2016 از آن جدا شد.
ایمن الظواهری سرکرده کنونی القاعده به دلیل اختلافات داخلی در داخل حرّاس الدین، تصمیم گرفت تا «خالد العاروری» معروف به «ابوالقسام الأردنی» را جایگزین «فاروق السوری» کند. وی یکی از سرکردگان سابق القاعده است که در جنگ افغانستان عليه اشغالگری اتحاد جماهیر شوروی در این کشور مشارکت داشتند. از سوی دیگر، با همکاری «ابومصعب الزرقاوی»، جماعت عراقی «توحید و جهاد» را تأسیس کردند. در سال 2004 به تشکیلات القاعده در عراق، معروف به «قاعدة الرافدین» پیوست. سپس در سال 2011 عازم سوریه شد و با همکاری دیگر سرکردگان القاعده و داعش، تشکیلات جبهة‌‌النصرة را تأسیس کردند.
به گزارش مجله «فارین پالیسی»، ایمن الظواهری، ابوالقسام الأردنی را به عنوان جانشین خود و عضو شورای مشورتی تشکیلات القاعده برگزید. «ابوخلاد المهندس» معروف به «صهیب» یکی از برجسته ترین سرکردگان حرّاس الدین، ماه گذشته در انفجار خودروی حامل وی کشته شد. او یکی از تروریست هایی بود که در نبرد افغانستان مشارکت داشت و داماد «سیف العدل» مردم شماره دو القاعده بود.


ارتشی متشکل از تروریست ها
تشکیلات حرّاس الدین آمار واقعی اعضای خود را فاش نمی کند؛ هرچند که در بسیاری از عملیات‌‌‌های تروریستی در حوزه استان ادلب سوریه مشارکت داشت.
حرّاس الدین در اکتبر 2017، از راه اندازی اتاق عملیات «و حَرّض المؤمنین/ مؤمنان را به جنگ با دشمن تشویق کن» خبر داد. این اتاق در بیانیه ای که پیش از این در کانال تلگرامی خود منتشر کرده بود، یادآور شد که در چند ماه پس از تأسیس خود، بیش از 200 عملیات تروریستی علیه نیروهای ارتش ملی سوریه انجام داده است.
«چَتِم هاوس» مؤسسه سلطنتی امور خارجه انگلیس، تعداد کل نیروهای حرّاس الدین را حدود 2000 تروریست برآورد می  کند. بیشتر این افراد را مهاجرین تشکیل می دهند؛ یعنی خارجی هایی که برای مشارکت در نبرد به سوریه رفتند. اما دید بان حقوق بشر سوریه، تعداد مبارزان این تشکیلات را 1800 مبارز برآورد می کند.


نمونه کوچکی از داعش
هرچند که تشکیلات القاعده و شاخه سوری آن يعنی حرّاس الدین، تشکیلات داعش را «خوارج» می داند، اما شاخه سوری القاعده برای ورود به شمال سوریه یعنی استان ادلب، تاکتیک داعش را پیاده کرد.
پژوهش «هارون زیلین» پژوهشگر امور جنبش های جهادی که «مؤسسه مطالعات خاور نزدیک» در واشنگتن آن را منتشر کرد، تشکیلات حرّاس الدین، مؤسسه ای دینی موسوم به مرکز «دعاة التوحید الدعوی/ مبلّغان توحید دینی» را ایجاد کرد تا ایدئولوژی خود را در شمال سوریه ترویج کند. این مرکز زیر نظر «ابواسامه الشوکانی» اداره می شود و اين افراد با آن همکاری دارند: «ابوهریره الشامی»، «ابوالبراء المهاجر» تونسی تبار، «ابوعدنان الشامی»، «ابومحمد الشامی»، «قسورة الشامی» و «ابوعبدالرحمن المکی».
فعالیت های این مرکز بر اين امور متمرکز است: خطبه های نماز جمعه؛ برگزاری کلاس برای جوانان؛ انجمن های دینی عمومی؛ سفرهای تبلیغی؛ دروس فرهنگی؛ بازدید از بیمارستان ها؛ توزیع بروشورهای ایدئولوژی در ایست بازرسی ها و نصب تابلوهایی که ایدئولوژی یا فعالیت های آنان را تبلیغ می کند.
اين مرکز در «سهل الروج»، مدرسه ای تابستانی برای کودکان 5 تا 10 ساله افتتاح کرد و در آن، خدمات حمل‌‌ونقل رایگان، آموزش زبان عربی و انگلیسی، علوم دینی (قرآن، حدیث، دین) و فعالیت‌‌‌های ورزشی ارائه می دهد.
این پژوهش اشاره می کند که تشکیلات حرّاس الدین از منابع الکترونیک برای ترویج حدود 100 فعالیت مشابه در 14 شهر و روستای مختلف در ادلب استفاده می کند.
حرّاس الدین پیش از این، «هیئت امر به معروف و نهی از منکر» را ایجاد کرد. همچنین اعضای این هیئت، گشت «حسبه» را برای اين منظور تشکيل دادند و لباس های دینی را در میان دانش آموزان دختر توزیع می کنند. داعش نیز در زمان سیطره بر شهرها و روستاهای سوریه و عراق، همین برنامه‌ را پياده می‌کردند.


تهدید روزافزون
نیروهای هوایی وابسته به عملیات «العزم الصلب/ اراده آهنین» یعنی ائتلاف بین المللی مقابله با داعش در هفته های گذشته، پایگاه وابسته به حرّاس الدین را چندین بار هدف حملات هوایی قرار داد. مهم ترین این حملات در 31 آگوست 2019 رخ داد که به مرگ 40 تن از سرکردگان حرّاس‌‌الدین انجاميد. ژنرال «ایرل براون» مسئول عملیات های رسانه ای در فرماندهی مرکزی آمریکا می‌گويد: سرکردگان حرّاس الدین که هدف قرار گرفتند، برای حملاتی برنامه ریزی می کردند که شهروندان آمریکایی و اروپایی را تهدید می کرد.
گزارش روزنامه آمریکایی «نیویورک‌‌‌تایمز» حاکی از آن است که مسئولان آمریکایی مبارزه با تروریسم، در مورد شاخه سوری تشکيلات القاعده، نگرانی فزاینده ای دارند و تأکید می‌کنند که این شاخه با استفاده از وضعیت امنیتی بی ثبات در شمال‌‌غرب سوریه، برای انجام حملاتی علیه غرب برنامه ریزی می کند.
«دان کوتس» مدیر اطلاعات ملی آمریکا در شهادت قبلی خود در مقابل اعضای کنگره گفت: اروپا همچنان هدف گلوله های تروریست هاست و احتمال قوی می رود که عناصری از دو تشکیلات القاعده در سوریه و داعش، به هدایت و هماهنگی حملات علیه کشورهای غربی ادامه دهند.
وزارت امور خارجه آمریکا در 13 سپتامبر 2019 اعلام کرد که تروریستی خواندن تشکیلات حرّاس‌‌الدین، شاخه القاعده در سوریه، یک سال و نیم پس از تشکیل آن صورت گرفت.
برنامه  «پاداش برای عدالت»، وابسته به وزارت امور خارجه آمریکا، جایزه ای 15 میلیون دلاری برای دستیابی به اطلاعاتی از سه سرکرده حرّاس‌‌‌الدین تعیین کرده است که عبارتند از: «فاروق السوری»، «سامی العریدی» معروف به «ابومحمود الشامی» یکی از برجسته ترین مسئولان شرعی این تشکیلات و «ابوعبدالکریم المصری» عضو شورای مشورتی تشکیلات و میانجی بین آن و هیئت تحریرالشام.


خطر نزدیک و تنش احتمالی
«هارون زیلین» پژوهشگر امور گروه های جهادی و مؤسس وب‌سايت Jihadology.net بر این باور است که هر لحظه ممکن است میان تشکیلات حراس‌‌الدین و هیئت تحریرالشام (بزرگ ترین گروه مسلح در استان ادلب) تنش رخ دهد.
وی می‌افزايد: تنش میان این تشکیلات و هیئت، در واقع تنش بر سر منافع است و هیئت مانع گسترش تشکیلات حرّاس الدین خواهد شد تا بتواند پایگاه های ویژه قدرت خود را حفظ کند.
زيلين بر لزوم کنترل مداوم تشکیلات حرّاس الدین و ادامه حملات هوایی علیه آن تأکید کرد، تا آنها را از برنامه ریزی و کشاندن حملات تروریستی به ایالات متحده و اروپا بازدارد.

مرتبطات
نگاهی کوتاه به فراز و فرود القاعده مغرب اسلامی در دوره عبدالمالک دروکدل
سراج الدین زریقات
«ابومصعب عبدالودود» سازنده مواد منفجره، سرکرده «القاعده در مغرب عربی»
«ابوعیاض التونسی» روباه «القاعده»
«ابوعبیدة کنصفرة» از سربازی ارتش سوریه تا فرماندهی در گروه تروریستی«تحریرالشام»
ارسال نظر