داعش در نیجر-2: اوج گیری داعش در شمال تیلابری
رهبران داعش با بهره گیری از منطقه مرزی بین مالی و نیجر به عنوان میدانی مهم برای یارگیری مبارزان، مهارت بالایی در بسیج جوامع محلی به دست آورده اند. صحراوی در ابتدا میان فولانی هایی نفوذ کرد که دامداران آنها در دهه های اخیر از جنوب با تجاوز کشاورزان به مراتعشان و از شمال با رقابت فزاینده به عشایر طوارق و دائوشاک مواجه بودند . در سال 2012 هنگامی که جنبش ملی ازواد جوانان مبارز طوارق و دائوشاک را مسلح کرد و ائتلافی از گروه های جهادیست کنترل منطقه گائو در مالی را به دست گرفت برخی از مبارزان فولانی برای جذب حمایت به کمپ جهادیست ها پیوسته و به Mujao («جماعه توحید و الجهاد فی غرب افریقیا») متمایل شدند . صحراوی به عنوان یکی از فرماندهان این حرکت نقش پررنگی در استقبال از مبارزان فولانی شمال تیلابری که بسیاری از آنها به یُمن سالها منازعات قومی زندگی با سلاح را به خوبی آموخته بودند.
تاریخ انتشار : 1399/7/24
منبع : ترجمه اختصاصی دبیرخانه کنگره

ترجمه سعید غلامزاده

اتحاد داعش با جوامع فولانی برای بقا و پیشرفت کار صحراوی به عنوان یک رهبری جهادیست بسیار ارزشمند بود. هنگامی که مداخله نظامی فرانسه در سال 2013 به منظور اخراج جهادیست ها از شهرهای بزرگ شمال مالی ستیزه جویان را پراکنده کرد صحراوی نیز مجبور به زندگی مخفیانه شد[1]. مبارزان فولانی و نیز دیگر عشایر فرار وی به سمت مناطق مرزی بین مالی و نیجر را تسهیل کردند جایی که او نفوذ خود در جوامع محلی را تقویت کرد[2].

گروه Mujao به منظور جلب اعتماد مرد در برقراری نظم عمومی و برگرداندن عدالت محلی، کانال های را ایجاد کرد تا مردم بتوانند جرائم را با این گروه در میان بگذارند. بنابراین برخی از جوامع محلی کم کم به جهادیست ها نه فقط به عنوان حامی بلکه به چشم کسانی که بالقوه مشروعیت رهبری منطقه آنها را دارند ( یا حداقل کسانی که بیش از اشرار دولتی مشروعیت دارند) نگاه می کردند[3].  صحراوی بعد از استقرار در منطقه بیعت خود با دولت اسلامی عراق و شام(داعش) را اعلام و گروهی که با نام دولت اسلامی در صحرای بزرگ خوانده می شد را تأسیس نمود و خود رهبری آن را به عهده گرفت[4].

فرماندهان این شاخه داعش با بهره گیری از عدم حضور دولت مالی در امتداد مرزها، تسلط خود بر منطقه وسیع مرزی میان مالی و نیجر را توسعه داده و با افزایش تعداد مبارزان خود توانسته اند در مناطقی نفوذ کند که جماعت القاعده ای «نصرت الاسلام و المسلمین»نیز در آنجا شبکه های خود را گسترش داده است. البته تا کنون در این مناطق نزاعی میان آنها شکل نگرفته است[5].  داعش به نفوذ میان فولانی قناعت نکرده است و با تهدید و نیز ارائه خدماتی چون حمایت در مقابل شبیخون ها و سرقت دام ها با گروه های طوارق، دائوشک و جِرمه نیز پیمان هایی را منعقد کرده است[6].

شاخه داعش به فرماندهی صحراوی با وجود اینکه فقط یکی از گروه های جهادیست در منطقه مرزی است عملا توانسته است کنترل همه مناطق را در اختیار بگیرد. از نظر تاکتیکی موقعیت این گروه در منطقه مرزی مزایای قابل توجهی به هنگام درگیری ها به آن بخشیده است. به گونه ای که با یک فراخوان ناگهان دهها مبارز موتور سوار برای حمله به یک هدف از زمین می جوشند و بعد از حمله سریع غیب می شوند. این تاکتیک تاثیر حملات غافلگیرانه داعش را به حداکثر می رساند و پاسخ متقابل نیروهای دولتی و همپیمانان بین المللی آنها که از هدف قرار دادن جنگجویان داعش در حملات هوایی عاجز هستند را نیز غیر ممکن می کند.

گرچه داعش در دیگر مناطق با جنایاتش علیه مسلمانان غیر تندرو و غیر مسلمانان شناخته می شود، لکن شاخه ساحلی داعش اساسا رویکردی را در پیش گرفته است که به دنبال کسب اعتماد و جلب همکاری جمعیت اهل سنت شمال تیلابری است[7]. این گروه کسانی که با دولت همکاری می کنند خصوصا رهبران محلی را می کشد لکن در شمال تیلابری بطور کلی از حمله علیه شهروندان  در مقیاس بزرگ خودداری می کند.[8]

همچنین مردم محلی غالبا داعش را به عنوان یک مرجع ذی صلاح برای حل منازعات مالی و ارائه خدماتی همچون محافظت از دام ها در برابر سرقت قلمداد می کنند[9]. مساله سرقت دام های مهمترین نگرانی عشایری است که در امتداد خط مرزی زندگی می کنند جایی که از دست دادن گله ها در یک شبیخون می تواند خانواده ای را برای دهها سال نابود کند[10]. به گفته مردم منطقه نیروهای امنیتی نیجر نتوانسته اند اقدام قابل توجهی برای جلوگیری از شبیخون ها یا بازگرداندن حیوانات ربوده شده انجام دهند[11]. مردم محلی در عوض نظم و امنیت برقرار شده، زکات مورد نظر داعش را متقبل می شوند و آن را به خسارت ناشی از ربوده شدن دام ها ترجیح می دهند[12]. داعش به این طریق وفاداری جنگجویان عشایر محلی همچون دوندون شفو و پتیت شافوری را به دست آورده است. این دو مبلغ فولانی در ابتدا برای دفاع از منافع خود  سلاح به دست گرفته و از دام های خود در برابر دزدهای طوارق و دائوشک محافظت می کردند ولی امروز به نام داعش حملاتی را علیه اهداف ملی و بین المللی سازماندهی می کنند[13].

شورشی ها همچنین برای کنترل جوامع از ارعاب و تهدید نیز استفاده می کنند. فرماندهان صحراوی به لطف ایجاد فضای اعتماد با روستائیان و عشایر شبکه های از خبرچین ها را سازماندهی کرده اند که اطلاعات راجع به اقدامات و سیاست های دولت و نیز مزدوران دولتی را در اختیار آنها می گذارند به گونه ای که مردم محلی جرأت خیانت به داعش را نداشته باشند[14]. مردم محلی از ترس انتقام رغبتی به گزارش اقدامات ستیزه جویان ندارند. رهبر یکی از قبایل منطقه اعلام کرده است که :« وقتی نیروهای صحراوی از منطقه ما می گذرند ما به دو دلیل  به نیروهای امنیتی اطلاع نمی دهیم اولا فکر می کنیم ارتش نیجریه اقدامی نخواهد کرد ثانیا می ترسیم چون این خلافکاران اگر متجه شوند که آنها را لو داده ایم مار ا خواهند کشت»[15]

زندگی در مناطق تحت کنترل داعش می تواند سخت و حتی غم انگیز باشد لکن غالب مردم محلی معتقدند به دست آوردن امنیت ارزش دادن آزادی فردی را دارد. از یک سو جهادیست ها محدودیت هایی را بر اعمال مذهبی و سنتی مردم محلی اعمال می کنند. موسیقی و برگزاری جشن ممنوع است و به نظر برخی، عروسی ها دیگر شبیه مراسم تشییع جنازه شده است و مراسمی که به زن ها اجازه می داد شریک زندگی خود را انتخاب کنند تبدیل به تابو شده اند. از سوی دیگر جلسات وعظ سنتی تیجانی ها در برخی مساجد هنوز مجاز است [16] لکن از سوی دیگر برخی عمدتا فولانی ها شاخه ساحلی داعش را به عنوان یک حامی ضروری در مقابل نیروهای دولتی که به آنها حمله می کنند به حساب می آورند[17]. یکی از فولانی های برجسته با اشاره حمایت های صحراوی از جامعه او در جریان عملیات ضد تروریستی ژوئیه 2017 و فوریه 2018 که منجر به مرگ شهروندان فولانی شد اعلام کرده است:« بسیاری از فولانی فکر می کنند که بدون صحراوی خواهند مرد »[18]

 

[1] Voir Jean-Hervé Jezequel et Vincent Foucher, « Forced out of Towns in the Sahel, Africa’s Jihadists Go Rural », Commentaire de Crisis Group, 11 janvier 2017.

[2] Entretiens de Crisis Group, Niamey, juin 2019.

[3] Ibid.

[4] Ibid. Voir également le message audio de Sahraoui faisant serment d’allégeance (bay’ah) à Bagdadi, op. cit. La branche ne semble pas se désigner comme « l’Etat islamique dans le Grand Sahara » (EIGS). On ne sait pas exactement d’où vient ce nom ni comment il s’est propagé.

[5] Il est impossible d’obtenir des chiffres précis. Certaines sources nigériennes et internationales de sécurité estiment que la branche de l’Etat islamique comptait moins de 80 membres en 2017 et en comptait 400 en 2019. Entretiens de Crisis Group, Niamey, juin 2019. Voir aussi « Why Niger and Mali’s cattle herders turned to jihad », Reuters, 12 novembre 2017.

[6] Entretiens de Crisis Group, Niamey, juin 2019. Voir aussi « Why Niger and Mali’s cattle herders turned to jihad », op. cit. Les insurgés djerma de Tingara dans le département de Ouallam ainsi que les Touareg de la région d’Inatès sont maintenant de plus en plus alignés sur Sahraoui ou le GSIM.

[7] En effet, on ne sait pas très bien quel est le degré réel de coopération entre la branche du Sahel et l’Etat islamique central. Pendant plus d’un an, les médias centraux de l’Etat islamique ont ignoré le serment de Sahraoui en 2015 et n’ont que rarement mentionné son groupe. En octobre 2016, alNaba, le bulletin d’information hebdomadaire de l’Etat islamique, a publié son premier article sur la branche du Sahel, et il a ensuite commencé à mettre le groupe en avant plus fréquemment. Ce faisant, il a cependant fusionné le groupe avec la Province Afrique de l’Ouest de l’Etat islamique (ISWAP, en anglais), implanté dans le nord du Nigeria, et a désigné les deux comme une seule et même entité. De son côté, la branche du Sahel a communiqué par le biais d’organes tiers comme les sites d’information mauritaniens et a publié ses propres vidéos, comme un clip de mars 2019 dans lequel un commandant daosahak de l’Etat islamique châtie des miliciens daosahak pour avoir combattu aux côtés de Barkhane et les exhorte « à se repentir et à retourner à leur religion ». Voir le tweet de Menastream, cabinet de recherche, @MENASTREAM, 11:16pm, 30 mars 2019. Pour en savoir plus sur l’ISWAP, voir le rapport Afrique de Crisis Group N°273, Facing the Challenge of the Islamic State in West Africa Province, 16 mai 2019.

[8] Parmi les exceptions notables figurent néanmoins les meurtres en représailles contre des civils daosahak et touareg au Mali en avril 2018, dans le cadre des attaques des milices ethnopolitiques contre les Peul.

[9] Entretiens de Crisis Group, Niamey, juin 2019.

[10] Entretiens de Crisis Group, Niamey, juin et octobre 2019.

[11] Ibid.

[12] « C’est comme si les jihadistes avaient remplacé les pilleurs touareg qui sont venus pendant des années pour voler nos animaux. Les jihadistes viennent une fois par an, et prennent une chèvre et un mouton sur 60, plus une vache sur 30. Avant, c’était la razzia, et ils prenaient tout. Mon père a tout perdu et a été tué par Imghad en 2002. Je n’ai que vingt têtes de bétail, donc ils ne m’en ont pas pris. Il y a plus de sécurité avec les hommes d’Abou Walid qu’avant, mais c’est l’Etat qui devrait assurer la sécurité. Rien n’a jamais été fait pour rechercher le bétail volé à mon père ». Entretien de Crisis Group, chef de tribu du Nord de Tillabéri, Niamey, octobre 2019.

[13] Voir par exemple, « Why Niger and Mali’s cattle herders turned to jihad », op. cit.

[14] Entretiens de Crisis Group, Niamey, juin et octobre 2o19.

[15] Entretien de Crisis Group, Niamey, octobre 2019. Court-circuiter l’Etat islamique dans la région de Tillabéri au Niger Rapport Afrique de Crisis Group N°289, 3 juin 2020 Page 7

[16] Beaucoup voient les origines des interprétations plus strictes de l’Islam dans la montée de l’idéologie réformiste Izala Salafi, établie dans le nord du Nigeria en 1978 pour contester les pratiques « novatrices » des confréries soufies de la région. Dans certains villages, les fidèles des petites mosquées tidjanes, en briques de terre crue, voient avec suspicion depuis des années la montée des grandes mosquées en ciment financées par les pays du Golfe. Les Izalas, cependant, ne voient pas d’un bon œil la présence de groupes jihadistes. Entretien de Crisis Group, chef de village tidjane originaire d’Inatès, Niamey, octobre 2019.

[17] « Il ne ferme pas les écoles, et il n’ordonne pas d’exécutions ou d’amputations. Les femmes et les enfants se sentent plus en sécurité sous sa direction », a déclaré le responsable d’une ONG locale. Entretien de Crisis Group, Niamey, juin 2019. En septembre 2019, un rapport a circulé selon lequel jusqu’à 100 écoles avaient été fermées pour l’année scolaire 2019-2020. Certaines écoles ont fermé leurs portes suite aux attaques des milices maliennes. La plupart ont été fermées par l’Etat en raison du niveau élevé d’insécurité et de la réticence des enseignants à se rendre dans ces régions pour y travailler. Entretiens de Crisis Group, Niamey, octobre 2019.

[18] Entretien de Crisis Group, Niamey, juin 2019.

مرتبطات
داعش در نیجر-3: بازی دوسر باخت دولت در گزینه نظامی علیه داعش
مدخلیه در لیبی- 1 مدخلیه در زمان قذافی
مدخلیه در لیبی- 2 مدخلی ها در ارتش ملی لیبی
داعش در نیجر 1 تلاش های ناکام دولت برای مهار داعش
جنبش های جهادی فعال در کشورهای ساحل و جنوب صحرا
ارسال نظر