داعش در نیجر-3: بازی دوسر باخت دولت در گزینه نظامی علیه داعش
با افزایش روز افزون قدرت داعش در مرز های بین مالی و نیجر، مسئولان دولت نیجر گزینه مذاکره با جهادیست ها را مورد بررسی قرار می دهند. البته این اقدام بعد از آن صورت می گیرد که عملیات های نظامی که با هم پیمانی بازیگران محلی، منطقه ای و فرامنطقه ای به اجرا در آمد نه تنها به اهداف مورد نظر دست نیافت بلکه شرایط امنیتی منطقه را به نفع جهادیست ها شکننده تر کرد .
تاریخ انتشار : 1399/7/28
منبع : اختصاصی دبیرخانه کنگره

سعید غلامزاده

این نخستین بار نیست که مسئولان دولتی به مذاکره با جهادیست ها ابراز تمایل می کنند. نیجر پیش از این نیز تجربه البته ناکامی را در این زمینه داشته است. در سال 2016 مسئولان نیجر برای آزادی یک نظامی اسیر شده باب گفتگو با رهبران داعش را  باز کردند. این مذاکرات که روند خوبی را در پیش گرفته بود بعد از آزادی فرد مذکور با کار شکنی های برخی مسئولان دولت نیجر، اقدامات نسنجیده نظامیان فرانسوی و مداخلات سیاسی آنها در مسیر انجام تعهدات دولت نیجر در مقابل جهادیست ها، مواجه گردید و متوقف شد.  البته گروه های جهادیست نیز برنامه سیاسی منسجمی برای این مذاکرات  نداشتند.

در پی توقف یا به تعبیر دیگر شکست این مذاکرات دولت نیجر و نظامیان فرانسوی در محدوه یکسالِ منتهی به نیمه 2018 گزینه ی نظامی را در مواجهه با ستیزه جویان در دستور کار خود قرار دادند و بدین منظور با گروه های شبه نظامی برآمده از قبایل طوارق و دائوشاک هم پیمان شدند. این گروه ها که حوزه فعالیتشان عمدتا در منطقه مناکا در کشور مالی بود در شمال تیلابری ( در کشور نیجر) نیز دست به عملیات می زدند.

یارگیری دولت نیجر و نظامیان فرانسوی از میان گروه های محلی آن هم در منطقه ای که آتش رقابت های قومی خشونت آمیز همواره در آن شعله ور بوده است اشتباه استراتژیکی بود که می رفت مبارزه با تروریسم را به سمت نزاع های قومی و احیانا تصفیه حساب های قدیمی میان جوامع محلی منحرف کند. رسانه ها و سازمان های غیر دولتی همچون سازمان بین المللی بحران نیز در این زمینه هشدار می دادند. گذشت زمان این حقیقت را به شکل کاملا محسوسی اثبات کرد و نشان داد که عملیات مذکور نه تنها باعث نابودی و تضعیف داعش نشد بلکه خشونت های بین قومی را تشدید کرد و از این رهگذر به تقویت پایگاه مردمی جهادیست ها منجر شد. در واقع گرچه این شبه نظامیان محلی موفقیت هایی در میدان مبارزه با تروریست های تکفیری به دست آورده بودند لکن در این میان جوامع محلی رقیب را نیز مورد هدف قرار داده و خسارات و تلفات قابل ملاحظه ای را بر آنها وارد آورده بودند.[1] همین نتایج تاثر برانگیز سبب شده بود تا این عملیات بیشتر به حمایت دولت نیجر و فرانسه از پاک سازی قومی فولانی ها توسط جوامع رقیب 0همچون دائوشاک ها و طوارق) تفسیر شود[2].   

در نهایت در ژوئیه 2018 مسئولان دولتی که متوجه شده بودند عملیات گروه های مذکور فقط سبب پیچده تر شدن شرایط می شود به دلیل افزایش شمار شهروندان جان باخته تصمیم بر توقف عملیات شبه نظامیان محلی گرفتند. نظامیان فرانسوی عملیات برخانه نیز در ماه اکتبر همان سال همکاری خود با این گروه ها را به شدت کاهش دادند. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که نظامیان فرانسوی به پیشنهاد و درخواست یکی از همین گروه های شبه نظامی در یک حمله هوایی تجمعی از فولانی ها را مورد هدف قرار داد که بعدا مشخص شد این اجتماع مروبط به یک مراسم تعمید بوده است و سه زن و یک کودک چهار ماهه در این حادثه کشته شده اند.

کاربست گزینه نظامی نه تنها فتنه تکفیری ها را در شمال تیلابری خاموش نکرد بلکه از جهات دیگر به گسترش آن کمک نمود، زیرا نفوذ جهادیست ها را افزایش و منطقه عملیاتی آنها را توسعه داد و حتی به آنها در چشم جوامع محلی مشروعیت بخشید. برخی از جوامع محلی و به طور خاص فولانی ها که از این عملیات متضرر و مجروح شده بودند و در میانه حملاتی که به صحنه گردانی مسئولان دولتی و فرانسوی ها صورت می گرفت خود را تنها و بی دفاع می دیدند ناچار شدند برای جلب حمایت و کسب امنیت به سمت داعش متمایل گردند.[3]

در یک کلام باید گفت این گزینه نظامی از یک سوی اهداف ارتش نیجر که تضعیف پایگاه های داعش در شمال تیلابری بود را مستقیماً به خطر انداخت و از سوی دیگر سبب شد گروه های مسلح نه چندان متحدی که در امتداد مرزها مستقر بودند در مواجه با دشمن خارجی مشترک تحت لوای شاخه ساحلی داعش با یکدیگر متحد شدند. حال در چنین شرایطی است که مسئولان نیجر به فکر افتاده اند  باب مذاکره با ترویست ها را مجددا باز کنند.

 

 

[1] Les estimations diffèrent selon les sources, la base de données de l’Armed Conflict Location & Event Data Project (Acled) faisant état de 65 tués et les associations peul donnant le chiffre de 99. Entretien de Crisis Group, Niamey, juin 2018.

[2] Entretiens de Crisis Group, Niamey, juin 2019.

[3] 39 Entretiens de Crisis Group, Niamey, juin 2019. Ce groupe d’environ 100 à 200 insurgés, principalement des Tolebe et des Wodaabe, s’est d’abord organisé sous le nom de Korore (« ceux qui ont campé ») au début des années 2000. En 2018, ils se sont alliés à l’Etat islamique contre le MSA. En 2019, ils auraient perpétré l’attentat d’octobre qui a tué cinq gendarmes d’élite et celui de décembre qui a tué sept gendarmes et sept soldats de la Garde nationale qui escortaient une mission de la commission électorale indépendante chargée d’inscrire les électeurs dans le département d’Abala.

مرتبطات
داعش در نیجر 6: کارشکنی فرانسه و آمریکا در مسیر مذاکرات با شورشیان
داعش در نیجر 5: مذاکره دولت با جوامع محلی
داعش در نیجر 4: ترور رهبران محلی و تمرکز بر نزاع های قومی
داعش در نیجر-2: اوج گیری داعش در شمال تیلابری
داعش در نیجر 1 تلاش های ناکام دولت برای مهار داعش
ارسال نظر