ایاد آغ غالی؛ روباه صحرا
علی رغم حضور دیرپای جریان های افراط گرا در مناطق مرکزی آفریقا و به طور خاص در منطقه ساحل صحرا، پیدایش، گسترش و قدرت گیری آنها، خصوصا در فضای فارسی زبان چندان مورد توجه قرار نگرفته و نام برخی جریان ها و شخصیت های پر نفوذ و قدرتمند این منطقه حتی برای دانش پژوهان و متخصصان حوزه مطالعات جریان های افراطی و تکفیری همچنان ناشناخته مانده است. ایاد آغ غالی یکی از همین رهبران پر قدرت و البته ناشناخته جریان های سلفی تکفیری این منطقه است که وزارت خارجه آمریکا در  26 ژانویه 2013 نام او را در لیست تروریست های تحت تعقیب خود قرار داده[1] و رئیس جمهور فرانسه نیز در سال 2018 در سخنرانی سال نو در جمع سربازان فرانسوی حاضر در نیامی و او را مجرمی معرفی کرده است که فرانسه بی هیچ مناقشه ای جنگ علیه او را رهبری می کند. این رهبر و فرمانده پر قدرت سازمان القاعده در  7 می 2019 از سوی داعش نیز تکفیر شده است.
تاریخ انتشار : 1399/10/21

سعید غلامزاده

مقدمه

آغ غالی از سوی افرادی که با وی از نزدیک آشنایی داشته اند به عنوان فردی زیرک و با درایت معرفی می شود. نشریات فرانسوی از این فرمانده جهادیست به عنوان دشمن شماره 1 فرانسه یاد می کنند. روزنامه لومند او را استراتژیست فوق العاده، رهبر بلامنازع جهاد در ساحل و مهمترین هدف نیروهای ضد تروریسم در این منطقه بر می شمارد که سرویس های امنیتی فرانسه و آمریکا برای یافتن او از تصاویر هوایی پهباد ها و ماهواره ها و تجزیه و تحلیل داده های به دست آمده از گزارشات روستائیان، اسناد به جای مانده بعد از هر عملیات و نیز اطلاعات اداره کل  امنیت ملی فرانسه استفاده می کنند.

آغ غالی علی رغم نوپا بودن حضورش در درون «القاعده مغرب اسلامی» توانسته است نفوذ خود را در این سازمان به شکل چشمگیری گسترش داده و در میان چند شخصیت تأثیرگذار و قدرتمند این جریان قرار گیرد تا جایی که در زمان حیات عبدالمالک دروکدل ، نفر دوم این سازمان بعد از او به حساب می آمد و با ترور دروکدل به دست فرانسوی ها در ژوئن 2020 ، به عنوان فرمانده طراز اول این گروه مورد توجه قرار گرفت. گرچه شورای رهبری القاعده مغرب اسلامی پس از 5 ماه از این واقعه یک الجزائری به نام ابو عبیده یوسف العنابی را به عنوان رهبر و فرمانده «القاعده مغرب اسلامی» به جانشینی دروکدل منصوب و معرفی کرد لکن همانطور که برخی از صاحبنظران حوزه جریان های افراط گرای منطقه ساحل تصریح کرده اند حتی از بیانیه صادر شده این گروه در معرفی رهبر جدید نیز به دست می آید که آغ غالی شخصیت طراز اول و قدرتمند گروه مذکور به حساب می آید.

زندگی نامه

ایاد آغ غالی که اکنون دهه هفتم عمر خود را سپری می کند در سال 1958 در یکی از شهرهای منطقه کیدال واقع در شمال کشور مالی در قبلیه ایفوغاس ( طوارق) و از پدری که از مبارزان طوارق علیه دولت مالی بود متولد شده است. پدر وی که متهم به همکاری با دولت مالی بود در حوالی سال 1962 در جریان شورش طوارق کشته می شود[2]و مشکلات از همان ابتدای زندگی، آغ غالی را برای روز های سخت تربیت می کند. 

از سال 1969 کشور مالی با خشکسالی های ویرانگری درگیر می شود که چندین سال به درازا می کشد. طوارق آسیب دیده از این خشکسالی های پی در پی با بیکاری و مشکلات فروان دیگری مواجه می شوند که در نهایت بسیاری از آنها را به کوچ به مناطق دیگر وادار می کند. لیبی یکی از مقصدهای این طوارق بیکار و رنج دیده بود. در سال 1973 «ایاد» جوان نیز با آنها همراه شده و به منظور یافتن زندگی بهتر از طریق الجزائر به لیبی می رود و پس از تجربه شغل های مختلف، نهایتا در سال 1975  به «ارتش اسلامی» معمر قذافی می پیوندد.

حضور در ارتش اسلامی قذافی که عمدتا از مهاجران فقیری تشکیل شده بود که آشنایی به امور جنگی نداشته و در پی یافتن شرایط بهتر برای زندگی از نقاط مختلف دنیا از جمله منطقه ساحل صحرا و پاکستان به لیبی مهاجرت کرده بودند برای ایاد آغ غالی موقعیت مناسبی فراهم می نمود تا آموزش نظامی دیده و با فنون جنگی آشنا شود. وی در این مدت برای جنگ به کشورهای مختلف اعزام می شود. از آن جمله در سال 1982 برای نبرد با فالانژها و نیروهای اسرائیلی به لبنان می رود و جزء نیروهایی قرار می گیرد که در 30 اوت به همراه یاسر عرفات بیروت را تخلیه کردند. در سال بعد از آن نیز در جنگ لیبی با کشور چاد شرکت کرد و در سال 1984 مجدد به لبنان بازگشت.

در سال 1987 ارتش اسلامی از سوی قذافی منحل می شود و آغ غالی که اکنون 30 ساله است و به جنگجوی با تجربه ای تبدیل شده به کشور خود بازگشته و رهبری اعتراضات مردمی را بر عهده می گیرد. از آن زمان تا کنون وی در این جایگاه و به عنوان یکی از  رهبران مقتدر طوارق در عرصه نبرد و سیاست مطرح بوده است و جریان های اعتراضی مختلفی را رهبری کرده است.

آغ غالی از سال 1996 در کیدال زندگی می کرده است لکن در پی حوادث پس از سال 2011 و بمباران منزل وی توسط نیروهای فرانسوی در 23 فوریه، محل سکونت وی مشخص نیست. آغ غالی که به دلائل امنیتی از استفاده از تلفن پرهیز دارد و برای ترددهای مخفیانه اش از طوفان شن به عنوان پوشش در مقابل پهپاد های شناسایی فرانسوی استفاده می کند به گفته نشریه لوپوئن در مرز بین مالی و الجزائر در حال رفت و آمد است. روزنامه لومند در سال 2017 در گزارشی به استناد منبعی در داخل وزارت دفاع فرانسه، به طور مشخص شهر تین زواتین در مرز الجزائر با مالی را به عنوان محل سکونت آغ غالی مطرح کرد. برخی از گمانه زنی ها نیز جنوب لیبی، را به عنوان محل احتمالی سکونت آغ غالی نام می برند.

به نظر می رسد آغ غالی از جهات مختلف با بسیاری از رهبران و فرماندهان جریان های سلفی و افراطی متمایز و متفاوت است. گرچه او از جوانی سلاح بر دوش داشته و مرد میدان نبرد است لکن آنچه از وی در منطقه ساحل صحرا و خصوصا در مالی یک شخصیت مهم و مورد توجه ساخته مشی سیاسی اوست. تا جایی که از او به عنوان سیاستمدار زیرک نامبرده می شود و سایت خبری الجزیره شهرت وی را مرهون تلاش های وی در مذاکرات با دولت ها می داند. در این میان چرخش های فکری و راهبردی در مسیر زندگی آغ غالی که وی را از یک رهبر ملی گرای نه چندان وابسته به تقیدات دینی به یک سلفی جهادی تبدیل کرده است بسیار قابل توجه است.

از ملی گرایی تا سلفی گرایی

 آنچه امروزه از نقش پر رنگ و جایگاه آغ غالی در سازمان «القاعده مغرب اسلامی» مشهود است ممکن است برای کسانی که از گذشته او اطلاعی در دست ندارند این گمان را به وجود آورد که وی یکی از چهره های قدیمی و با سابقه جریان های سلفی تکفیری در جهان یا لا اقل در آفریقاست، در حالی که عضويت در گروه های سلفی تکفیری فصل جدیدی است که به تازگی بر دفتر زندگی او افزوده شده و از زمان پیوستن او به اردوگاه سلفیان جهادی چند سالی بیشتر نمی گذرد. در حقیقت زندگی وی را می توان از این منظر به دو مرحله تقسیم کرد.

ملی گرایی و جهاد ستیزی

تا قبل از سال 2011 آغ غالی برای بخش قابل توجهی از مردم کشور مالی به عنوان یک شخصیت صلح طلب و اهل مذاکره شناخته می شد. كساني كه با ایاد آغ غالی در جوانی و از نزدیک آشنایی داشته اند باور نمی کنند فرمانده قدرتمند امروز «القاعده مغرب اسلامی» همان جوان طوارقی دهه هشتاد و نود میلادی است. ریموند دپاردون عکاس معروف فرانسوی که در سال 1990 از نزدیک با آغ غالی دیدار داشته گفته است:  هرگز تصور نمی کردم در حال تصویر برداری از دشمن آینده فرانسه هستم.

آغ غالی متقدم گرچه ارتکاب به اقدامات خشن و عملیات های مسلحانه را نیز به صورت جزئی در کارنامه خود داشته لکن این اقداماتش فاقد رنگ وبوی ایدئولوژیک و سلفی بوده و بر اساس برخی داده های موجود در آن سالها حتی با گروه های سلفی تکفیری در تقابل نیز بوده است. به عنوان مثال گفته می شود وی در سال 2007 شخصا نزد ترنس مک کولی سفیر آمریکا در مالی رفته و خواستار حضور  آمریکا درعملیات ویژه علیه القاعده مغرب اسلامی و حمایت از آن شده است. همچنان که گزارش هایی وجود دارد مبنی بر اینکه وی برای سرکوب حرکت سلفی الدعوه و الجهاد با دولت الجزائر همکاری داشته است.

به نظر می رسد آغ غالی در دوره نخست نه تنها فاقد مشی افراط گرایانه و تکفیری بوده بلکه از این فراتر وی حتی گرایشات مذهبی قابل توجهی نیز نداشته است. گفته می شود دوستان قدیمی اش از او شخصیتی میگسار، زن دوست و اهل ساز آواز در خاطر دارند که شب ها بیدار و روزها تا ظهر در خواب بوده است. موریس فروند از شخصیت های فرانسوی که آغ غالی را در جوانی می شناخته است در مصاحبه با نشریه افریک داتکام در پاسخ به سوالی در خصوص گذشته آغ غالی چنین می گوید:

ایاد قبل از اینکه در دام جهادیسم بیافتد یک شاعربود. او زنان را خیلی دوست داشت و گهگاه مشروبات الکلی مصرف می کرد. او همچنین عاشق قدرت است. تمایل او به جهادیسم به یکباره اتفاق نیفتاد. برخلاف آنچه گفته می شود من فکر نمی کنم که او به انگیزه های اقتصادی جذب سلفی جهادیسم شده باشد.

ریموند دپاردون که در جریان شورش طوارق در سال 1990 به رهبری ایاد آغ غالی با آنها ملاقات داشته است نیز در توصیف تجربه ملاقات خود می گوید :

آنچه مرا متحیر کرد این بود که در بین مبارزان خواننده هایی نیز حضور داشتند. آنها به صورت گروهی گیتار می نواختند ، من که با انگیزه ملاقات با جنگجویان صحرا آمده بودم. به نوازندگان راک صحرا برخورد کرده بودم.

سایت ژُن افریک وی را از اعضای یک گروه موسیقی با شهرت جهانی به اسم  Tinariwen معرفی کرده است. ادعایی که ممکن است چندان صحیح نباشد زیرا گرچه برخی از اعضای این گروه موسیقی بعد از آغاز حرکت ملی گراینه ازواد توسط آغ غالی به آن پیوستند لکن مستنداتی دال بر این ادعا وجود ندارد.

ایاد1.jpg

ایاد آغالی در لنز دوربین ریموند دپاردون در سال 1990

 بطور کلی آنچه در مرحله اول زندگی آغ غالی بیشتر مشهود و محسوس است شخصیت یک رهبر ملی گراست. در حقیقت وی از زمانی که در پی انحلال ارتش اسلامی قذافی به کشورش بازگشت عمدتا در قامت رهبر شورش های ملی گرایانه و قومی در راستای احقاق حقوق طوارق ظاهر شده است. این جنبش ها که با نام و آرمان آزادسازی ازواد و در ساختار های مختلف شکل گرفته اند با وساطت برخی از کشور ها به مذاکره آغ غالی و دولت مالی و در نهایت امضاء توافق نامه منتهی شده اند . امضای توافقنامه با دولت مالی چهره یک فرد صلح طلب و اهل مذاکره  از آغ غالی برای مردم مالی ترسیم کرد لکن همین امر سبب شد تا او نیز همچون پدرش از سوی برخی از مبارزان به خیانت و همکاری با دولت متهم شود.

آغ غالی تا سال 2011 سه حرکت و جنیش طوارق را پایه ریزی و رهبری کرده است:

1- جنبش مردمی آزاد سازی ازواد

این جنبش در 28 و 29 ژوئن 1990 با حمله غافلگیرانه ایاد آغ غالی و پنجاه نفر از نیروهایش به پست ژاندرمری شهر مناکا آغاز شد. در این عملیات که در آنچندین نیروی نظامی کشته و مقادیر قابل توجهی سلاح به غنیمت گرفته شد نقطه آغاز شورش طوارق بود که تا 1996 ادامه داشت. در دسامبر همان سال با وساطت و حضور سرویس اطلاعاتی الجزائر مذاکراتی میان باماکو و شورشیان طوارق در تمنراست آغاز شد. با این وجود تا ژانویه 1991 آغ غالی چهار حمله دیگر به ابیابارا، بوغاسا، تارکینت و تکسیمن ترتیب داد. مذاکرات تمنراست و در 6 ژانویه 1991 به ثمر نشست و آغ غالی توافق نامه ای را با باماکو را امضا کرد. انتقادهای درون سازمانی نسبت به این توافق که گفته می شود بدون دستیابی به اهداق قیام صورت گرفته است  سبب شد «جنبش مردمی آزادسازی ازواد» به چند شاخه منشعب شد که یکی از آنها  جنبش مردمی ازواد به رهبری اغ غالی است که میانه رو ترین و مهمترین آنها بود.

2- جنبش مردمی ازواد

همانطور که گذشت این جنبش نتیجه انشعاب در «جنبش مردمی آزاد سازی ازواد» بود.

3- اتحاد دموکراتیک 23 می برای تغییر

از آن جا که  طوارق معتقد بودند دولت مالی تعهداتش در توافق ملی را به انجام نرسانده است در 23 می 2006 شورش کوتاهی شکل گرفت. آغ غالی به همراه ابراهیم آغ باهنگا، حسن آغ فاگاگا، احمد آغ بی بی، گروه جدیدی را با نام «اتحاد دموکراتیک 23 می برای تغییر» را تشکیل دادند. این شورش اندکی بعد در 4 ژوئیه با توافق الجزائر خاتمه یافت.

از دیگر فعالیت های مهم آغ غالی در دوره اولیه که به یک منبع درآمدی مهم و پر سود برای او تبدیل شده بود وساطت و میانجیگری برای آزادی گروگان های عمدتا غربی بود. در ان سالها آغ غالی  واسطه و میانجی ثابت دولت مالی برای مذاکره با گروه های تروریستی بوده است. بعد از هر عملیات گروگان گیری، دولت باماکو سریعا آغ غالی را به کمک خوانده است تا برای آزادی گروگان ها با تروریست ها مذاکره کند. همین امر یکی از منابع مالی او بوده است.

4ـ دوره گذار از ملی گرایی به سلفی گرایی

اولین جرغه های چرخش فکری آغ غالی در اثر ملاقت های وی با مبلغان پاکستانی جماعت التبلیغ صورت گرفته است. با توجه به حضور پاکستانی ها در ارتش اسلامی قذافی ممکن است آغاز این ملاقات ها  به زمان عضویت آغ غالی در ارتش اسلامی باز گردد لکن حضور جماعت التبیلغ در کیدال در دهه 90 میلادی و جلسات طولانی آغ غالی با آنها قطعی است.

در سال 1996 آغ غالی  پس از جدایی از همسر اولش با یکی از زنان مبارز به نام «آنا ولت بیشا» که او نیز از همسرش «حاج آغ گامو» از رهبران ارتش انقلابی آزادی ازواد جدا شده بود ازدواج کرده و در کیدال ساکن می شود و همراه او شروع به رفت و آمد به مساجد و حضور در جماعات و کلاس های قرآن و حدیث می کند. در سال 1998 به یکی از گروه های تبلیغی سلفی می پیوندد و به مدت دو سال سفرهایی به شهر های کشور مالی، کشورهای آفریقایی و نیز سفرهایی به پاکستان داشته است. به گفته یکی از افسران اطلاعات کشور مالی آغ غالی همچنین مدتی در پیشاور پاکستان سکونت داشته است.

از سال 2007 روند سلفیزه آغ غالی وارد مرحله جدیدی می گردد. در این سال او به جده عربستان رحل اقامت گزیده و از این طریق با جریان های سلفی تکفیری و مشخصا با گروه های افراطی الجزائری ارتباط می گیرد و بدینصورت فرو غلطیدن وی به سلفیت که از طریق تماس با جماعت التبلیغ آغاز شده بود از سال 2007 سرعت گرفته و وارد فاز جدید سلفیت تکفیری می شود. مسئولان عربستان سعودی که تماس های او را شنود می کردند بالاخره در سال 2010 به این جمع بندی رسیدند که وی را از این کشور اخراج کنند.

آغ غالی پس از اخراج از عربستان به همراه همسرش برای مدتی به فرانسه کوچ می کند و به مسجدی در منطقه 8 پاریس رفت و آمد داشته است. و در نهایت پس از چند ماه زندگی در فرانسه تصمیم به بازگشت به مالی می گیرد.

آغ غالی نوظهور؛ رهبر مقتدر جریان سلفی تکفیری

بازگشت آغ غالی به کشورش با شکل گیری موج انقلاب ها در کشور های عربی هم زمان می شود و درست  در همین شرایط شخصیت جدید آغ غالی که بعد از بیش از یک دهه کمون به پختگی و تکامل رسیده است بالاخره بروز می کند و زیر پرچم القاعده گروه جدیدی را با نام و اهدافی کاملا متفاوت از نام و اهداف گروه ها و جنبش هایی که پیش از این رهبری کرده بود پایه گذاری و با راه انداختن غائله ای در مالی بخش قابل توجهی از شمال این کشور را تصرف می کند. اتفاقی که مداخله نظامی کشور های غربی و عمدتا ورود نیروهای نظانی فرانسه به مالی را به همراه داشت.

در واقع آغ غالی از سال 2011 به این سوی دیگر آن رهبر طوارق سابق نبود و گفتمان وی دیگر نه بر مدار منافع قومی و ملی گرایانه بلکه بر محور آرمان های سلفیت جهادی می چرخید. آغ غالی ثانویه همچون آغ غالی اولیه رهبر مقتدری است که مبارزه و مذاکره را با هم پیش می برد با این تفاوت که شعارها و هنجار هایش دچار یک تغییر بنیادین شده است و عمق نفوذ و تاثیرش افزایش قابل ملاحظه ای یافته است.

گروه تازه تأسیس او گرچه زیر مجموعه سازمان القاعده مغرب اسلامی بود لکن خیلی زود اقتدار و اهمیتی فراتر از سازمان مرکزی پیدا کرد و رهبر خود را در رأس خبر ها نشاند. این گروه بعد از مدتی با ادغام چندین کتیبه دیگر القاعده مغرب اسلامی در درون خود به سازمان بزرگتری تبدیل شده و تغییر نام داد.

1- انصار الدین

با رسیدن دومینوی انقلاب های سال 2011  به لیبی و سقوط رژیم قذافی آن دسته از طوارق که از سالها قبل در لیبی زندگی می کردند تصمیم به بازگشت به کشور خود گرفتند. این اتفاق برای گروه های مسلح فعال در مالی که می توانستند از این افراد با سابقه مبارزاتی برای تکمیل نیروی انسانی خود استفاده کنند خبر بسیار خوبی بود. در همین راستا فردی به نام «ابراهیم آق باهنگا» طوارق بتازگی بازگشته را به دور خود جمع کرد و «الحركة الوطنية لتحرير أزواد» را بنا نهاد. ایاد آغ غالی سودای به دست گرفتن قدرت و رهبری این جریان را در سر می پروارند  لکن از آن جهت که به داشتن رابطه با الجزائر متهم بود در این امر ناکام ماند. بعد از این ناکامی آغ غالی که امید داشت رهبری قبیله ایفوغاس ها را به دست گیرد در حالیکه خود را جانشین اینت الله آغ عطار، رهبر ایوفاغس ها می پنداشت از سوی ایفوغاس ها و برگزیدگان قبیله مورد بی توجهی قرار گرفت و از تصدی این پست نیز ناکام ماند.

در پی این دو ناکامی ایاد آغ غالی به همراه حلقه 50 نفری یارانش به سوی برادر زاده خود «عبدالکریم تارگی» فرمانده یکی از کتائب القاعده مغرب اسلامی متمایل شد و برای همکاری اعلام آمادگی کرد. تارگی نیز این مطلب را با عبدالمالک دروکدل رهبر القاعده مغرب اسلامی در میان گذاشت و بنا شد تا با ضمیمه شدن تعدادی از اعضای برخی کتائب القاعده  آغ غالی  گروه مستقلی را تشکیل دهد. بنابر این در آغاز سال 2012 آغ غالی گروه انصار الدین را تاسیس کرد. این گروه گرچه در ابتدا با  300 مبارز پایه گذاری شد لکن به سرعت قدرت گرفت و مبارزان زیادی را به خود جذب نمود تا جایی که در اندک زمانی قدرت و نفوذش از «الحركة الوطنية لتحرير أزواد» که آغ غالی در آغاز به دنبال در دست گرفتن رهبری آن بود فراتر رفت و به مهمترین گروه شورشی شمال مالی تبدیل شد .

ایاد1.png

انصار الدین با ورود به جنگی که در 17 ژانویه سال 2012 توسط جریان تازه تاسیس «الحركة الوطنية لتحرير أزواد» کلید خورده بود به مهترین بازیگر صحنه نبرد تبدیل شد و در نهایت توانست دستاورد های دیگران را برای خود تصاحب کرده و کنترل شمال مالی را در دست گیرد. 

در 24 ژانویه شهر اگولهاک (Aguelhok) توسط شورشیان و جهادیست ها تصرف شد. شهر تسالیت نیز در 11 مارس بعد از قریب به دو ماه مقاومت به تصرف این گروه ها در آمد . 26 مارس انصار الدین و جنبش«الحركة الوطنية لتحرير أزواد» حمله به کیدال را آغاز کردند و توانستند طی 5 روز نیروهای دولت را وادار به عقب نشینی کرده و کنترل این که مرکز استان به همین نام است را در اختیار بگیرند. در پی این پیروزی ایاد آغ غالی به شکل پیروزمندانه ای به همراه کاروانی از خودروها وارد شهر شد. به فاصله 2 روز مرکز استان تیمبوکتو نیز بدون مقاومت توسط نیروهای «حرکه عربی ازواد» و «الحركة الوطنية لتحرير أزواد» به تصرف در آمد. لکن روز بعد از آن ایاد آغ غالی به همراه نیروهای القاعده مغرب اسلامی به رهبری جمال عکاشه، ابو زید و مختاربلمختار  به تیمبوکتو آمده و فاتحان ازدواد و عرب را از آن اخراج کرد و کنترل این شهر را نیز در دست گرفت. بدینصورت وی بر بخشی شمالی و مرکزی کشور مالی که بخش اعظمی از قلمرو سرزمینی این کشور است مسلط شد. آغ غالی برای نشان دادن اقتدار خود در روز 14 آوریل به صورت یکجانبه 160 نفر از نظامیانی که در این چند شهر به اسارات نیروهای وی در آمده بودند را آزاد کرد. البته در ویدئویی که این گروه در 17 ژوئیه منتشر کرد اعلام نمود 560 نظامی همچنان در اسارت این گروه هستند.

یک سال پس از شروع جنگ یعنی در ژانویه 2013 جهادیست ها به جلوداری آغ غالی حمله را به جنوب مالی آغاز کردند و شهر کنا (Konna) را نیز به تصرف خود در آوردند. لکن این پیروزی نقطه پایانی در روند رو به رشد قدرت آغ غالی شد زیرا روز بعد این پیروزی فرانسه و چند کشور آفریقایی عملیاتی را علیه جهادیست ها آغاز کردند که سرانجام به خروج آنها از این شهر و نیز شهرهای مناطق شمالی و فرار آغ غالی منجر شد. منزل او در 23 ژانویه توسط هواپیماهای فرانسوی بمباران شد و از آن زمان تا کنون اطلاع دقیقی از محل زندگی او در دست نیست.

2- جماعت نصرت الاسلام و المسلمین

در 2 مارس 2017 ویدئوی از ایاد آغ غالی، جمال عکاشه، ابوحسن الانصاری، و ابوعبدالرحمن السنحاجی منتشر شد که آنها در آن ضمن بیعت با ایمن الظواهری رهبر القاعده ، عبدالمالک دروکدل امیر القاعده مغرب اسلامی و هبه الله اخوند زاده، اتحاد گروه انصار الدین با  چندین گروه جهادیست دیگر را اعلام کردند. در نتیجه این ادغام گروه جدیدی به نام «جماعت نصرت الاسلام و المسلمین» به وجود آمد  که رهبری آن را ایاد آغ غالی بر عهده داشت.

در حال حاضر این گروه در کنار شاخه داعش به رهبری ابوولید صحراوی به دو جریان مهم و تاثیر گذار منطقه صحرا تبدیل شده اند.

آغ غالی؛ سیاست، مذاکره و تعامل با دولت ها

از ویژگی های منحصر به فرد آغ غالی که وی را از دیگر رهبران جهادیست ممتاز می کند این است که علاوه بر پیشبرد اهدافش در عرصه نظامی، دنیای سیاست را نیز به خوبی می شناسد. یک دیپلمات فرانسوی در باره او گفته است : «آغ غالی حقیقتا یک بازیگر حرفه ای سیاست است و می تواند بر اساس مناسبات قدرت، اتحاد امروز را در روز بعد تغییر دهد.»

آغ غالی که رسانه ها از او به عنوان «استرتژیست زیرک» نام می برند ماندگاری خود را تا حدودی به تواناییش برای بازی در میدان های مختلف مدیون است. او در کارنامه سیاسی خود تعامل و همکاری و نیز مذاکره و معاهده با دولت های منطقه، تصدی مسئولیت سیاسی و ارتباط گیری با نمایندگان دولت های غربی به طور خاص تماس وی با سفیر آمریکا در مالی را در کارنامه دارد.

1- تعامل همكاري و دولت ها

تعامل وی با دولت ها از سال 1985 تا 1990 و زمان حضورش در لیبی آغاز شده است. در آن سالها او تحت حمایت دولت لیبی روی پروژه یک شورش در میان طوارق مالی کار می کرد که در سال 1998 به شکل گیری »حرکت مردمی آزادی ازواد « منجر شد او در این مسیر چندین بار توسط نیروهای الجزائری دستگیر شده بود. در همان سال ها وی در سفرهایی به فرانسه جلساتی را در کافه های منطه 11 پاریس داشته است که از جزئیات آنها  اطلاعاتی در دست نیست.

آغ غالی پس از بازگشت به مالی به سمت الجزائر متمایل شده است. حضور الجزائر در توافقات میان آغ غالی و دولت مالی نشانه ای از ارتباط و تعامل وی با دولت الجزائر است. قدرت گرفتن ایاد در مالی به عنوان یک شخصیت سیاسی غیر قابل انکار، برای الجزئر که همپیمان او بود فرصت مطلوبی به حساب می آمد. بر اساس همین منطق برخی تفسیری بسیار حیرت انگیزی از نقش ایاد آغ غالی در شورش طوارق در سال 2006 ارائه می دهند.

الجزائر همچنین با برانگیختن یک شورش جدید در شمال مالی توانست تلاش های رقیب لیبیایی خود که به دنبال تاسیس کنسولگری در کیدال بود را خنثی کند. الجزائر لیبی را به دست داشتند در  این شورش که علیه مواضع نظامی بود فقط 24 ساعت متهم کرد و البته توانست نیروهای لیبی را از منطقه خارج کند. جرمی کنان انسان شناس انگلیسی و متخصص در شناخت طوارق معتقد است که این تعامل بسیار فراتر از این است . گفته می شود ایاد اغ غالی در عوض دریافت وجهی توافق پشت پرده ای را با سیستم امنیتی الجزائر برای سازماندهی و جهت دهیی حملات شورشیان به سمت گروه الحرکه السلفیه للدعوه و الجهاد با هم امضا کرده است.

به نظر می رسد حمایت های الجزائر از آغ غالی بعد از چرخش او به سمت سلفیت تکفیری نیز ادامه داشته است و گروه انصار الدین از نظر مالی و لجستیکی مورد حمایت الجزائر بوده است. از نظر سرویس امیتی فرانسه آغ غالی تحت حمایت دولت و دستگاه اطلاعاتی الجزائر است. گرچه جرارد کلومب وزیر امور داخلی فرانسه در شبکه فرانس 24 این همکاری  را صریحا تکذیب کرد. بنابر گزارش روزنامه لومند نیروهای امنیتی یکی از کشور های غربی آغ غالی را در یکی از بیمارستان های جنوب الجزائر مشاهده می کنند و دو مامور را در لباس پزشک برای حذف وی اعزام می کنند لکن او درآخرین لحظات با تغییر مکان خود عملیات را ناکام می گذارد.

مذاکره با دولت ها

در کنار تعامل با دولت های خارجی آغ غالی برای فعالیت هایش همواره بر ابزار مذاکره با دولت مالی نیز حساب ویژه ای باز کرده است. در همین مسیر او بارها با دولت مالی بر سر میز مذاکره نشسته است و تقریبا بعد از هر شورشی توافقی را با دولت باماکو به امضا رسانده است. مناسبات او با دولت مالی به مذاکره و توافق منحصر نبوده است بلکه در سال 2007 وارد فاز جدیدی می شود و آغ غالی به عنوان یکی از کارگزاران دستگاه دیپلماسی دولت مالی در می آید در کنسولگری مالی در جده عربستان سعوی مشغول به کار می شود. تعامل با دولت مالی در قالب مشاور کنسولی در جده با اخراج وی از عربستان در سال 2010 خاتمه می یابد. گرچه با توجه به این که عربستان سکوی پرتاب او به درون جریان سلفی تکفیری بوده است جای این پرسش باقی است که انتخاب عربستان با چه دلائل و انگیزه هایی صورت گرفته است؟

آغ غالی سلفی در سال 2012 آتشین و مقتدر ظهور کرد و با تصرف شمال و مرکز مالی عملا نیازی به مذاکره وهمکاری با دولت مالی در خود احساس نمی کرد.  البته دولت مستعجل او در این منطقه چندان دوام نمی آورد و سلطه یکساله او بر بخش اعظمی از خاک کشور مالی در نهایت با مداخله نظامی فرانسه و در جریان عملیات سروال و برخانه برچیده شد.

از سال 2017 زیر نظر نخست وزیر مالی یک برنامه آشتی با یکی از زیر مجموعه های آغ غالی در جریان بود که در سال 2018 در پی تغییر نخست وزیر با شکست مواجه شد. در ژوئیه و اوت 2019 و بعد از چند تلاش میانجیگرانه، مذاکراتی زیر نظر سرویس های اطلاعاتی در بالاترین سطح انجام گرفت که به تبادل چندین نظامی مالی در مقابل چند ستیزه جو منجر شد. در جریان این مذاکرات آمادو کوفا از نزدیکان آغ غالی شخصا اعلام کرد که برای آتش بس آماده است.

برخی از صاحبنظران معتقدند بامکو تلاش داشته است تا با کاستن از تنش ها با ایاد آغ غالی وصول نیروهای نظامیش به مقر شورشیان طوارق را تسهیل کند زیرا در 13 فوریه 2019 و بعد از قریب به 6 سال ، سربازان مالی بدون هیچ مشکلی به کیدال وارد شدند. وزیر امور خارجه اعلام کرد: « همه اینها ممکن شد زیرا در ماه های اخیر به موازات تلاش های میانجیگرانه بین المللی ما توانستیم با برادران شمالی خود یک تماس مستقیم، صریح و بدون واسطه برقرار کنیم.»

در ابتدای سال 2020 ابراهیم بوبکر کیتا ، رئیس جمهور مالی بالاخره با گشودن باب مذاکره با آغ غالی موافقت کرد. به نظر می رسد این تصمیم یکی از دستاوردهای همایشی بود که در ابتدای سال 2020 به میزبانی فرانسه و با شرکت کشور های آفریقایی عضو گروه جی 5 ساحل در شهر پو برگزار شد. در این همایش شاخه داعش در مالی و نیجر با نام «دولت اسلامی در صحرای بزرگ» و به رهبری ابو ولید الصحراوی در اولویت مبارزه قرار گرفت. در تحلیل این تصمیم گفته شده است یک رقابت جدید میان آغ غالی و صحراوی وجود دارد که دولت به منظور پیشبرد اهداف خود به این رقابت دامن می زند. به عبارت دیگر گام نهادن سمت ایاد آغ غالی و آمادو کوفه برای محدود تر کردن و مبارزه با صحراوی است. البته سقوط دولت ابراهیم بوبکر کیتا در کودتای نظامیان مانتع از تحقق این مذاکرات شد. گرچه مذاکرات دیگری برای تبادل زندانیان میان آغ غالی و دولت مالی صورت گرفت که در جریان آن آغ غالی توانست در مقابل آزادی 4 گروگان بیش از 200 نیروهای خود را آزاد کرده و 30 میلیون یورو نیز باج بگیرد.

گفتنی همانطور که پیش از این اشاره شد مذاکره با دولت مالی برای آغ غالی هزینه نیز داشته است. علاوه بر شکل گیری انتقادات درون سازمانی علیه وی که به جدا شدن برخی از نیروهای او منجر شده است داعش نیز در مجله النبأ وی را به دلیل مذاکره با دولت تکفیر کرد.

 

منابع:

1- Pierre Boilley, Les Touaregs Kel Adagh: dépendances et révoltes : du Soudan français au Mali.

2- Serge Daniel, Les mafias du Mali ; Trafics et terrorisme au Sahel, p. 283-291

3- Cyril Bensimon, Charlotte Bozonnet, Nathalie Guibert, Joan Tilouine et Madjid Zerrouky, Iyad Ag-Ghali, l’ennemi numéro un de la France au Mali [archive], Le Monde, 27 juillet 2018.

4- Jean-Christophe Notin, La guerre de la France au Mali, p. 23-26

5- https://www.jeuneafrique.com/139884/politique/mali-iyad-ag-ghali-rebelle-dans-l-me/

6- https://www.jeuneafrique.com/176897/politique/le-groupe-salafiste-ansar-dine-affirme-contr-ler-le-nord-est-du-mali/

7- http://www.jeuneafrique.com/Article/ARTJAWEB20120126152511/

8- https://www.jeuneafrique.com/177015/politique/r-bellion-au-nord-mali-le-camp-militaire-de-tessalit-tombe-aux-mains-du-mnla/

9- http://www.slateafrique.com/85115/mali-iyad-ag-ghaly-nouveau-maitre-nord-islamiste-aqmi

10- https://www.jeuneafrique.com/175138/politique/mali-les-islamistes-d-ansar-eddine-publient-une-vid-o-des-prises-de-kidal-et-tessalit/

11- https://www.lefigaro.fr/flash-actu/2012/04/14/97001-20120414FILWWW00383-nord-mali-160-militaires-liberes.php

12- http://www.rfi.fr/afrique/20131006-marbre-emirat-islamique-azawad-le-grand-reve-avorte-aqmi/

13- https://www.lepoint.fr/monde/mali-les-rebelles-touareg-s-allient-a-des-islamistes-27-05-2012-1465688_24.php

14- http://www.rfi.fr/afrique/20121119-mali-hommes-mujao-s-emparent-menaka-mnla/

15- http://observers.france24.com/fr/content/20130118-konna-liberee-armee-malienne-francaise-serval-diabali-françois-hollande

16- https://www.huffingtonpost.fr/2013/01/27/mali-aviation-francaise-bombarde-kidal-detruit-maison-chef-ansar-dine_n_2560579.html?utm_hp_ref=france

17- https://www.liberation.fr/planete/2017/04/14/parler-avec-les-jihadistes-le-dilemme-qui-agite-le-mali_1562643

18- https://www.lemonde.fr/afrique/article/2017/04/25/parler-ou-ne-pas-parler-avec-les-djihadistes-un-dilemme-malien_5116836_3212.html

19- https://www.lemonde.fr/afrique/article/2018/07/27/mali-iyad-ag-ghali-l-ennemi-numero-un-de-la-france_5336668_3212.html

20- https://www.lemonde.fr/afrique/article/2020/06/28/le-sahel-nouveau-champ-de-bataille-de-la-guerre-entre-al-qaida-et-l-organisation-etat-islamique_6044481_3212.html

21- https://mondafrique.com/comment-devient-on-jihadiste-iyad-ag-ghali-lintouchable-24-2/

22- https://www.nouvelobs.com/monde/20180312.OBS3447/raymond-depardon-jamais-je-n-aurais-pu-imaginer-que-je-photographiais-le-futur-ennemi-de-la-france.html

 

[1] http://observers.france24.com/fr/content/20130118-konna-liberee-armee-malienne-francaise-serval-diabali-françois-hollande

[2] Serge Daniel, Les mafias du Mali ; Trafics et terrorisme au Sahel, p. 283-291                                                                        

 

مرتبطات
سازمان ها و نهادهای جهانی و اروپایی، تروریسم را محکوم می کنند و نسبت به آن هشدار می دهند!
«ولایت سیناء»، تحول تاریخی خطرناک ترین تشکیلات تروریستی از «اکناف بیت المقدس» تا «داعش»
داعش در نیجر7 ؛ تدابیر امنیتی لازم برای مقابله با داعش
داعش در نیجر-2: اوج گیری داعش در شمال تیلابری
ارسال نظر